НигьачIин ва мюхчаншиву

НигьачIин ва мюхчаншиву

Аллагь Тааьланал инсан ляхъан увну ур исвагьисса сипатрай. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «ХIакьну, инсан ляхъан увссар камилсса суратрай». («Ат-Тин» суралул 4-мур аят).

 

 

Заннал инсаннаву дирхьуну дур рухI, буллуну бур чурххал базурду, янин – чани, вичIилун – чIу баяву. Вай иширттавугу дур Аллагь ﷻ ушиврул, Заннал кьудратрал, кIулшилул, кьувватрал лишанну. Цамур аятраву увкуну бур (мяъна): «Аьрщарай дуссар зун лишанну (аьламатру), зувурагу дуссар лишанну (аьламатру). Зун хIисав къашайрив (чIалай дакъарив?) («Аз-Зарият» суралул 20-21 аятру).

Заннал жунма вай неъматру буллуну, буюр бувну бур чурх мюхчанну ябувара куну. Инсаннал буржри цала цува нигьачIин думуния уруччаву. Аллагьнал амру бувну бур (мяъна): «Зула зува литIун мабувару. Хъинбаласса давуртту дуллали, Заннан ххирассар хъинбаларду бувайми» («Аль-Бакьара» суралул 195 аят).

«Ан-Нисаъ» суралул 29-мур аятраву тIий буссар (мяъна): «…Зула зува литIун мабулларду, мяйжаннугу Аллагьнал ﷻ зуй цIими бувайссар».

Вай аятирттал ккаккан буллай бур цанма ягу цаманан нигь дусса тIуллу дуллан къабучIишиву.

Имам АхIмадлул луттиравусса хIадисраву бувсун бур ца асхIабнал дяркъусса хьхьуну гъуслу буван (чурх шюшин) багьлай бунува таяммум (аьрщарай иссаву) бувну имамну кIюрххил чак бувшиву. Яла ганал бувсун бур Идавсихь ﷺ цала мукунсса тIул дуршиву: «Дяркъусса хьхьуниву чурх шюширча нава къашавай хьуну ивчIаврия нигь дия. Ттун дакIнин багьуна «…Зула зува литIун мабулларду…» тIисса аят. Мунияту на таяммумгу бувну чак бувссия», - увкуну бур асхIабнал. Идавсил ﷺ пишгу увкуну ссихI къадурккун дур.

Цаппараннал цала цIуллу-сагъшиврун зарал биян, сайки жандалуцIа хьун бюхъайсса тIуллу дувай: лахъсса кIанттайн лахъай, сурат рищуншиврул ратIнил зуманив бацIай, парашютращал тIанк учай, жура-журасса аттракционнай буклан бикIай, нигьачIину машина бачин бувай.

Чуври дусса мукунсса тIуркIурдал дазу-зума? Имам Ибн-ХIажар ал-Гьайтамил «ТухIфатул-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «НигьачIин лагьсса, мюхчаншиву ларайсса тIуркIулул сант магьирну кIулманан бучIиссар му тIуркIулий уклан».

Имам Бужайрамил «ШархIул-Мангьаж» тIисса луттираву увкуну бур: «Магьирну уккан кIулманахь дуссар ихтияр нигьачIисса тIуркIулий уклан, амма хатIалий ивчIарча, бунагькарну ккаллиссар, цанчирча яла агьаммур шартI – саламатшивури».

Цама инсан нигьачIисса тагьарданувун утаврия тIурча, масала, гьузун лахьхьиншиврул куртIсса щинавун утаву кунма ягу машиналий «шашкардай» буккаву кунма – ми щак бакъа бунагьсса тIуллу хъанахъиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Бусурманчунахь ихтияр дакъассар цама бусурманчу нигьал уллан» (Абу Давуд).

 

 

Аьбдуллагь МухIаммадов

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...