Бусурманчунал инт

Бусурманчунал инт

Вана уттигу кIи дуркIунни. Жунма – бусурманнан кIи дучIаврия ххаришиву дуллан аьркинни, цанчирча, цIана жущава гъинттулнияр бигьану Аллагь ﷻ рязи увансса, АллагьначIан ﷻ гъан хьунсса, чири хьунсса давуртту дуллан бюхълай бунутIий.

Халиф Оьмар-асхIабнал ﷺ увкуну бур: «КIи – эбадат дуван ччиминнал давлари» – куну. Идавсил ﷺ хIадисравугу увкуну бур: «КIи – бусурманчунал интри, хьхьу лахъи хьунни, на хьхьуниву эбадат дуван изара, кьини кутIа хьунни, на дяхтта зума дугьара». Ибну Ражаб тIисса аьлимчунал увкуссар: «Хьхьурай дурсса эбадатрахсса чири дяхтта кIирисса чIумал зума дугьаврихлу кунмасса бикIайссар». Хьхьу лахъи хьусса чIумал хьхьувай ивзун Аллагьнаха ﷻ эбадат дуллан бигьа шайссар, мукунма, кьини кутIа хьувкунгу зума дугьлан бигьассар – мунивур бусса бусурманнал давла. Аллагьу Тааьланал жунна бигьа дурну дур хъинсса аьмаллу баву кIинттул чIумал, цукунчIавсса захIматшивуртту къархьуну кутIасса кьини зума дугьан хъанай бур. Имам Тирмизинал «Муснад» тIисса хIадисирттал луттираву укунсса хIадис бур: «КIинттул зума дугьаву – бявкъусса давлари». «Бявкъусса» тIисса мукъул мяънагу – талатаву къадурну, бигьанма биривсса давла тIиссар. Абу Гьурайрал увкуссар: «Зува бигьасса давлалийн тIайла бацIан бавув?» – «Бува». «КIинттул зума дугьлагьи!».

Яхья ибн Муаьз тIий ур: «КIинттул хьхьу лахъиссар, шану гьарза бувну му кутIа мадувара. Исламрал дин марцIссар – вилва бунагьирттайну му чапал мадулларда». Ибну Масъоьд тIий ивкIссар: «МархIаба, ча дуркра кIи! Ва чIумал барачат ликкай, эбадат дуллан хьхьу лахъи шай, зума дугьлан кьини кутIа шай». ХIасанул-Басринал увкуссар: «КIи бусурманчунан хъинну ххуйсса чIун дур – эбадат дуллан хьхьу лахъисса дур, зума дугьан кьини кутIасса дур». Оьбайд ибн Амирдул учайсса бивкIссар: «Да Кьуръан буккулт! Зун Аллагьнал ﷻ калам ккалан хьхьу лахъи хьунни, зума дугьлан кьини кутIа хьунни, кIинттул хьхьурай дурсса эбадат – гъинттул зума дугьаву куннассар». СалихIинтал пашман шайсса бивкIссар кIинттул чIумал эбадатрайхчIин АллагьначIан ﷻ гъан хьунсса сант итадакьайхту. ХьхьичIрасса шиннардий къадургьуну лирчIсса зумардал буржру буминнангу мий хъирив лахъан яла бигьамур чIун кIи хъанай дур, му Аллагьнал ﷻ цIими бакъарив?!

Камилну чаклин иссаву

КIинттул АллагьначIан ﷻ гъан хьун увайсса ца эбадат – дяркъусса чIумал камилну, щаллуну чаклин иссаву. Ца чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ цIувххуссар: «Бусавив зухьва ссайнурив Аллагьнал ﷻ зул бунагьругу шювшуну, даража лавай бувантIисса?». «Бусикьай, я Расулаллагь!», увкуссар асхIабтурал. «ЗахIматшивуртту дусса чIумал камилну чаклин иссаврийну». (Муслим, 251). КIинттул чIумал гъелисса къатлуву гъелисса щинай чаклин исласима ва хIадисравун къаагьлагьиссар тIар. Халиф Оьмар-асхIабнал t увкуссар цала арснахь: «Ттул арс, имандалул дуссар лишанну:

  • кIирисса чIумал зума дугьаву;
  • захIматшиву, бала ялун бивукун, ссавур даву;
  • дяркъусса чIумал камилну чаклин иссаву;
  • чIун дирукун, чак буван анавар уккаву;
  • увччу уваймур къахIачIаву.

Авзаи буслай ур Яхья ибну Касирдуя: «Ряхра лишан думанаву камилсса иман дуссар. Миннувасса кIира: кIирисса кьини зума дугьаву ва дяркъусса чIумал камилну чаклин иссаву…». Имам АхIмадлул «Зугьд» тIисса луттираву увкуну бур: «Муса идавсил u цIувххуссар Аллагьнахь ﷻ: «Я ттул Заллуй, Кьиямасса кьини ххютулу цу икIантIиссар?» «Ххютулу бикIантIиссар марцIсса дакIру думи, цалва диндалул уссу-ссу ххирами, щаллуну чаклин биссайми…»

Хьхьувай чакру баву

Яла хъинми аьмаллавасса ца ва чири хъунмасса эбадат – хьхьуниву чаклий ацIавури. Хьхьувай ивзун чакру бувайманансса бахшиш АллагьначIа ﷻ хъинну хъуннассар. Ибну Оьмар t хьхьувай шананвагу къаикIайсса ивкIссар тIар. Хасанул-Басринал учайсса бивкIссар: «Яла хъинмур эбадат – хьхьувай ивзун чак бавури, мунил куна лагъ АллагьначIан ﷻ гъан къаувайссар». Ваналва увкуссар: «Хьхьувай чаклий ацIавунияр захIматсса эбадат дакъассар». Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Фаризасса чаклил хъирив яла ххирамур – хьхьуниву ивзун бувмурди» (Муслим). Цамур хIадисраву увкуну бур: «Хьхьувай ивзун чакливу 10 аят бувккуманал цIа леххан дувантIиссар баччи бакъаминнава, 100 аят бувккуманал цIа чичинтIиссар Аллагьная ﷻ нигьа бусайминнавух, 1000 аят бувккуманалмур чичинтIиссар ахиратлул хъус цачIун дурминнавух» (Абу Давуд).

КIинттул дяркъу шайхту, дужжагьраву дикIайсса дяркъу хъама дитангу къабучIиссар, Аллагьнахь ﷻ жува муния буруччаву чIа тIун аьркинссар. Абу Гьурайратлуя ва Абу Саид Аль-Худриная бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Гужну дяркъу дусса кьини инсаннал учирча: «Ла илагьа иллаЛлагь, ва кьини кунна дяркъусса кьини дакъая, я Аллагь на дужжагьрал дякъия уручча!», куну, Аллагьнал ﷻ учайссар дужжагьрахь: «Ца Ттул лагъ чIа тIий ия вивусса дякъия уруччаву, На барашинна дуллай ура та лагъ ххассал увшиву».

Цавай инсантурал Идавсихь ﷺ цIувххуссар (мяъна): «Дужжагьраву кIиришиву дакъасса дяркъугу дикIайссарив?» – куну. Идавсил ﷺ увкуссар: «Дужжагьраву буссар ца къатта, гивун танмихIран лайкь хьуми бичинтIиссар. Гивусса дякъил гайннал чурххал базурду куннияку личIи хъанантIиссар». Ца хIадисраву увкуну бур: «Дужжагьраву дуссар мукунсса дяркъу, чурххайсса дикI микI лачIун дурну кьатI дувайсса. Бунагькартал бикIантIиссар га дякъия ххассал хьурча, цIаравун бичирчагу рязину».

Аллагь Тааьланал Цалва цIимилийну кIиришиву ва дяркъу ляхъан дурну дур жунма хайрданун. Жуйва ялувссар гайннуя биян бюхъайсса заралунния бурувччуну бикIан ва шайкун мюнпат ласун. Ибну Мубарак буслай ур: «КIи дучIайхту Халиф Оьмардул Шамлив (Сирия) насихIат чивчусса чагъар тIайла буккайва, дяркъу хьуннин хIадурну бикIи, чурххай гъелисса ппалул яна, ччаннай бурчул жуларду (масхIу) лаххияра, тIий».

ИБРАГЬИМ ХIАСАНОВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...