Хъуншиву – иминшивруву
ХьхьичIавасса салихIинтурал гьарца ишираву мисал ласайсса бивкIссар МухIаммад Идавсил ﷺ хасиятрава, мунал тIабиаьтрава. Миннал тачIав дакI хъуншиву ккаккан къадувайсса диркIссар.
Буслай бур МухIаммад Идавс ﷺ къашавайманах урган лагайсса ивкIшиву, бивкIу буччавриву гьуртту шайсса ивкIшиву, ттуккуй буртти ачайсса ивкIшиву, лагънал оьвчирчагу жаваб дулайсса диркIшиву, варанттан дукия дулайсса диркIшиву, къатта цIушух башайсса бивкIшиву, усру дакьин дайсса диркIшиву, ххядурксса янна дуруххайсса диркIшиву, тта ттизайсса бивкIшиву, цала къазахънащал архIал дукра дукайсса диркIшиву, зузисса къазахъ увххун ухьурча, ганан кумаг бувайсса бивкIшиву. МухIаммад ﷺ Идавс цува лагайсса ивкIссар базаллувун цала кулпатран дукия ласун. Мунал ссаламгу буллуну, ка дугьайсса диркIссар аваданманалгу мискинманалгу. Идавсил ﷺ бигьа дувайсса диркIссар халкьуннал ялун дирсса захIматшивурду. Мунал диркIссар кIукIлусса хасият ва исвагьисса тIабиаьт. Идавсил ﷺ чIявуну пиш учайсса бивкIссар, лахъну хъяхъаву къадайсса диркIссар. Пашман хьурчагу, ябакI къабутайсса бивкIссар. Иминну унугу, цала кьимат ялавай къабувайсса бивкIссар. Чумартсса унугу, исрафшиву къадувайсса диркIсcар, гьарца инсаннал чулинмай цIими буcса ивкIссар. МухIаммад Идавсил ﷺ цала лякьа тачIав дукралул дуцIин къадурссар ва ссахчIав тамахIкарну къаурувгссар.
Оьмар ибн аль-Хаттаб дирину ачайва тIар. Мунал учайва тIар: «Укунсса заназиннарал вила мурадрайн ччяни иян увайссар ва дакI хъуншивруя арх увайссар». Ца чIумал Оьмар цала аьркиншивруй чуннив лавгсса чIумал, лагмаминнал мунахь увкуну бур: «Ина жуйн амру бувссания, жу вин аьркинмур ларсун бучIантIиссияв!», – куну. Оьмар-асхIаблул увкуну бур: «Тихунай нанисса чIумалгу, махъунай зана хьувкунгу на Оьмарну ливчIунна», – куну. Мунил мяънагу: тиккун лавгун ттула мурад биттур баврил ттул кьимат ялавай къавхьунни.
Ца чIумал Зайд ибн Сабит варанттуй буртти икIлай унува муначIан Ибн Аьббас гъан хьуну ур ччармузи бугьан. Зайдлул увкуну бур: «Ттун кумаг буллан аьркиншиву дакъар, да Идавсил ﷺ буттауссил арс!». Ибн Аьббаслул жаваб дуллуну дур: «Жуйн амру бувуна элму думиннан къуллугъ буллан», – куну. Яла Зайдлул ﷺ Ибн Аьббаслул канийн ппайгу увкуну: «Жуйн амру бувуна Идавсил тухумраваминнайн укунсса хIурмат буллан», – куну бур.
Ца асхIабнан ккавккун ур халиф Оьмар-асхIаб цала хъачIрай кIусса кьачIа ларсун най. «Я бусурманнал амир, вин къалайкьри мукун занан», – куну бур асхIабнал. Оьмардул увкуну бур: «ТтучIан цайми хIукуматирттал вакилтал цала мютIишиву ккаккан дуван занан бивкIуна, ттул дакIливун пахру-хияллу бухлан бивкIуна. Ттун ччан бивкIуна ми пикрирду гъагъан буван». Вай махъругу увкуну Оьмар-асхIаб лавгун, га кьачIлувусса щин ца хъунмав хьусса хъамитайпалул тахIунттавун дуртIуну дур.
Ца кьини Мадиналул амир Абу Гьурайра най ивкIун ур мукьав тIаннул къавгу бувтун, «Амирнан ххуллу булара!», – тIий.
Оьмар ибн Аьбдулаьзизлул цала арсначIан укунсса чагъар чивчуну бур: «Ттун кIул хьунни ина винма машан лавсшиву азарда диргьамрансса ляълу дусса кIисса. Ва чагъар вичIанма бивукун, му кIиссагу баххича, бавххусса арцух азара инсан дукан ува. Ласи винма кIира диргьамрансса кIисса, китайнал ляълугу дусса. Му кIиссурай укунсса чичругу дува: «Цала нафсирал кьимат кIул хьуманай Аллагьнал ﷻ цIими бишиннав».