Элму – дакIнил нур

Элму – дакIнил нур

Диндалул элму лахьхьаврил ххирашивруя жухьва бусласисса чiявусса Идавсил ﷺ хiадисру ва кьуръандалул аятру бур. миннувасса ца бунугу къабавсса, къакiулсса хiакьину цучiав акъахьунссар. Масъала, Аллагьу тааьла кьуръандалуву тiий ур: «Элму думий ва дакъамий архiал бацiайссарив!»

Абу Дардал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Диндалул ца масъала лахьхьаву ххирассар, хьхьуниву эбадат дуван изавунияр».

Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Элмулул мажлисрай щяикIаву хъинссар азарва чак баврияргу, азара къашайшалаха къуллугъ баврияргу, азарва жаназалул чакливу гьуртту шавунияргу». Микку Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Кьуръан буккаврияргу хъинссарив?». Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Элму дакъанува Кьуръан буккайманал муния цукунсса хайр ласунтIиссар?» - куну.

Вай хIадисирттал жунма чIалачIи буллай бур, Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла ххирамур, лараймур эбадат – элму лахьхьаву душиву. Цанчирча, Исламрал элмулувун духхайссар циняр элмурду, инсан дунияллийн увксса чIумуя байбивхьуну, гьаттавун ухханнин ганан аьркин шайсса. Исламрал жунма лахьхьин буллай бур ялапар хьун аьркинсса куц, багьу-бизу. Инсаннал щалва оьрмулул низам дуссар Кьуръандалуву ва диндалул луттирдаву ккаккан дурну. Мугу хъанахъиссар яла камилмур низам, ми кIулшивуртту ИдавсийхчIин ﷺ жучIанна Аллагьная ﷻ дуркIсса дунутIий. Цумур бунугу диндалул элмулувасса масъала ххал буварча, чIалан бикIай ганивусса Аллагьнал хIикматшиву цалва лагъартунначIансса РахIму.

ЦIанасса чIумал хьуна бакьай «Ва элму диндалулли, вамур оьрмулулли, тамур дунияллулли» - тIиссагу. Ми ххай бикIайхьунссар Исламрал элмулувун так чак баву ва зума дугьаву дагьайсса. Аллагьнал ﷻ инсан Цана яла ххираману ляхъан увссар, яла исвагьимур жавгьарну хъанахъисса дингу инсаннан дуллуссар.

Абубакр Сиддикь – цалчинма халиф ва Идавсил ﷺ асхIабтурава яла хьхьичIунма тIий ивкIссар: «Жула дин дарцIуну дуссар элму цанная гаманайн дулаврий, инсаннал цалва пикрилийн бувну бувсса аьмаллай дакъассар». Исламрал диндалуву мукун мудан бивкIссар, махъсса ппурттуву Кьуръан ва хIадисру цанма ччан бивкIсса куццуй бувчIин буллалими букканнин. Миннал мукун къабуллай, хьхьичIвасса хъунисса аьлимтурал чивчусса луттирдаву тIимур буллай бивкIссания, бусурманнаву цашиву дикIанссия. Мукунминнал хъирив лавгминнан, чIявучин, чаклил цинярда шартIрурагу кIулну къадикIай.

ХIакьину жунна Исламрал элму лахьхьин ччарча, хъинну чIярусса сантру дур. Исламрал университетру, мадрасартту бур. Жулва оьрчIан мюрщину бунува тIайласса аькьида лахьхьин дуварча, мий хъуни хьувкун, бяйкьин буван захIматну бикIантIиссар.

Элмугу лахьхьин аьркинссар аьлимчуначIан лавгун. Му муаьлимнал дакIнива мутааьлимнал даIкнивун нанисса нурди. Мукун лархьхьусса элмулуву барачат бикIайссар, цанчирча, га аьлимчуналгу элму цала муаьлимная ларсун дунутIий, ганалгу цаманая, мукун МухIаммад Идавсийн ﷺ бияннин.

Муса Кьурбанов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...