Хъуншиву – иминшивруву

Хъуншиву – иминшивруву

ХьхьичIавасса салихIинтурал гьарца ишираву мисал ласайсса бивкIссар МухIаммад Идавсил ﷺ хасиятрава, мунал тIабиаьтрава. Миннал тачIав дакI хъуншиву ккаккан къадувайсса диркIссар.

 

Буслай бур МухIаммад Идавс ﷺ къашавайманах урган лагайсса ивкIшиву, бивкIу буччавриву гьуртту шайсса ивкIшиву, ттуккуй буртти ачайсса ивкIшиву, лагънал оьвчирчагу жаваб дулайсса диркIшиву, варанттан дукия дулайсса диркIшиву, къатта цIушух башайсса бивкIшиву, усру дакьин дайсса диркIшиву, ххядурксса янна дуруххайсса диркIшиву, тта ттизайсса бивкIшиву, цала къазахънащал архIал дукра дукайсса диркIшиву, зузисса къазахъ увххун ухьурча, ганан кумаг бувайсса бивкIшиву. МухIаммад ﷺ Идавс цува лагайсса ивкIссар базаллувун цала кулпатран дукия ласун. Мунал ссаламгу буллуну, ка дугьайсса диркIссар аваданманалгу мискинманалгу. Идавсил ﷺ бигьа дувайсса диркIссар халкьуннал ялун дирсса захIматшивурду. Мунал диркIссар кIукIлусса хасият ва исвагьисса тIабиаьт. Идавсил ﷺ чIявуну пиш учайсса бивкIссар, лахъну хъяхъаву къадайсса диркIссар. Пашман хьурчагу, ябакI къабутайсса бивкIссар. Иминну унугу, цала кьимат ялавай къабувайсса бивкIссар. Чумартсса унугу, исрафшиву къадувайсса диркIсcар, гьарца инсаннал чулинмай цIими буcса ивкIссар. МухIаммад Идавсил ﷺ цала лякьа тачIав дукралул дуцIин къадурссар ва ссахчIав тамахIкарну къаурувгссар.

Оьмар ибн аль-Хаттаб дирину ачайва тIар. Мунал учайва тIар: «Укунсса заназиннарал вила мурадрайн ччяни иян увайссар ва дакI хъуншивруя арх увайссар». Ца чIумал Оьмар цала аьркиншивруй чуннив лавгсса чIумал, лагмаминнал мунахь увкуну бур: «Ина жуйн амру бувссания, жу вин аьркинмур ларсун бучIантIиссияв!», – куну. Оьмар-асхIаблул увкуну бур: «Тихунай нанисса чIумалгу, махъунай зана хьувкунгу на Оьмарну ливчIунна», – куну. Мунил мяънагу: тиккун лавгун ттула мурад биттур баврил ттул кьимат ялавай къавхьунни.

Ца чIумал Зайд ибн Сабит варанттуй буртти икIлай унува муначIан Ибн Аьббас гъан хьуну ур ччармузи бугьан. Зайдлул увкуну бур: «Ттун кумаг буллан аьркиншиву дакъар, да Идавсил ﷺ буттауссил арс!». Ибн Аьббаслул жаваб дуллуну дур: «Жуйн амру бувуна элму думиннан къуллугъ буллан», – куну. Яла Зайдлул ﷺ Ибн Аьббаслул канийн ппайгу увкуну: «Жуйн амру бувуна Идавсил тухумраваминнайн укунсса хIурмат буллан», – куну бур.

Ца асхIабнан ккавккун ур халиф Оьмар-асхIаб цала хъачIрай кIусса кьачIа ларсун най. «Я бусурманнал амир, вин къалайкьри мукун занан», – куну бур асхIабнал. Оьмардул увкуну бур: «ТтучIан цайми хIукуматирттал вакилтал цала мютIишиву ккаккан дуван занан бивкIуна, ттул дакIливун пахру-хияллу бухлан бивкIуна. Ттун ччан бивкIуна ми пикрирду гъагъан буван». Вай махъругу увкуну Оьмар-асхIаб лавгун, га кьачIлувусса щин ца хъунмав хьусса хъамитайпалул тахIунттавун дуртIуну дур.

Ца кьини Мадиналул амир Абу Гьурайра най ивкIун ур мукьав тIаннул къавгу бувтун, «Амирнан ххуллу булара!», – тIий.

Оьмар ибн Аьбдулаьзизлул цала арсначIан укунсса чагъар чивчуну бур: «Ттун кIул хьунни ина винма машан лавсшиву азарда диргьамрансса ляълу дусса кIисса. Ва чагъар вичIанма бивукун, му кIиссагу баххича, бавххусса арцух азара инсан дукан ува. Ласи винма кIира диргьамрансса кIисса, китайнал ляълугу дусса. Му кIиссурай укунсса чичругу дува: «Цала нафсирал кьимат кIул хьуманай Аллагьнал ﷻ цIими бишиннав».

 

 

 

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...