Ччаву ва щукру

Ччаву ва щукру

28-мур бакI

 

Аллагьнахлунусса ﷻ ччаву ва энад

 

КIулну бикIияра, бусурмантал, дунияллул оьрму ххирама тачIав халкьуннал энадрацIа къахьунтIиссар. Му иш Идавсил ﷺ бувчIин бувссар, дунияллия арх буцаву халкьуннан ххирашиврущал бавхIуну. Ганал увкуссар: «Халкьуннал канихьмуния дакI дуцан дува, яла ина гайннан ххира хьунтIиссара». Мунияту, инсаннан дуниял (дунияллул неъматру) ххирассаксса, мунал душмантал чIявуссар.

 

Виву щийн-дунугу Аллагьнахлунусса ﷻ оьхIалшиву, зид бухьурча, му тIайла буван аьркинссар так гайннал дуллалисса тIуллайн ва хасиятирттайн, цува инсаннайн зид бикIан къабучIиссар, ми Аллагьнал ﷻ ляхъан бувсса махлукьат бунутIий. Заннал ляхъан дурсса инсаннал хIакьмур абадлий даххана къашайссар. Идавсил ﷺ лаччи букаврия увкусса мукъурттил ялув пикри бува: «Му ххяххиялул кьанкь ттун къаххирар». Къулагъас дува, Идавсил ﷺ цуппа лаччи къаххирар увкуну бакъар, так кьанкь тIааьн къадизайшиву кIицI бувну.

Бусурмантал, на зун лахьхьин буванна дакIниву халкьуннайнсса оьхIалшиву Аллагьнахлунусса ﷻ дуссарив ягу нафсираяссарив кIул бувансса кьяйда. Зуна ккавккун къаччисса инсаннал тIуллу зу Кьуръандалухун ва Сунналухун даркьусса дурив ххал дувара: диндалуву ххуйчулий ккаккан дурсса духьурча, зунгу га ххира хьун аьркинссар. Диндалул кьануннайн къаршисса духьурча, зид бувара. Акъахьурча, нафсиран ччимур бувну инсан ккавккун къаччи хьусса иш хьунтIиссар. Жуятува махъ лавсъссар жула нафсиран ччай бунутIий цаягу бусурманчунайн оьхIалшиву къадуллан. Ашкарану бунагьирттахун багьсса фасикьтурая тIурча, жула буржри Аллагьнахлуну ﷻ гай ккавккун къаччай бикIан. Шикку ихтилат бакъар халкьунная оьккисса пикри бикIаврия.

 

 

29-мур бакI

 

Думуний гьашиву даву

 

Чанмуний гьашиву даву, лахъсса тамахI къабишаву, му хъанахъиссар вила канихь дакъамур тIалав дуван кIункIу къашаву, думунийн щукру баву ва Заннал нясив бувмунийн нафс мютIи шаву. Думуний гьашиву дувайма аваданссар, ккашилну ухьурчагу. Аькьлу бума –думуний гьашиву дуллай цала дунияллул ишру бачин бувну, аьркинсса чIумал тинмайгу буваймари, ахиратралми ишру тIурча, ялув авцIуну, тинмай къабихьлай, цала элмулийн бувну щаллу буваймари.

Думуний гьашиву даврил тIалавшинна – дукия кьинилун цал дукаву, Гьантлун кIийлла дукра дукайма мукунминнавун къаагьлагьиссар.

Аллагьу Тааьланал ххюра задраву ххюра зад дирхьуну дур: хъуншиву – Аллагьнайн ﷻ мютIи шавриву; кьюкьалашиву – Аллагьнайн ﷻ мютIибакъашивруву; барча бушиву – хьхьувай чакру буван бизавриву; аькьилшиву – дачIрасса лякълуву; аваданшиву – думуний гьашиву давриву. Аль-КьатIа́нил увкуну бур: «Цаманал канихьмунийн тамахI къабихьлай, цала канихь думуний гьашиву дувайма – лахъсса даражалийн гьаз хьумари».

Ца салихIсса инсаннал бувсун бур: «ХIажлил чIумал на уссияв щейх Джунайд аль-Багъдадинащал. Ца инсаннал ганал хьхьичI 500 динар дусса кисагу бивхьуну, муридтурайх дачIи увкуна. Джунайдлул цIувххуна: «ВичIа цаймигу динарду дурив?» «ТтучIа уттигу чIярусса динарду дур», - дуллуна жаваб. «Гайннул ялун ялагу цаймигу динарду ччивав?» - цIувххуна щейхнал. «Ччива», - увкуна ганал. «Вила арцу махъуннай ласи, ми жуннияр гужну винна аьркинну дурча!» – куну, щейхнал кьамул къабувна ганал буллусса киса».

 

 

30-мур бакI

 

Кьабагьаву (ссихI дакъашиву)

 

КIулну бикIияра, бусурмантал, кьабагьаву – хIакьсса арамтуннал ва камилсса инсантурал хасиятри, АллагьначIан ﷻ гъан бувайсса адаври. Так цанма чара бакъамур бакъа къаучайсса инсангу ккалиссар ссихI дакъашиву дуруччайману. Пахъ багьаврийн гьуз учин буллай ивкIссар МухIаммад Идавсгу ﷺ: «Вила маз бугьи, цанчирча, кьаагьма ххассал хьунтIиссар. Вин гьахьун аьркинссар вила къаттагу, инава бувсса вила бунагьирттая аьтIавугу».

Гъалгъа тIун ччисса чIумал кьаагьу, кьаагьан ччисса чIумал гъалгъа тIутIу.

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...