Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинмур

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинмур

– Ина бусурманчурав?

– АльхIамдулиллагь (Аллагьнайн щукру)!

– На муний щак тIий ура!

– Ттул бара шагьадатри: «Ашгьаду алля илягьа илляллагь, ва ашгьаду анна МухIаммада-р-расулюллагь» (На барашинна дуллай ура цаха лагъшаву дайсса Зал так ца Аллагь  ушиву, ва на барашинна дуллай ура МухIаммад  Аллагьнал  гьан увсса идавс ушиву, халкьуннан тIайласса дин лахьхьин дан).

– Вил Зал цури?

– Ттул Зал гьарзад ляхъан дурсса Аллагьри .

– Вил Идавс цури?

– Ттул Идавс – МухIаммадри , Кьурайштурал ХIашимлул тухумравасса, Маккалив увсса, ва Мадиналив увччусса.

– Вил дин цумурди?

– Ттул дин Исламри – Аллагьнайн  мютIийминнал дин.

– Вил имам цури?

– Ттул имам Кьуръанни.

– Вил кьибла цумурди?

– Ттул кьибла – Маккаливсса Кяъбари.

– Вил уссурвал цари?

– Ттул уссурвал муъминсса (иман дусса) арамталли.

– Вил ссурвал цари?

– Ттул ссурвал муъминсса хъамири.

– Вил ппу цури?

– Ттул ппу – Адам идавсри .

– Вил нину цури?

– Ттул нину – ХIавари.

– Вил душман цури?

– Ттул душман – щяйтIанни.

– Ина щил зурриятравассара?

– На Адам идавсил  зурриятравассара.

– Ина цумур миллатравассара?

– На Ибрагьим идавсил  миллатравассара.

– Шариаьтраву цими мазгьаб буссар?

– Шариаьтраву мукьва мазгьаб буссар: имам Абу ХIанифанал, имам Маликлул, имам Шафиънал, имам АхIмад бин ХIанбаллул (цаяту Аллагь  рязи хьуннав).

– Ина цумур мазгьабраву ура?

– На имам Шафиънал мазгьабраву ура.

– Ина бусурман та хьуссара?

– На бусурман хьуссара «Явмуль аьхIди ва-ль-мисакь» (кьутIи дулаврил ва му кьутIи кьамул даврил кьини) тIисса кьини.

– Му цумур кьинири?

– Му кьини Аллагьнал  рухIру ляхъан дурну, миннахь цIувххуссар: «На зул зал акъарав?» – куну, гайннулгу жаваб дуллуссар: «ХIакьну, Ина жул Залла, Аллагь» – куну.

– Динналул цими гьану буссар?

– Динналул шанма гьану буссар: Иман, Ислам, Суннат.

– Иман ссайн учайссар?

– Иман – учайссар МухIаммад Идавсия  бувкIмур дакIнихтуну, тIайламурну кьамул баврин.

– Имандалул цими рукну дуссар?

– Имандалул дуссар ряхра рукну:

1) Аллагьнайн  иман дишаву;

2) Малаиктурайн иман дишаву;

3) Аллагьнал  ликкан бувсса луттирдайн иман дишаву;

4) Аллагьнал  гьан бувсса идавстурайн иман дишаву;

5) Кьиямасса Кьинилин иман дишаву;

6) Кьадарданин иман дишаву, хъанахъимур гьарзад Аллагьнал  кьудратрайну хъанай бушиву вихну;

– Ислам ссайн учайссар?

– Ислам учайссар МухIаммад Идавсил  бува кумур биттур буллай, Аллагьнайн  мютIи шаврийн.

– Исламрал цими рукну дуссар?

– Исламрал дуссар ххюра рукну:

1) Шагьадат дутаву;

2) Кьинилун ххюва чак баву;

3) Закят булаву;

4) Рамазан зуруй зума дугьаву;

5) Сант духьурча, ХIаж баву;

– Суннат ссайн учайссар?

– Суннат – МухIаммад Идавсил  ккаккан бувсса ххуллури.

– Аллагьнал  цими сифат дуссар?

– Аллагьнал  дуссар мукьцIаллий цара сифат: кьура – дакъа къабучIисса, кьура – дикIан къабюхъайсса, цагу – дикIан бюхъайсса.

Дакъа къабучIисса сифатру:

Вужуд – Аллагь  мяйжаннугу ушиву.

Кьидам – Дайдихьу-аввал дакъашиву.

Бакъаъ – даим ушиву, ахир дакъашиву.

Мухаляфатугьу лиль-хавадиси – щихачIав лавхьхьусса акъашиву.

Кьиямугьу бинафсигьи – СайнчIав ва щинчIав хIажат къашайшиву.

ВахIданият – ца акъа акъашиву;

Кьудрат;

Ирадат;

Элму;

ХIаят – уттавашиву;

Самъ – ЧIу баяву;

Басар – ккаккаву;

Калам;

Кьадирун – Гьарзадрай кьудрат думану ушиву.

Муридун – Ххуймургу, оьмургу байма ушиву.

Аьлимун – Гьарзад кIулма ушиву;

ХIайюн – Даим уттавану ушиву, тачIав ухкъалагайшиву;

СамигIун – гьарзад баяйма ушиву;

Басирун – гьарзад чIалачIима ушиву;

Мутакаллимун – Гъалгъа байма ушиву;

Аллагьнал  дикIан бюхъайсса сифат хъанахъиссар – ци-дунугу ляхъан даву – ччан бикIарча, ляхъан дайссар, къаччарча – къадайссар.

– Идавстурал цими сифат дуссар?

– Идавстурал дуссар урчIра сифат. Мукьра – чара бакъа дикIайсса, мукьра цукунчIав дикIан къабюхъайсса, цагу – дикIан бюхъайсса.

Чара бакъа дикIайсса сифатру:

Сидкьу – тIайлашиву;

Аманат биттур баву.

Таблигъ – Аллагьнал  лахьхьин бувмур халкьунначIан биян баву;

ФатIанат – аькьлулул камилшиву.

Идавстурал дикIан къабюхъайсса сифатру:

Кизбу – щялмахъ бусаву;

Хиянат – хиянатшиву даву;

Китман – ХалкьунначIан биян буван аьркинмур кьюлтI баву.

Баладат – ахIмакьшиву.

Идавстурал дикIан бюхъайсса сифат хъанахъиссар вайми инсантурал баймур баву (масала, дукия дукаву, шанашаву, ва м.ц.)

– МухIаммад Идавсил  ппухълу цари?

Идавсил  буттал чулухасса насаб: Аьбдуллагь, Аьбдулмуталлиб, ХIашим, Аьбдуманаф, Кусайю, Килаб, Муррат, Каъб, Луайю, Гъалиб, Фихр, Малик, Назар, Кинанат, ХIузаймат, Мудрикат, Илйас, Музарр, Низар, Муаьд, Аьднан.

Идавсил  ниттил чулухасса насаб: Аминат, Вагьбу, Зугьрат, Аьбдуманаф, Килаб (гихунмай бутталмунищал цачIун хъанахъиссар).

– Идавсил  цими оьрчI бивкIссар?

– МухIаммад Идавсил  бивкIссар арулва оьрчI: Кьасим, Зайнаб, Аьбдуллагь (ТIагьир), Умму-Кульсум, ФатIимат, Рукьийят, Ибрагьим.

– Идавсил  цими щарсса диркIссар?

– МухIаммад Идавсил  диркIссар ацIния кIира щарсса: Хадижат, Аьйшат, Савдат, ХIафсат, Умму-Саламат, Умму-ХIабибат, Джувайрият, Сафият, Маймунат, Зайнаб, РайхIанат, Зайнаб.

– Кьуръанналуву цими Идавсил  цIа дуссар?

– Кьуръаналуву дуссар кьуния ххюя идавсил цIа: Адам , Идрис , НухI , Ибрагьим , Ясаъ , ИсхIакь , Исмаил , СалихI , Закария , Айюб , Муса , Шуаьйб , Давуд , Гьарун , Юсуф , Гьуд , ЛутI , Ильяс , Зулькифли , ЯхIйа , Сулайман , Яъкьуб , Эса , Юнус , МухIаммад .

– Цими асхIабнан баян бувссар Алжаннул ххарисса хавар?

– Дунияллийва бунува алжаннуву бикIантIишиву бувсъссар ацIа асхIабнахь: Абубакр , Оьмар , Оьсман , Аьли , ТIалхIат , Зубайр , АьбдуррахIман бин Аьвф , Саъд , Саид , Абу Оьбайдат .

ХIАДУР БУВССАР

АхIмад Кьурбановлул

ХIАДУР БУВССАР

АХIМАД КЬУРБАНОВЛУЛ