Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

ХIадисраву бур укунсса махъру: «Ва дунияллулгу ваниву думунилгу цукунчIавсса кьимат бакъассар, так Аллагь ﷻ кIицI лагаву ва Заннайн эбадат даву личIаннин ва мукунма элму ва элму дуклакима личIаннин». (Тирмизи). Бюхъай щил-бунугу укунсса оьрмулух ябитаву щала тIайлабакъассаннун ккалли буван, цанчирча так эбадат дуллай, цайми иширттаха къазун къашайнутIий. Амма куртIну бургарча, «эбадат» тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар. Мунивун духхайссар циняв хъинсса, мюнпатса, хайр бусса давуртту.

Ва дунияллийсса оьрму – ахиратраву бикIанмунил гьанна бугьан аьркинсса кIанури, чIивисса бунугу хъинбала бавугу хъинну агьамссар. Мунин бувну, инсаннал цала санят, даву ххуйну дувангу лавхьхьуну, дакI марцIну дуллай ухьурча, мугу эбадатну ккаллиссар. Ци даву дуллай ухьурчагу, бусурмансса инсаннал буржри му цила багьайкун, аьй къаличIанну щаллу даву. Заннан ххирассар цала даву ххуйну дувайма увкуну бур. Халкь ялапар хъанансса къатри даву, духтуршиву, муаьлимшиву ва м.ц. – гьарца санятрал дур циннасса элму. Миннуйн «светский» элму учайнугу, Исламрал миннун хъунмасса кьимат бивщуну бур. ХIасил, диндалул ва дунияллул элмурдал дянив личIишиву дуллан къааьркинссар, ми кIирагу куннил ку щаллу дуллалиссар. Элму – гьарца иширал аслу-гьанури, мунил инсан чIюлу увсса куна ляличIисса узданшиву дулайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Элму-кIулшилул инсаннал диялдакъашивурду кIучI дувайссар, аьвамшиврул тIурча, ми циняв ялун личин дувайссар». (Дайлами).

Имам Гъазалил луттираву чивчуну бур: «”Фарзул-кифаят” учайссар жяматрал оьрмулуву аьркинсса циняв элмурдайн. Масала, медициналул элму аьркинссар инсаннал цIуллу-сагъшиву дуруччиншиврул, арифметика – хIисав-ккал дулланшиврул, ирс бачIиншиврул ва цаймигу иширттаву. Жяматрава цаппараннан мукунсса элму кIулну духьурча, гайминная мунил жаваблувшиву яла дагьайссар. Хъу дугьаву, янна дуруххаву, сиясат ва цаймигу агьамсса касмурдал чIарав медицина ва арифметика лахьхьавугу “фарзул-кифаят” циванни учирча, халкьуннаву духтур акъахьурча, ми литIунтIиссар. Къашайшиву гьан Дурманал дармангу булайссар. Ми дарманну кIулну бикIан аьркинссар. Цалва цивппа бивкIулухун бичлан къабучIиссар». Бусурманнал дянив элму гужну гьаз хьуну диркIсса заманнайсса аьлимтуран кIулну бивкIссар диндалул ва дунияллул элмурдал дахIаврия. Му лащан дувайсса диркIссар чурххал ва рухIирал дахIавриха. Муниятури гайннал бюхттулсса тIитIаларду хIакьинусса кьинигу тамансса элмийсса хьхьичIуннайшиннардал аслуну хъанахъисса.

ХIАМЗАТ РАСУЛОВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...