Чаклин иссаврил чири

Чаклин иссаврил чири

Жунма кIулли чак баву - хъинну чири хъунмасса эбадат душиву. Муния бусласисса тамансса хIадисру ва аятру бур. Аммарив, чаклий бацIаннин дувайсса биссавривугу куртIсса хIикматшиву дуссар, му даврихсса чиригу хъунмассар, чаклин биссаву – чаклил кIула дунутIий. Ва макьалалуву кIицI лаганну чаклин биссавриясса ацIва мархIамат.

 

 

  1. Аллагьнан ﷻ ххира шаву

Кьуръандалул «аль-Бакьара» тIисса суралул 222-мур аятраву увкуну бур: «Аллагьнан ﷻ ххирассар бунагьирттая тавба дуллай Цайнма лабизлазими ва марцIшиву дувайми»

 

  1. Алжаннавун буххаврил савав

Оьмар ибн ХатIтIаблул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Камилну чаклингу ивссуну «Ашгьаду алля́ иля́гьа илля-Лла́гьу, вахIдагьу́, ля́ шари́ка лягьу́, ва ашгьаду анна МухIаммадан аьбдугьу́ ва расулюгьу́. Алла́гьумма-жаьльни́ мина-ттава́бина ва-жаьлни́ миналь-мутатIагьгьири́н» – учайманал хьхьичI чара бакъа Алжаннул мяйвагу къапу тIитIин бувну, цанма ччимунивух гивун уххан ихтияр дулунтIиссар» (Тирмизи).

 

  1. Даража гьаз баву

Абу Гьурайрал бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ цала асхIабтурахь цIувххуна: "Бусавив Аллагьнал зула бунагьругу багъишла битайсса ва даражарттугу гьаз байсса аьмалдания?" "Бусикьай, я Расулюллагь!" - увкуна асхIабтурал. "ЗахIматшивурттах къабурувгун багьайсса куццуй чаклин биссаву, мизитрал чулухунмай чIявусса шаттирду ласаву, ца чак байхту гамуних ялугьлагьаву ва риба́трай бацIаву (хIукуматрал дазуй къарал баву)"» (Муслим).

  1. Идавсил ﷺ хIавзрава щин хIачаву

Абу Гьурайрал бувсун бур ца кьини Идавсил ﷺ хIатталив укунсса махъру увкушиву: «Зуйн ссалам хьуннав, муъминсса хIатталлул агьали. Щак бакъа, жугу зул хъирив гьанссару, Аллагьнан ﷻ ччан бивкIукун. Ттун ттула уссурвал ккаккан ччива!» АсхIабтурал ﷺ цIувххуну бур: «Жу бакъарув вил уссурвал?». «Зу ттул асхIабталлу. Ттул уссурвал уттигу къабувкIмири (дунияллийн), на гайннах ялугьланна хIавзрачIа. Чаклин биссаву дуллай бивкIминнал ненттабакIрай ва ччаннай Кьиямасса кьини дикIантIиссар ляличIисса лишанну» (Муслим, ан-Насаи).

 

  1. Бунагьру лиххан баву

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цала къатлуву марцIшивугу дурну, Аллагьнал ﷻ буюр бувмур биттур буван мизитравун авчуманал ца шаттирахлу ца бунагь лиххан бувайссар, гамунихлу даража гьаз байссар» (Муслим).

 

  1. ТIайламур ххуллул лишан

Аьбдуллагь ﷻ ибн Аьмрдул бувсун бур укунсса хIадис: «Идавсил ﷺ увкуна: "ТIайласса ххуллийх кьянкьану бачияра, зущава къахъанарчагу. КIулну бикIияра: ца яла хъинмур (агьаммур) аьмал – чак бавури. Мудан чаклин ивссунугу икIайссар так камилсса бусурманчу» (Ибн Маджагь).

  1. Ахир хайрданийн дуккаву

Аль-Барр ибн А́ьзиблул бувсъса хIадисраву Идавсил ﷺ увкуну бур: «Шанан утту ишиннин чаклин иссаву дува, чаклин дувайсса иссаву куннасса. Яла урчIамур чулий утту ивхьуну укунсса дуаь дува: "Я Аллагь, на Вийн мукIру хьура, ттула ишру Вийн тапшур бав, Вийн чул бищав, ВичIан кIункIу тIий, Вия нигьа увсун. Я Аллагь, на Ина вихссара гьан бувсса Вил Луттирайн (Кьуръандалийн) ва Ина гьан увсса Вил Идавснайн ﷺ!". Му хьхьуну ина ивчIарча, ниттил увсса кьини куна (бунагьирттая марцIну) гьантIиссара, мунияту, вай махъру бува гьарца кьинисса вила махъва-махъсса махъруну» (аль-Бухари, Муслим).

 

  1. Дуаь кьамул даврил багьана

Муаьз ибн Джабаллул бувсун бур хIадис: «Бусурманчу чаклингу ивссуну, хьхьувай къашанай, дунияллул ва ахиратрал хъинбала чIа тIий ухьурча, сайки цала шаний утту ивхьуну ухьурчагу, Аллагьнал ﷻ мунан чIа увкумур дулунтIиссар» (Абу Давуд).

 

  1. АцIва хъинбалалул чири

Ибн Оьмардул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Чаклин ивссуну унува ялагу цIуницIа иссаву дурманан ацIва хъинбалалул чири чичайссар» (Тирмизи).

 

  1. Заннал хъун аву

ХIадисраву увкуну бур: «Багьайсса куццуй (камилну) цала шарда иссавугу дурну мизитравун увкIма – Аллагьнал ﷻ хъамаличури. Залуннал буржгу – хъамаличу хъун авури (хIурмат баву)» (ТIабарани).

 

 

Муслим Аьбдуллаев

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...