Элму – дакIнил нур

Элму – дакIнил нур

Диндалул элму лахьхьаврил ххирашивруя жухьва бусласисса чiявусса Идавсил ﷺ хiадисру ва кьуръандалул аятру бур. миннувасса ца бунугу къабавсса, къакiулсса хiакьину цучiав акъахьунссар. Масъала, Аллагьу тааьла кьуръандалуву тiий ур: «Элму думий ва дакъамий архiал бацiайссарив!»

Абу Дардал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Диндалул ца масъала лахьхьаву ххирассар, хьхьуниву эбадат дуван изавунияр».

Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Элмулул мажлисрай щяикIаву хъинссар азарва чак баврияргу, азара къашайшалаха къуллугъ баврияргу, азарва жаназалул чакливу гьуртту шавунияргу». Микку Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Кьуръан буккаврияргу хъинссарив?». Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Элму дакъанува Кьуръан буккайманал муния цукунсса хайр ласунтIиссар?» - куну.

Вай хIадисирттал жунма чIалачIи буллай бур, Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла ххирамур, лараймур эбадат – элму лахьхьаву душиву. Цанчирча, Исламрал элмулувун духхайссар циняр элмурду, инсан дунияллийн увксса чIумуя байбивхьуну, гьаттавун ухханнин ганан аьркин шайсса. Исламрал жунма лахьхьин буллай бур ялапар хьун аьркинсса куц, багьу-бизу. Инсаннал щалва оьрмулул низам дуссар Кьуръандалуву ва диндалул луттирдаву ккаккан дурну. Мугу хъанахъиссар яла камилмур низам, ми кIулшивуртту ИдавсийхчIин ﷺ жучIанна Аллагьная ﷻ дуркIсса дунутIий. Цумур бунугу диндалул элмулувасса масъала ххал буварча, чIалан бикIай ганивусса Аллагьнал хIикматшиву цалва лагъартунначIансса РахIму.

ЦIанасса чIумал хьуна бакьай «Ва элму диндалулли, вамур оьрмулулли, тамур дунияллулли» - тIиссагу. Ми ххай бикIайхьунссар Исламрал элмулувун так чак баву ва зума дугьаву дагьайсса. Аллагьнал ﷻ инсан Цана яла ххираману ляхъан увссар, яла исвагьимур жавгьарну хъанахъисса дингу инсаннан дуллуссар.

Абубакр Сиддикь – цалчинма халиф ва Идавсил ﷺ асхIабтурава яла хьхьичIунма тIий ивкIссар: «Жула дин дарцIуну дуссар элму цанная гаманайн дулаврий, инсаннал цалва пикрилийн бувну бувсса аьмаллай дакъассар». Исламрал диндалуву мукун мудан бивкIссар, махъсса ппурттуву Кьуръан ва хIадисру цанма ччан бивкIсса куццуй бувчIин буллалими букканнин. Миннал мукун къабуллай, хьхьичIвасса хъунисса аьлимтурал чивчусса луттирдаву тIимур буллай бивкIссания, бусурманнаву цашиву дикIанссия. Мукунминнал хъирив лавгминнан, чIявучин, чаклил цинярда шартIрурагу кIулну къадикIай.

ХIакьину жунна Исламрал элму лахьхьин ччарча, хъинну чIярусса сантру дур. Исламрал университетру, мадрасартту бур. Жулва оьрчIан мюрщину бунува тIайласса аькьида лахьхьин дуварча, мий хъуни хьувкун, бяйкьин буван захIматну бикIантIиссар.

Элмугу лахьхьин аьркинссар аьлимчуначIан лавгун. Му муаьлимнал дакIнива мутааьлимнал даIкнивун нанисса нурди. Мукун лархьхьусса элмулуву барачат бикIайссар, цанчирча, га аьлимчуналгу элму цала муаьлимная ларсун дунутIий, ганалгу цаманая, мукун МухIаммад Идавсийн ﷺ бияннин.

Муса Кьурбанов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...