ХIалимат – Идавсил ﷺ кIилчинмур нину

ХIалимат – Идавсил ﷺ кIилчинмур нину

 

Аьрабнал аьдат диркIун дур цала оьрчIан ккукку булунсса хъамитайпа бугьайсса къундалул чулий ялапар хъанахъисса кьавмдалува. Мунил мяънагу – оьрчIру кьянкьа-кьурчIисса, мазгу марцIну кIулсса хьуншиврул. Масалларан жула заманнай оьрчIру шагьрулия зунттавусса шяравун гьан баву кунма. Маккаллал хъуниминнал цала оьрчIру къундалул билаятрай ялапар хьун булайсса бивкIссар, ккукку букайсса оьрмулува букканнин гикку бикIан. Ккукку булайсса хъаннил гайннай аякьа-тарбиягу дурну хъуни байсса бивкIссар ххуйсса багьагу лавсун.

 

Гай хъами язи бугьайсса бивкIссар хъинну мюрш бивкIун. Аькьлу бусса, маз пасихIсса, жяматраву сий дусса, чурххал цIуллусса хъамитапайлухьхьун булун хIарачат байсса бивкIссар. Бедуиннал хъами шагьрурдайн бучIайсса бивкIссар ккукку булунсса тагьар дусса чIумал. Вилттили оьрчIругу бувцуну зана шайсса бивкIссар.

Аллагьнал Илчи – МухIаммадгу ﷺ мукун къундалул билаятрай тарбия хьуссар. Ганал учайсса бивкIссар: «На зул дянив яла пасихIмара. На Кьурайш тухумдалияссара, хъуна хьуссара Бану Сааьд тIисса кьабилалул дянив».

МухIаммад Идавсил ﷺ кIилчинмур нину хьун талихI хьумур бивкIссар Аьбдуллагьлул душ ХIалимат тIисса хъамитайпа. Ганил ласнан цIа диркIссар ХIарис ибн Аьбдул-Узза. ХIалиматлул ивкIссар Аьбдуллагь тIисса арс ва кIива душ – Шайма ва Анисат.

Гайннал кьавмдалул цIа – «Сааьд» – талихI тIиссар. Мяйжаннугу, чIивисса МухIаммад ﷺ цачIана уцайхту гайннал къатлувун талихI бувхссар. Мукун оьрчIру буцайсса циняв хъаннил дянив ХаIлиматлул цIа яла машгьур хьумурди.

ХIалиматлул арс айхту, га ласнащал лавгссар Маккалив, ккукку буллансса оьрчI ххал буван. Га шин диркIссар хъинну къурагъсса, уртту духларгун, ризкьи илтIану бивкIссар. Ризкьилуха зузими хъинну жапасса тагьарданувун багьссар.

Маккалив наниххуллий гайннал бакIрайн тамансса захIматшивуртту дирссар. Цащалва так ца илтIасса варани бакъа къабивкIссар, дукия чанну диркIссар. Мунияту ХIалиматлул цила оьрчI уччин уванссарагу накI къадиркIссар. Арс ккашилну аьтIий ивкIссар. Чанссарагу бигьашиву хьуншиврул гъараллагу лачIайния тIий лабизлай бивкIссар.

Маккалив бивукун циняв хъами булувкьуссар цачIанма буцинсса оьрчIах луглай, яла аваданми къатрава буцин хIарачат буллай. ХIалимат шагьрулувун бувххукун, ганищалсса хъаннил цанма буцинсса оьрчIру язи бувгьуну лявкъуссар. Так ца ятинсса оьрчI акъа къаивкIссар. Гайми хъами га уцин рязи къавхьуссар, мискинсса кулпатрал ххуйсса багьа къабулунссар тIий.

ХIалимат пашман хьуссар, амма оьрчI къабувцуну шаппай зана бикIан къаччай, ятин уциннача кусса пикри хьуссар. Ганил увкуссар ласнахь: «Валлагьи, ттун къачча оьрчI къабувцуну махъунмай бачин. На лавгун цIана та ятинсса оьрчI уцинна». ХIарис рязи хьуссар: «Уца, балики Аллагьнал ﷻ жунма муниву барачатшиву дишин», - куну. Му куццуй, ХIалиматлул МухIаммад ﷺ увцуссар.

Мяйжаннугу, мубараксса оьрчIащал архIал гайннал ужагъравун барачатшиву дурхссар. Ккукку булун цалчин гьаз увайхту, накI гьарза хьуну, цаннагу, ХIалиматлул арснангу диял хьуссар. КIиягу вилттили оьрчI бувччуну, шанан бивкIссар.

Цуппа ХIалимат ва ганил ласгу хъинну ккашилну бивкIссар. Амма гайннал ци дуканссия? НакI дакъасса варани бакъа гайннал цамур хъус къадиркIссар. Амма миккугу барачатшиву ашкара хьуссар: гайннал варанттул къар накIлил дурцIуссар. Му караматшивруя ХIалиматлул укун бувсун бур: «Ттул лас варанттучIан гъан хьувкун, ганил къар накIлил дурцIуну ляркъуна. Ганал гассят варани ттивзуна. Жу буччиннин накI хIарчIссия. Га хьхьу жу паракьатну дуртссия. КIюрххил ласнал ттухь увкуна: «ХIалимат, ина увцусса оьрчI ляличIисса, мубараксса ур». «Валлагьи, ттулгу мукунсса умуд бур» - увкуну бур ХIалиматлул.

ХIарис ва ХIалимат зана бивкIун бур Бану Сааьдрал аьрщарайн. Гиккугу гайннал кулпатраву барачатшиву гьарза хьуну дур. Кьавкьсса бизанттайн лавгсса ятту къарду накIлил дурцIуну бучIайсса бивкIун бур, цайминналми бачIва зана бикIлакIисса чIумал. ХIалиматлул къатлуву буллугъшиву гьарза хъанан диркIун дур.

ХIалиматлущал МухIаммад-луй аякьа дуллай бивкIун бур ганил душ Шайма. Ганил учайсса бивкIун бур: «Ва ттул ниттил къаувсса, ттул буттал тухумрава акъасса уссури». Ца кьини ХIалиматлун ккавккун бур кIирисса бургъилу МухIаммадлущал ﷺ тIуркIу буллалисса цила душ. ОьрчIан зарал шаврия нигьа бувсун ганил душнийн дяъви бувну бур. Шаймал увкуну бур: «Ттул уссин кIиришивруя зарал бакъассар. Ванан ттуруллул ххют дайссар. Ва ачирча, ттурлугу дачай, ва ацIарча, ттурлугу дацIай». ХIалимат махIаттал хьуну, цIувххуну бур: «Мяйжаннугу мукуннив?» - куну. «Ди, Валлагьи тIайлассар», - увкуну бур Шаймал.

Тамансса шинну ларгун махъ ХIунайн тIисса кIанайсса гъазаватрай Шайма бусурманнал ясир бувссар. Ганил увкуссар: «Валлагьи, на зул хъунаманал (сайиднал) ссура». Вих къавхьусса асхIабтурал га ИдавсичIан ﷺ бувцуссар. «Я Аллагьнал ﷻ Идавс! На бура вил накIлил ссу», – увкуссар ганил. Вила махъру тасттикь цукун банна? – цIувххуссар Идавсил ﷺ. «Ина ттуйн кьац куну, аьш лирчIссия», - увкуссар Шаймал. Микку МухIаммад Идавсин ﷺ га бувчIуну, цала лаххия щях дуртун, ссу ганий щябивтссар.

Яла Идавсил ﷺ ганихь увкуссар: «Ччарча, шикку жучIа бацIу: ина ссу кунма хIурматрай бикIантIиссара. Ччарчагу, вила кулпатарачIан зана бикIу». Ганин ччан бивкIссар цила шаппай зана хьун. Шаймал Исламрал дин кьамул дурссар. Идавсил ﷺ га тIайла бувкссар ссайгъатругу буллуну.

КIира шинава МухIаммад ﷺ ниттичIан АминатлучIан зана итан чIун хьуссар. Амма ХIалиматлун ччай бивкIссар оьрчI ялагу чансса хIаллай цичIава итан. Цила ца акъа акъасса арснах ялугьлагьисса АминатлучIан лавгун, миннат бувссар итикьай куну. Аминатгу рязи хьуссар къундалул билаятрайва кьаитан, Маккалив оьрчIру ччя-ччяни къашавай шайсса бивкIунтIий.

Му куццуй ялагу кIира шин ларгссар. Ца кьини МухIамммад ﷺ цала уссурваращал тIуркIу тIий унува бувкIссар кIяласса яннардавухсса кIия адимина. Гай бивкIссар МухIаммадлул дакI марцI дуван Аллагьнал ﷻ тIайла бувсса малаиктал. Нигьа бувсъсса оьрчIру нитти-буттачIан левчуссар, аьжаивсса иш хъанай бур тIий леххаврий: «МухIаммад кIия адиминал ﷺ ивкIунни!» - тIий.

Му чIумал малаиктурал Идавсил ﷺ дакIнива къюкI дурккун, мусил тясраву Зам-зам щинай шюршуссар. Яла махъуннай дирхьуну, бурхIай къусаликкурттал дянив идавсшиврул мугьру бивщуссар. Малаиктал лавгукун, оьрчIал ялун бивссар ццахханнарал хьусса ХIарис ва ХIалимат.

Гай жиндривагу бакъаявав тIий, га иш хьуну махъ гайннал хIукму бувссар МухIаммад ﷺ цала кулпатрачIан зана итан.

АминатлучIан лавгун, бувсъссар хьумур. «Зу ванан жиндардил зарал бансса ххай бурув? Юх! Валлагьи, ваначIан щяйтIан гъан къахьунтIиссар. Ттул арснан бюхттулсса оьрму нясивну буссар», - увкуссар ганил. Чансса паракьат хьусса ХIалимат ласнащал шаппай лавгссар.

Мунияр махъ гайннал дянивсса дахIаву кьуркьуссар, амма Идавсин чIявуну дакIнин багьайсса бивкIссар цува хъуна увсса хъамитайпа. Цала кулпатрахь чIявуну гания бусайсса бивкIссар. Хадижатлунгу ччай бивкIссар ХIалиматлущал хьуна бавкьуну, ганиха хIурмат буван. Мукунсса сантгу дагьссар.

ЧIярусса шинну ларгун махъ ХIалимат ИдавсичIан бувкIссар. Ганал хъинну кьадру-кьиматрай кьамулгу бувссар. ХIалиматлул бувсъссар цала ялун къурагъсса шин дирну, ризкьи ливтуну най бушиву. Му иширая кIул хьусса Хадижатлул гайннан кумагран тIайла бувкссар мукьцIалва яттил хIайван ва щинал гьивурду дусса варани. Му куццуй, шинну ларгун махъгу ХIалиматлуйн Идавсия ﷺ барачат бивссар.

ХIалиматлул ва ганил ласнал Ислам кьамул дурссар. Му иширая Аллагьнал ﷻ Идавсин ﷺ баян бувссар.

МухIаммад Идавсин ﷺ оьрмулухун ХIалимат хъама къабивтссар. Ганийн нинуй учайсса бивкIссар. Машгьурсса асхIаб Абу ТIуфайл буслай ур: «Ттун оьрчIний Джиърана тIисса кIанай (Маккалия арх дакъасса шяраву) МухIаммад Идавс ﷺ ккавккуна. ГаначIан бувкIуна хъунмав хьусса хъамитайпа. Идавсил ﷺ цала хялат дуртун, га щябивтуна. На цIувххуссия ца инсаннахь: «Та цур?» - куну. «Та Идавсил ﷺ накIлил нинур», - дуллуна жаваб.

Аьлимтурал луттирдаву чивчуну бур ХIалимат Мадиналив бивзссар, гиккусса Бакьиъ тIисса хIатталив бувччуссар тIий. Ганил гьав дусса кIану хIакьину щинчIав кIулну бакъар.

 

 

Мадина Закаржаева

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...