ХIалал-хIараммунил баян

ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.

 

Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул дувангу захIматсса. ХIалалмур цумурдив, хIараммур цумурдив, шубгьа бумур цумурдив гьарцаннай кIул дуван ялувссар. Мий кIулгу дурну хIараммуния уруччавугу ялувссар, шубгьа бумуния уруччавугу ссуннатссар, хIалалмур тIалав давугу фаризассар.

Дунияллийсса хъуслил яла хIалалмургу, шубгьа бакъамургу - цалва хIалалсса мулкирай авцIуну, хьхьичIун дургьусса задраву лухччинийн дагьаннин цачIун хьусса ссаврунная ларчIун нанисса гъарал щинни. Мунияр хIалалсса цичIав къадикIантIиссар. Мукунна хIалалссар хьхьиривату, ягу кьирияту бувгьусса авгу. Амма мунивугума ца чансса шубгьа буссар, цалва канихьхьун бирияннин цаманахьхьун биривну бивкIун итавагу къаххявхривав тIий. Мукунна хIалалсса хъусри цалла хIалалсса касмулийну хIасул хьусса хъусгу. Амма, мунивугу шубгьа буссар, касму хIалалсса духьурчагу, муних дуркIмур хIалалсса дуривав, хIарамсса дуривав тIий. Мукунна хIалалсса хъусри нитти-буттаяту, гъанминнаяту бутIа багьну дуркIсса хъусгу. Амма миннувугу шубгьа буссар, загьирданий цува заллуну духьурчагу, минналгу хIалалну ляркъунавав, хIарамну тIалав дурдивав тIий. Мий куннасса цайми-цайми куццуй хIасул хьусса хъусру нажагьссагу шубгьа бакъасса къалякъинтIиссар, хаснува ва заманнаву. Амма, миннуву мукунсса шубгьарду бухьурчагу аьямну, загьирну къачIалачIимуния уруччин ялув бакъассар, бюхъайссаксса буруччавугу хъинссар.

Сайки, хьхьичIвасса хъуними халкьуннал, паччахIтурал дурцусса щин къахIачIайва тIар. Щин хIалалсса духьурчагу мий дуцин буллусса ужра хIарамсса бивкIхьурчагу тIий. Миннал бувсса ламурдайх къалахъайсса бивкIун бур, хIарамсса хъуслих бувну бухьурчагу тIий. Мукунма цайми иширттавугу шубгьа бумуния арх шаву, уруччаву ххирассар. Му муттакьийнтурал, ссалихIийнтурал, сиддийкьинтурал пишари. Миннал даражалийн мукунма акъа къалахъайссар.

ХIарам дурсса задругу кIира куццуйсса дуссар: ца дукавриву, хIачIавриву, чурххан зарал бунутIий, ягу аькьлу яла гьан бувайнутIий, ягу цурда дукан оьккисса дуну тIий хIарам дурсса. Цагу касму, савда баврил чулухату хIарам дурсса.

Чурххан зарал бунутIий хIарам дурмур тIурча, дукарча, хIачIарча ивчIан увайсса, ягу къашай увайсса загьру бусса задрур. Шатта бикIу, уртту дикIу, загьру бикIу, цайми зарал бувайсса даруртту бикIу. Аькьлу яла гьан бувайнутIий хIарам дурмур тIурча чяхирди, хIанни, цумур дунугу увччу уваймурди, къалиянни, тирикри, цайми аькьлу яла гьан бувайсса урттурдури. Оьккину тIий хIаран дурмур тIурча – дунгъузри, ккаччири, ччитури, кIулури, ттуккури, вилцIунни, барцIри, чакъалли, цушари, аькьрабри, хъатIури, къягъури, зимизри, найри, читIури, митIикьукьури, тIавусри, бикъавхна чапур хьуну бивкIумурди, хIажатри, парари, кIущалур, миннуха лархьхьусса цайми-цайми дукан ххуй дакъасса, задрур. Миннуя уруччин аьркинссар. Касму даврил чулуха хIарам дурмур тIурча, дарцусса хъусри, зерххусса хъусри, гъарарай ларсъсса хъусри, хIарамсса хъуслил залуннаща ларсъсса хъусри, ляркъусса заллу кIулна къадуллусса хъусри, хIарамсса касму, маша, санятрайну ляркъусса хъусри. Аьркиншиву дакъана чIа тIий ляркъусса хъусри, рибалул хъусри, аманатран хиянатшиву дурну дургьусса хъусри. Миннуха лархьхьусса цайми-цайми куццуй хIасул хьусса хъусри. Мукун хIарамсса хъуслий заллушиву дуван, ишла дуван, дукан, хIачIан, лаххан, харж дуван ихтияр дакъассар.

ХIатта, ца инсаннал къатлуву ца хъалул ккуккулул кьадарданийсса хIарамсса хъус духьурча, муначIан оьвкукун дукралийн лагаву ссуннат бакъассар. Идавс ухьурчагу, мукун хIарамсса хъус мукьцIалва гьантлий цаннал ичIура духьурча, мунал цIа мунафикьтуравух чичайссар. Мунал бувсса чаклия, дургьусса зумалия, бувсса цамур хъинсса аьмаллания хайр бакъассар.

ХIарамсса хъус садакьалун кьамул къадувайссар, вакьфу, васийятран кьамул къадувайссар. Цамур хъинмалларал ххуллий ссанчIав кьамул къадувайссар. ХIараммуния ца къуруш къаритаву хъинссар ттуршазарда къуруш садакьалун булавунияр. ХIалалмур дукайманал дин марцIссар, дакI кIюлассар, иттав макь дикIайссар, тавба кьамулссар, дуаьлухьхьун жаваб дулайссар. ХIарамсса дукайманал дакI диркIуссар, кьасаватрал дурцIуссар, дин чапалссар, якьин заэвссар, эбадат чанссар, тавба-дуаь кьамул къадувайссар. Сайки, цуксса чансса бухьурчагу хIарамсса лукьма инсаннал бувкуну лякьлувун бувххукун, мунайн ссавнил агьулданулгу, лухччинул агьулданулгу нааьна дувайссар. Му лякьлуву буссаксса, мунал чакгу кьамул къабувайссар. Тавбагу къадурну, мукуна уна ивчIарча дуржагьрал агьлунугу шайссар.

Аллагь Тааьланал цана къаччисса инсаннан хIарамсса хъус чIяру дайссар. ХIарамсса хъуслил залуннал «я Раббий» куну Аллагь ﷻ кIицI лавгукун, Аллагьнал ﷻ учайссар «Ла лаббайк я аьсий» - куну.

ХIарамсса хъус цанна куна цаманан, цалва кулпатран дулунгу къабучIиссар, хIарамссар. Миннангу, цаннагу марцIну, хIалалну ляркъумур ишла дан аьркинссар. ХIараммур хIала къадурну ялапар хьун къахъанай ухьурча, ягу хIалалмургу, хIараммургу личIий дан къахъанай ухьурча, ва заманнаву куна, му чIумалгу буруккинттарай, хIараммур дукаврия нигьачIий, къаччивахха тIий икIуча, пикри, дард дакъа къаивкIун. Бюхъавай ялагу хIараммур лякьлувун магьандуварача, чурххайн лаххарчагу.

ХIарамсса хъус дукан ихтияр дуссар хIалалмур къаляркъуну ккашил ивчIансса кIанттаву. ХIатта, гужрай цаманаща зерххуну дукан бучIиссар. Дунгъузралсса, ккаччилсса, ивкIусса инсанналсса, чапурну бивкIусса задралсса дикI дукан бучIиссар. ХIатта, ялувссар мий дукан ккашил ивчIан икIан къабучIиссар. Амма, му чIумалгу ккаши лиххансса кьадар бакъа ххишала букан къабучIиссар, мукунна ихтияр дуссар хIарамсса зад хIачIангу мякьлил ивчIайсса кIанай. ХIарамсса зад даруран дукангу къабучIиссар, цамур хIалалсса дару бухьурча, хIалалсса бакъахьурча, хIараммур дукан ихтияр дуссар, амма бюхъавай къадукаву хъинссар.

 

«ГьунчIукьатIан»

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...