Элму – дакIнил нур

Элму – дакIнил нур

Диндалул элму лахьхьаврил ххирашивруя жухьва бусласисса чiявусса Идавсил ﷺ хiадисру ва кьуръандалул аятру бур. миннувасса ца бунугу къабавсса, къакiулсса хiакьину цучiав акъахьунссар. Масъала, Аллагьу тааьла кьуръандалуву тiий ур: «Элму думий ва дакъамий архiал бацiайссарив!»

Абу Дардал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Диндалул ца масъала лахьхьаву ххирассар, хьхьуниву эбадат дуван изавунияр».

Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Элмулул мажлисрай щяикIаву хъинссар азарва чак баврияргу, азара къашайшалаха къуллугъ баврияргу, азарва жаназалул чакливу гьуртту шавунияргу». Микку Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Кьуръан буккаврияргу хъинссарив?». Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Элму дакъанува Кьуръан буккайманал муния цукунсса хайр ласунтIиссар?» - куну.

Вай хIадисирттал жунма чIалачIи буллай бур, Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла ххирамур, лараймур эбадат – элму лахьхьаву душиву. Цанчирча, Исламрал элмулувун духхайссар циняр элмурду, инсан дунияллийн увксса чIумуя байбивхьуну, гьаттавун ухханнин ганан аьркин шайсса. Исламрал жунма лахьхьин буллай бур ялапар хьун аьркинсса куц, багьу-бизу. Инсаннал щалва оьрмулул низам дуссар Кьуръандалуву ва диндалул луттирдаву ккаккан дурну. Мугу хъанахъиссар яла камилмур низам, ми кIулшивуртту ИдавсийхчIин ﷺ жучIанна Аллагьная ﷻ дуркIсса дунутIий. Цумур бунугу диндалул элмулувасса масъала ххал буварча, чIалан бикIай ганивусса Аллагьнал хIикматшиву цалва лагъартунначIансса РахIму.

ЦIанасса чIумал хьуна бакьай «Ва элму диндалулли, вамур оьрмулулли, тамур дунияллулли» - тIиссагу. Ми ххай бикIайхьунссар Исламрал элмулувун так чак баву ва зума дугьаву дагьайсса. Аллагьнал ﷻ инсан Цана яла ххираману ляхъан увссар, яла исвагьимур жавгьарну хъанахъисса дингу инсаннан дуллуссар.

Абубакр Сиддикь – цалчинма халиф ва Идавсил ﷺ асхIабтурава яла хьхьичIунма тIий ивкIссар: «Жула дин дарцIуну дуссар элму цанная гаманайн дулаврий, инсаннал цалва пикрилийн бувну бувсса аьмаллай дакъассар». Исламрал диндалуву мукун мудан бивкIссар, махъсса ппурттуву Кьуръан ва хIадисру цанма ччан бивкIсса куццуй бувчIин буллалими букканнин. Миннал мукун къабуллай, хьхьичIвасса хъунисса аьлимтурал чивчусса луттирдаву тIимур буллай бивкIссания, бусурманнаву цашиву дикIанссия. Мукунминнал хъирив лавгминнан, чIявучин, чаклил цинярда шартIрурагу кIулну къадикIай.

ХIакьину жунна Исламрал элму лахьхьин ччарча, хъинну чIярусса сантру дур. Исламрал университетру, мадрасартту бур. Жулва оьрчIан мюрщину бунува тIайласса аькьида лахьхьин дуварча, мий хъуни хьувкун, бяйкьин буван захIматну бикIантIиссар.

Элмугу лахьхьин аьркинссар аьлимчуначIан лавгун. Му муаьлимнал дакIнива мутааьлимнал даIкнивун нанисса нурди. Мукун лархьхьусса элмулуву барачат бикIайссар, цанчирча, га аьлимчуналгу элму цала муаьлимная ларсун дунутIий, ганалгу цаманая, мукун МухIаммад Идавсийн ﷺ бияннин.

Муса Кьурбанов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...