Элму – дакIнил нур

Элму – дакIнил нур

Диндалул элму лахьхьаврил ххирашивруя жухьва бусласисса чiявусса Идавсил ﷺ хiадисру ва кьуръандалул аятру бур. миннувасса ца бунугу къабавсса, къакiулсса хiакьину цучiав акъахьунссар. Масъала, Аллагьу тааьла кьуръандалуву тiий ур: «Элму думий ва дакъамий архiал бацiайссарив!»

Абу Дардал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Диндалул ца масъала лахьхьаву ххирассар, хьхьуниву эбадат дуван изавунияр».

Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Элмулул мажлисрай щяикIаву хъинссар азарва чак баврияргу, азара къашайшалаха къуллугъ баврияргу, азарва жаназалул чакливу гьуртту шавунияргу». Микку Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Кьуръан буккаврияргу хъинссарив?». Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Элму дакъанува Кьуръан буккайманал муния цукунсса хайр ласунтIиссар?» - куну.

Вай хIадисирттал жунма чIалачIи буллай бур, Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла ххирамур, лараймур эбадат – элму лахьхьаву душиву. Цанчирча, Исламрал элмулувун духхайссар циняр элмурду, инсан дунияллийн увксса чIумуя байбивхьуну, гьаттавун ухханнин ганан аьркин шайсса. Исламрал жунма лахьхьин буллай бур ялапар хьун аьркинсса куц, багьу-бизу. Инсаннал щалва оьрмулул низам дуссар Кьуръандалуву ва диндалул луттирдаву ккаккан дурну. Мугу хъанахъиссар яла камилмур низам, ми кIулшивуртту ИдавсийхчIин ﷺ жучIанна Аллагьная ﷻ дуркIсса дунутIий. Цумур бунугу диндалул элмулувасса масъала ххал буварча, чIалан бикIай ганивусса Аллагьнал хIикматшиву цалва лагъартунначIансса РахIму.

ЦIанасса чIумал хьуна бакьай «Ва элму диндалулли, вамур оьрмулулли, тамур дунияллулли» - тIиссагу. Ми ххай бикIайхьунссар Исламрал элмулувун так чак баву ва зума дугьаву дагьайсса. Аллагьнал ﷻ инсан Цана яла ххираману ляхъан увссар, яла исвагьимур жавгьарну хъанахъисса дингу инсаннан дуллуссар.

Абубакр Сиддикь – цалчинма халиф ва Идавсил ﷺ асхIабтурава яла хьхьичIунма тIий ивкIссар: «Жула дин дарцIуну дуссар элму цанная гаманайн дулаврий, инсаннал цалва пикрилийн бувну бувсса аьмаллай дакъассар». Исламрал диндалуву мукун мудан бивкIссар, махъсса ппурттуву Кьуръан ва хIадисру цанма ччан бивкIсса куццуй бувчIин буллалими букканнин. Миннал мукун къабуллай, хьхьичIвасса хъунисса аьлимтурал чивчусса луттирдаву тIимур буллай бивкIссания, бусурманнаву цашиву дикIанссия. Мукунминнал хъирив лавгминнан, чIявучин, чаклил цинярда шартIрурагу кIулну къадикIай.

ХIакьину жунна Исламрал элму лахьхьин ччарча, хъинну чIярусса сантру дур. Исламрал университетру, мадрасартту бур. Жулва оьрчIан мюрщину бунува тIайласса аькьида лахьхьин дуварча, мий хъуни хьувкун, бяйкьин буван захIматну бикIантIиссар.

Элмугу лахьхьин аьркинссар аьлимчуначIан лавгун. Му муаьлимнал дакIнива мутааьлимнал даIкнивун нанисса нурди. Мукун лархьхьусса элмулуву барачат бикIайссар, цанчирча, га аьлимчуналгу элму цала муаьлимная ларсун дунутIий, ганалгу цаманая, мукун МухIаммад Идавсийн ﷺ бияннин.

Муса Кьурбанов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...