Идавсшиврул даражалул хъиривмур даража

Идавсшиврул даражалул хъиривмур даража

Идавсшиврул даражалул  хъиривмур даража

Щак бакъа, тIайлашиву (сидкьу) – муриднал ттарцIри, мунал низам ва духIин-мяърипатри. ТIайлашиву – идавсшиврул даражалул хъиривсса даражари. ТIайлашиврува яла чанмургу – вил кьюлтIсса ва загьирсса аьмаллу цасса бикIавур.

 

Буссар сиддикьтал тIисса инсанталгу – цалва мукъурттиву, тIуллаву ва хIалдаву тIайлашиву дургьусса. КIулну бикIи, тIайлашиву – кьюлтIмургу, чIалачIимургу хIакьмунийн лайкьну бикIавур. Мунин бувну, тIайлашиву дусса инсан – сиддикь – му цайминнаву цахвасса хIурмат бакъашиву хIисав къашаймари. Мукун бушиврул багьанагу – мунал дакI тIайлашивур. Мяйжансса сиддикьнан къаччиссар халкьуннан цалва хъинсса аьмаллавасса яла чIивимурвагу щуркIал шаву. Мува куццуй, цала оьсса аьмал цаманан ккаккаврихгу энадрай къаургайссар.

Имам Жунайд ал-Багъдадил увкуссар: «ТIайлашиву учайссар щялмахъ къабувсун ххассал хьун къабюхълахъисса чIумалгу так тIайламур бусаврин. Цанчирча щялмахъ бусаву шариаьтралгу, инсаннал тIабиаьтралгу кьамул къадувайссар».

 

ТIайлашиврул кьимат

ХIакьну, маз – хъусри, инсаннал кьиматри. Цалва маз тIайла бувма – хIурмат ва кьадру буну икIантIиссар. ТIайлашиврул кьимат бувчIин буваншиврул жунма гьассар цаппара Идавсил ﷺ хIадисру: «Щак бумуния арх уцу, щак бакъамур бугьи. ТIайлашиву – дакIнинсса рахIатшивур, щялмахърал тIурча дакIнивун щакру бичайссар». Идавсил ﷺ ялагу увкуну бур: «Щак бакъа, тIайлашиврул хъинбалалийн кIункIу бувайссар, хъинбалалул Алжаннавун буцайссар. Щялмахърал мурдалшивручIан кIункIу бувайссар, мурдалшиврул Дужжагьравун бичайссар».

Лукьман ХIакимлухь цIувххуну бивкIун бур: «Ина мукунсса даражалийн ссал иян увра?» - куну. «ТIайлашиврул ва ттуйнма къабагьаймунивух хIала къауххаврил», – жаваб дуллуну дур Лукьманнул .

Диндалул аьлимтал ца мукъуйн бувкIун, бувчIин бувну бур инсаннал нафсирал ххассалшиву так тIайлашивруву душиву, мунийну инсаннайн захIматшивуртту, сайки танмихIру ялун бияйнугу. Гайннал увкуну бур: «ТIайлашиву цIакьну дугьи. Винма муния зарал биянсса кунма чIалачIисса кIанттаву вин муния хайр биянтIиссар. Щялушиву кьадити, муния хайр биянссар тIий ялугьларча, вин зарал хьунтIиссар».

Машачи цуксса щялмахъру буслай цала дахху-ласулия хайр ласун ччай ухьурчагу, му хъинну аьйкьлакьиссар. ЖучIанма асхIабтураясса укунсса махъру бивну бур: «ТIайлашиву дусса машачи тачIав мискин къахьунтIиссар».

 

Щялмахърал зарал

МухIаммад Идавсил ﷺ жуйра дюъ дирхьуну дур. Бувсун бур бусурмансса инсаннаву личIи-личIисса ххуй дакъасса хасиятру дикIай бюхъайшиву, аммарив щялмахъчишиву къадикIайшиву. ХIакьну, бусурмансса инсаннал щялмахъ къабусайссар.

Абу Дардал цIувххуну бур Идавсихь ﷺ: «Я Расулуллагь, бусурманчунал цурк буван бюхъайссарив?». «Бюхъайссар мукунсса бунагь хьун», - увкуну бур Идавсил ﷺ. «Бюхъайссарив зуна буван?» - цIувххуну бур ялагу. «Мугу бюхъайссар, вин къаччинугу», - дуллуну дур жаваб. «Бюхъайссарив бусурманчунал щялмахъ бусан?», - цIувххуну бур Абу Дардал . Мунин Идавсил укунсса жаваб дуллун дур: «Юх, щялмахъмур ляхъан бувайссар так иман дакъаминнал!».

Идавсил ﷺ ляличIисса къулагъас дурну, дюъ дирхьуну дур халкь хъяхъи буван щялмахъ бусайминнай. Увкуну бур: «Цайми хъяхъи буван щялмахъ бусайманансса мусиват, мунансса бала, мунансса бала!» – куну.

Мукунма, Идавсил бувчIин бувну бур щялмахъ бусан так шанма кIанттай бучIишиву: дяъвилий, цанчирча дяъви – хIиллакаршиву дунутIий; кIия ххавхсса инсан куннащал ку бакьил бувайни; ва щарссанищал акьил хьун ччисса адиминан. Щак бакъа, щялмахъ бусаву – циняв бунагьирттал къапур. Цанчирча, щялмахъчишиву – мурдалсса хасиятри.

Бусала бур, ца инсан ИдавсичIан ﷺ увкIун буслан ивкIун ур: «На балаллувун увтунна шанма бунагьрал: щялмахърал, зуна баврил ва хIан хIачIаврил. Вай бунагьру кьабитан яхI биял хъанай бакъар». Идавсил ﷺ ганахь увкуну бур: «Туну ца щялмахъ бусаву кьадити». Ххишала щялмахъру къабусланна куну махъгу буллуну га адимина лавгун ур. Цаппара хIаллава зуна буван ччан бивкIукун, ганал пикри бувну бур: «Нава цIана зуна буварча, Идавсил ﷺ цIуххинссар бувссияв куну. Бувшиву кIул хьурча, ттархь ришлай танмихI бувара куну буюр буванссар, къабував учирча – щялмахъ хьунссар, нава буллусса махъгу зия хьунссар». Ва куццуй ганал зуна баву кьадиртун дур. ХIан хIачIан ччан бивкIукунгу гукунмасса пикри хьуну, яхI бувну бур. Микку мунан бувчIуну бур циняв бунагьирттал марххану щялмахъ хъанай бушиву.

МухIаммад ибн Харавил учайсса бивкIун бур: «Инсаннайн бияйсса балардава яла захIматми вайри – тIайлашиврухсса чири кIулну бунува щялмахъ бусаву ва щялмахърал бунагьрахсса танмихI кIулну бунува тIайламур къабусаву».

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...