Щукрулул мяъна

Щукрулул мяъна

31-мур бакI

 

Машгьуршиву къаччишиву

 

Пайда щалва буссар машгьур акъашивруву – вила ишру цинявнан ашкара буллан анавар мауккара, цIанасса халкьуннал тагьар ва тIабиаьт хIисавравун ласи.

Увкуну бур:

Машгьуршиву – апатIри,

Амма гьарманан му ччиссар.

Машгьур акъашиву –

 рахIатшивур,

Амма циняв муния арх буцай.

 

Бишрдул увкуну бур «Машгьуршиву ххираманан абадлийсса оьрмулул нахIушиву кIул къахьунтIиссар». Ца щейхнал цала муриднан укунсса насихIат бувну бур: «Инава лагмаминнаяр лайкьну тачIав ккалли маував, мютIину, лагьну икIу. Ва дунияллул буруккинттая ва вила цIа машгьур дуллалисса кIанттурдая арх хьу. Дунияллул неъматру ва дакIхъуншиву ина кьадити миннул хъирив багьминнан. Ва дунияллий винна къаххирамуниха зузу, мунил кьурчIишиву ккухIлагьу. Дунияллия лавгминная мюнпатрансса дарс ласи. КIулша, гай цивппа бусса кIанттава чунчIав къагьантIиссар, жувагу гайннал хъирив лавну, гайннащал архIал бикIанцIа».

 

32-мур бакI

 

Диндалул уссурварачIан бияву (зиярат баву)

Аьлимтурал луттирдаву бувсун бур кIия диндалул уссу хьунабавкьусса чIумал хьусса ихтилат. Цаннал цIувххуну бур: «Ина ча най ура?» «На Маккалив ХIажгу бувну, Идавсил ﷺ гьаттайн зияратгу бав. Ина ча зана хьура?» - увкуну бур ганал. «На най ура ттуна Аллагьнахлуну ﷻ ххирасса диндалул уссичIату», - дуллуну дур жаваб цалчинманал. ХIажлия наниманал цIувххуну бур: «Му вила зияратрал чири ттун булунссияв, на бувсса ХIажлил чирилух баххана бувну?» Диндалул уссичIату нанима бакIгу хьхьичIун дуртун лахъисса мутталий пахъ агьну ур. Микку мунан кьюлтIсса чIу бавну бур: «Диндалул уссичIан зиярат баву – Аллагьнал ﷻ хьхьичI лахъссар ттуршва суннатсса хIаж баврияр».

Идавсил ﷺ увкуссар: «Диндалул уссичIан наниманащал архIал арулцIалазара малаик архIал ачайссар».

Имам Шяъранил цIувххуссар цала усттаз Аьли аль-Хавваслухь: «БучIиссарив цIанасса заманнай диндалул уссурварачIан занан ягу къалавгунма хъинссарив, гай цала иширттая личIан къабуваншиврул? Щейхнал укунсса жаваб дуллуссар: «Цал вила дакIнивусса ният марцI дува, яла насу диндалул уссичIан. Аьй дуван бучIиссар так ссайн-унугу тамахIкарну лагайманай».

 

33-мур бакI

 

Щукру

 

ХIакьсса щукру – жущава Заннайн лайкьсса щукру буван къахьуншиврий мукIру шавури. Мунил хIакъираву Джунайдлул увкуну бур: «Щукру – му инава неъматран лайкь акъаману чIалачIавур. Щукрулу мяънагу дакъассар так цанма буллусса неъмат хIисав шавриву (чIалачавриву). Му буссар Аллагьнал ﷻ буллусса неъматру мукIруну кьамулгу бувну, так Заннал бакъа щилчIав неъмат къабулайшиврий дакI дацIан давриву».

Ялагу увкуну бур: «Щукру бушиву – му винма Аллагьнал ﷻ буллушиву кIулну, мунин лайкьсса щукрулул ва санаърал махъру учавур».

 

Щукру – Аллагьнал ﷻ неъмат

КIулну бикIияра, щукру бушивугу – Аллагьу Тааьланал неъматри. Цайнма щукру буллансса бюхъу Заннал къабуллуссания, зуща му буван къахьунтIиссия.

Ца салихIсса инсаннал Аллагьнайн ﷻ леххаву тIий увкуну бур: «Я ттул Аллагь, цукунни ттуща бюхъайсса Вийн щукру буван, щукру цуппагу Виятусса неъмат бунува!» Микку Аллагьнал ﷻ мунавун илгьам бувтун бур: «ЦIана ина Ттуйн хIакьсса щукру бувунни». Муса идавсил Аллагьнайн ﷻ леххаву увкуну бур: «Я Рабби, Ина Адам ляхъангу увну, неъматру буллунни, ганал Вийн щукру цукун бувуна?» Заннал жаваб дуллуну дур: «Ганан кIул хьуссар (бувчIуссар) циняв неъматру Ттуясса бушиву, муний мукIру шавуя ганал Ттуйнсса щукру».

 

Щукру – так Аллагьнайн ﷻ

СалихIминная махъ лавъссар, неъматраву бунугу, бакъанугу щукрулий бикIан. СсалихIинтал – Аллагьнал ﷻ хIакьсса лагътал – цала цивппа Аллагьнайн ﷻ тапшур бувмири. Цайнна вихшала дирхьусса лагънайн Аллагьнал ﷻ хиянатшиву къадувайссар. Мукунма, салихIинтурая махъ лавсъссар цавура дусса ххуйсса (цIа дуван лайкьсса) хасиятру ашкара къадуллан, так Заннайнсса щукрулун ягу цайминнан эбратран дакъахьурча. Цайми иширттаву салихIминнал кIучI дувайссар цала эбратрансса хасиятру Аллагьнахлуну ﷻ. Гай личIи-личIисса мажлисирттай хьхьичIун къабуккайссар (махъру лахъан), нач хъанай ва цаятура цIа давриясса нигьачIий. Цанчирча, цIа дуван лайкьма так Аллагьу Тааьлари.

Имам аль-Гъазалил бувчIин бувну бур цIа даврия инсаннан хъунмасса зарал бушиву. ЦIа даврийну ганаву дакIхъуншиву ва цува бюхттулшиврул пикри сукку шайссар. Цаятува увкусса ххуйсса мукъурттия ххари хъанай, бувсса хъинбаларду зия бувайссар. Муниятур Идавсил ﷺ увкусса: «Халкьунная цIарду дуллалими ккаккарча, гайннал лажиндаравух аьрщи рищара». Ялагу увкуну бур: «Зуятура щил-дунугу цIа дуварча, зува аьрщарая лявхъушиву дакIнин бувтун, иминну, хIалимну бикIияра. ЦIа дуруннича увкуну, зуятува хIайран махъанарди».

Жула сайид Абуль-ХIасан Шазалил увкуссар: «Цала лагънан неъмат булун ччисса чIумал, Аллагьнал ﷻ ганая нафсирал камилшиву кIучI дувайссар. Заннал га кIура аен увантIиссар дакI марцIсса лагънайн, Аллагьнан ﷻ дакъа лайкь дакъасса царагу хасият ялун личин къадуллалисса». Лагънан аьркинссар цала нафс аьдат хьусса элму-кIулшилия махъунай хьун, сайки цува кьюлтIмур чIалачIисса (кашф) ягу ляличIисса рувхIанийсса тагьар (хIал) бусса ухьурчагу. Инсан Аллагьнал ﷻ язи увгьуну, Цува рязисса лагъну ивтун ухьурча, мунал элму ва хъинсса аьмаллу бакъанугу, ссал бюхъайссар мунан зарал биян буван?

 

Щукрулул яла лагьмур даража

Диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, щукрулул яла лагьмур даража – мукъурттийну (мазрах) учавури. Укунсса щукрувагу къабувайманаяр заэвсса инсан акъассар. Щукру бикIан аьркинссар циняв неъматру вив ласласисса, камилсса. Мукъуйнусса щукрулул яла лахъмур даражагу – сура «Аль-ФатихIа» («АльхIам») буккавури. Му ккалаккисса чIумал ният дувайссар Заннайн щукру буван цанма буллусса циняв неъматирттайн: чIалачIисса ва кьюлтIсса, рувхIанийсса ва хъуслийнусса, лагънан кIулсса ва кIул бакъасса, дунияллийсса оьрмулувусса ва ахиратравусса, лагънан буллусса ва булунтIисса, мудансса ва чIумуйнусса. Укунсса ниятрай «АльхIам» буккайссар цащава шайссаксса цанния ттуршуннийн бияннин. Мукун бувайма Заннал ишинтIиссар щукру байминнавух. Ягу чирилун му лагънан хъиннува чIявусса неъматру нясив бувантIиссар, мунал дакIнивусса ният хIисавравун ларсун, Аллагьнал ﷻ буллусса мукъуйн бувну.

Камилсса щукрулул кьяйдарду буссар личIи-личIисса. Мукунсса щукрулул мисалну хъанахъиссар МухIаммад Идавсил ﷺ махъру: «Я Рабби, Вийн лайкьсса щукру бувансса кьудрат ттул дакъар. Ина Виятура дурсса цIанин лайкьмара».

Адам идавсил ﷺ увкуссар: «Ттул Заллуй, Ина ттун лахьхьин бувунни оьрму бутанмур лякъин, лахьхьин бува камилсса щукру ва санаъ думургу». Аллагьнал ﷻ увкуссар: «Да Адам, гьарца кьини кIюрххил ва гьанттайнмай шамилва уча: ««Аль-хIамду лилля́гьи раббиль а́ьлями́н, хIамдан юва́фи ниамагьу́ ва юка́фиу мази́дагьу́» («На Аллагьнайн буллай ура щукру, ттунма буллусса циняв неъматру вив ласласисса ва ми чIяву шаврин лайкьсса»). Вай мукъурттиву буссар щукрулул ва санаърал циняв журарду».

Щукру бусса (шакир) ва хъинну щукрулийсса (шаку́р) лагътурал дянивсса личIишиву ссаву дуссар куну цIуххирча, шакир щукрулий уссар Аллагьнал ﷻ цанма булусса неъматирттайн, шаку́р уссар щукру буллай Аллагьнал ﷻ цува цания ца неъмат бакъа личIайхту.

ХIакьну, гьарца неъматран буссар цинмасса щукру. Яруннал щукру – хIарамсса зад ягу инсаннал диялдакъашиву ккаккарча, бакI хьхьичIун дутаву (яру щяв бурган баву). ВичIилул щукру – халкьуннал диялдакъашивурттая бусласисса ихтилатрах вичIи къадишаву. Каруннал щукру – чил хъуслийн тIитIин къадаву. Ччаннал щукру – Заннал амрурду битттур къабуллалисса кIанайн бачин къабаву. Мукунма чурххал вайми базурдугу.

Щукрулул агьаммур мяъна – Аллагьнал ﷻ винма буллусса неъматру гайннун лайкьсса кьяйдалий ишла бавури: хъус, чурх, циняв базурду. Мунияту, миннувасса ца неъмат тIайла бакъа ишла баву ккаллиссар щукру бакъашиврун.

 

Ци ахIвал бухьурчагу щукрулийми

МухIаммад Идавсил ﷺ бувсун бур Алжаннавун цалчин буххантIишиву цала ялун ци биярчагу, ци ахIвал-хIал бухьурчагу Заннайн щукру бувайми. Цамур риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «Ххаришивруву ва буруккинттараву Заннайн щукру бувайми». Идавсил ﷺ ялагу увкуну бур: «"Аль-хIамду ли-Ллягь" тIисса махъру хъанахъиссар циняв неъматирттайнсса щукруну».

Бувсун бур Сарий ас-СакьатIил увкумур: «Ттул зувира шин хьунни нава ца чIумал "Аль-хIамду ли-Ллягь " учаврихлу Заннахь багъишла ити тIий». Ганахь цIувххуну бур: «Му цукунни?» Щейхнал бувсун бур: «Багъдадлив цIу дагьну, шагьру ччувччуну най бия. Ца инсаннал бувсуна ттул ттучан цIарая ххассал хьушиву. Микку на увкуссия: "Щукру Аллагьнайн ﷻ". Га кьини цайми бусурманнайн зарал бивну бунува, ттуламур хъус ххассал шаврия рязину икIаврихлу Аллагьнахь ﷻ багъишла ити тIий зувира шин хьунни».

Бувсун бур Аьлил арс ХIасаннул Кяъбалул мурцIничIагу авцуну, укунсса махъру увкушиву: «Я Аллагь, Ина ттун неъматру буллунни, амма на щукру къабав. Ина ттуйн захIматшивуртту гьан дурунни, амма на ссавур къадав. Щукру бакъашиврухлу Ина на неъматирттацIа къаувунна, ссавур дакъашиврухлу Ина ттуйн бала-мусиват ликкан къабувунни. Я Рабби, Сахаватманая сахаватшиву дакъа цIичIав къананиссар».

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...