Зарал бувнан – хъинбала
Зарал бувнан – хъинбала
Жува хъуни хъанахъиссаксса жунна ва дуниял яла марцIмур ва яла камилмур ххан дикIайва. Лахьхьин буллан бикIайва оьрмулуву гьарицимурца «тIайлашиврул» тарап дургьусса дикIан аьркинссар тIий. Агана ина тIайлану оьрму бутлай, щинчIав асар хьунсса даву дуллай акъахьурчан, халкьуннал вил чулухунмайсса бургавугу мукуннассар дикIантIисса. Мунил тIутIиссар, тачIав щинчIав къаччан бикIан буван къабучIиссар, нажагьлий барчагу, тIайламур ялун буккан аьркинссар.
Жува чялиш бувккун бикIару жула тIимур бацIан буллай. Аммарив жунма, хъунмурчIин хIисав къавхьуну личIай оьрмулул хIакьмур. БувчIин захIматну бикIай дунияллул хIакьмунил хъирив лаян къабюхъайшиву. Мунийн бувнур жунмагу хIисав къавхьуну, кIулнугу къакIулнугу инсантурангу кьутIин буллай гъалатIру итххяхлаххисса. Дунияллий цукунчIав тIайлашиву дузрайн дуккан най дакъар.
Туну, бучIиссарив тIайладакъа-шивурттан ххуллурду тIитIин, ягу тIайламуния махъунмай хьун?
Гьай-гьай, къабучIиссар. Мунияту, цимурца чIаланшиврул хьхьичIва-хьхьичI жунма аьркинссар цал жухва буруган: бюхъайхха жуйра аьй дикIан, цайминнал чулухунмай жува тIайла бакъа бикIан, цайминнал жула дакIнийн щунсса тIул давугу жура дурмунийнсса жавабну дикIан? КIулну бикIан аьркинссар, хъуни хъанахъиссаксса лагма-ялтту хъанахъимургу асар шайшиву, мунияту гьарица бивзусса шаттирал хIисав-сан дуллан аьркиншиву. 950-хъул шиннардил мутталий цалва бувсса хъинбала-хъиншивурттахлу НухI Идавслун цала тайпалул ккаккан къабувсса къабивтун бур. Ягу дакIнийн бутияра МухIаммад Идавсийх чарттал гъарал дуруган дурну, оьттул лицIанцIакул атлай бивкIсса куц. Вай бала-мусиватру буллалисса инсантурангума хъинбалартту бакъа мабари тIий, лахьхьин буллай ивкIссар жула Идавс. Жува дунияллийн ляхъаннин малаиктуран кIулну бивкIссар инсантурал мукунсса хасиятру душиву. Аллагьнал ﷻ малаиктурахь инсан ляхъан увансса пикрилий ушиву бувсукун, миннал цалчин гьаз бувну бур инсантурал зараллу биян баврил масъала. БюхъантIиссарив му масъала бух буван? Ттул пикрилий тIачIавгу. Иш багьсса кIанттай тIайлану къуццу тIурчан, бюхъай инсантурал дакIру кIукIлу лагангу.
Жунма кIулну бикIан аьркинссар, къаьайкьайсса инсан къаикIайшиву, мунияту жула умудру ва вихшала так ца Хъунасса Аллагьнайнни ﷻ дишин аьркинсса. Агана жунма му хъама къабитарчан, жува цикссагу жула дакIру дякъин дувансса иширттая махъаллил хъанантIиссару.
Жува ляхъан бувсса Хъунасса Заннахсса ччаврияр ялтту дуккансса цичIав дунияллий дикIан къабюхъайссар. Абу-Бакрдул тарихраву буссар багъишла битавриясса цинявннал эбрат ласунсса мисал. Абу-Бакрдун кIул хьуну бивкIун бур цала душний Аьйшай бугьтанну бихьлай, бурушинтту буллай ивкIшиву цала арцуйну ка-кумагру буллай ивкIсса Мисттах тIисса ссурахъу. ТIайлассар, мунияр махъ Абу-Бакр мунан кумаг къабуллан ивкIун ур. Аллагьнал ﷻ му иширал хIакъиравугу тIайла бувккуну бур аят (мяъна): «Каши-кьудрат дусса инсаннал Аллагьнал ﷻ ххуллийсса зула мачча-гъанминнал чулухуннай ка къатIитIинсса хъа цукунчIав мабару. БикIуча миннан хIисав къавхьуну. Зун тIурча къаччанссияв зува Аллагьнал ﷻ багъишла бивтун? ТIайламурди яла цIими бума ва яла гъалатIру багъишла битайма Хъунасса Зал ушиву («Ан-Нур» суралул 22-мур аят.) Му цанма баяйхту, Абу-Бакрдун ччан бивкIун бур Аллагь ﷻ цала гъалатIирттал ялтту увчIуну. Муния тихунай айивхьуну ур га инсаннан хъиннура гьарзану арцу дуллай.
Инсан цайминнал гъалатIир-ттал ялтту учIаврийну, хIарачат буллан икIайссар мукунсса гъалатIру цалва итакъабакьин. Бунагьру буллалини дакIний бикIан аьркинссар хьхьичIва-хьхьичI жува ляхъан бувсса Заннал хьхьичI жаваблувну бушиву. Цару жува жула кашилул Залуннал хьхьичI? Цимилгу тасттикь буванну щалагу ил-аьламрал заллу Аллагь ﷻ хъанахъишиву, аьдад-ккал дакъа жулва бунагьру багъишла битлатисса. Цару жува тахсикаршивуртту, бунагьру багъишла битаврия махъаллил хъанан бивкIун махъ? Аллагь ﷻ жулва бунагьирттал ялтту увчIун ччай бухьурчан, цанни жущава цайминнал гъалатIру багъишла битан къабюхъайсса? Му хIисавравун лавсун, жула Идавс ﷺ лахьхьин буллай ур жунма: «Цайминнай цIими къабувайминнай Аллагьналгу ﷻ цIими ликкан къабувайссар», - тIий (Муслим).
