Лахьхьияра лакку маз

Лахьхьияра лакку маз

Ххяххиярттал цIарду лакку мазрай

Къалмул ххяххияртту

Озимая пшеница – ссуттил
лачIа
Яровая пшеница – интту
лачIа
Голозерный ячмень – у
Плёнчатый ячмень – хъа
Рожь – сус
Овес – нехъа
Полба – чIихяр
Овсюг – мулцу
Кукуруза – шагьнал лачIа
Просо (пшено) – ши
Горох – магъарда хъюрув
Конские бобы – лухIи хъюрув
Нут – нухутI хъюру
Фасоль – шагьнал хъюрув
Чечевица – гьулув
Чина – ссирк

Ахънилсри

Помидор – ятIуккур
Огурец – нисварти
Баклажан – бадиржан
(накIусси)
Крессалат – гьумалаккиж
Укроп – гъаран
Тыква – къавахъ
Дыня – хун (къавун),
пас¬ттан
Конопля – ницIай хъува
Подсолнух – пархтIутIи (гулабахан)
Сельдерей (анис, зоря лекарственная) — ратIничIав
Редиска – ятIул кьая
Редька – лухIи кьая (турнепс)
Тапинамбур – манталукь
Красный перец – мамаш
Свекла – чIикIунтIа
Спаржа – аьнчутти
Щавель – кьурчI
Лен – турт
Земляника – кьюнукьи
Черемша – сан
Мята – сувра
Петрушка – накьлил уртту

Ахъулсса ва ахъулссаннул мурхьру:

Черешня – нацIу бяъли
Вишня – кьурчIи бяъли
Абрикос – ахъвазан
Персик – цIулит
Финик – чассаг
Слива – кякан
Грецкий орех – гьивхь
Алыча – чIурмутI
Мушмула – дирккул
Мирабель – ккурмуз
Апельсин – пуртихал
Кизыл – ччунав
Рябина – шай
Черемуха – щюрхъ
Ива – щавщи
Барбарис – сус
Сосна – ттарлил мурхь
Тополь – хIави
Боярышник – махIия
Береза – мархъ
Терн – бухъ
Чага – дюкь
Дуб – пялут
Виноград – къюмайтIутIи
Липа – хьири
Шиповник – ццац (хъанакI)
Гранат – суну
Платан – чинар
Осина – кIялахIи
Вязь – мажи
Смородина – хъаса
Фига – инжирданул мурхь
Чернослив – албухара
Каштан – шагьбалут
Айва – бигь
Миндаль – бадан
Лещина – пуннукьул мурхь
Тутовник – тутлил мурхь

Уртту-тIутIив ва цаймигу ххяххияртту:

Татарник – бюру
Крапива жгучая – мечI
Крапива глухая – аьнкауртту (алтей)
Змеевик – авданнал нувщи
Первоцвет весенний –
ариябукIу
Оконит – бурчIал нувщи
Тысячелистник – гулмадаран
Пикульник – гьисуку
Колокольчик –
гюн¬гу¬тIитIутIи
Подснежник – дараччи
Корица – дарчин
Белена — дувари
Сурепка – хъала кIучIалу
Сурепица (рапс) — бювчIу
кIучIалу
Спорыш – кIалащикIащи
Ежевика – жядур
Окопник – кIурукI
Веснянка – къурнил нувщи
Бутен – къурнил нувщуй
шайсса уришиву дусса кIут
Сныть – къурнил нувщуй
шайсса бювчIусса кIут
Ромашка – кIяла тIутIи
Заразиха – къангусай
Одуванчик – къуппантIутIи
Типчак – къюллу
Молодило – къягъул гьивч
Эдильвейс – къячIи тIутIи
Дягиль – кьак
Борщевик – сумлу
Лебеда – кьяжа
Болиголов ядовитый – кьякьач
Козлобородка – кьяцлул
чIири
Полынь – ла
Горец птичий – лачIасси
Девясил – макьачи
Шалфей – машаку
Астрагал – микIичай
Гвоздика – михак
Бодяк – муччуч
Пырей — мярауртту
Осот – накIлил уртту
Солодка – нацIу мархха
Конский щавель – на¬цIумечI
Мать и мачеха – неххал
чIапIи
Брусника – оьрчIикIури
Черника – някIунна
Донник – оьнуги
Мальва – папажари
Калужница – нятту тIутIи
Подмаренник – сарси (ххарарх уртту)
Чемерица – ссиллукь
Ковыль – суннил ххалаххи
Ландыш – ттиркьюкьи
тIутIи
Гулявник – ттуккубахIу
Чертополох – ттуккул нажагъ
Чабрец – ттуккулцIу
Белена – ттурлан
Зверобой – узулликри
Лопух – улчча
Ятрышник – хIапчай уртту
Подорожник – хIухчил чIапIи
Ланцетник – суннил чIапIи
Дикий мак – ххунххутIи
Лютик едкий – хъахъитIутIи
(нисирайн дичайсса)
Роза – хъункIултIутIи
Мыльнянка – хьхьамауртту
Пастушья сумка – хьхьути
Фиалка – банавша (чяйлул
тIутIи)
Хладоцвет – чIируннатIутIи
Кочеток – чIирхь
Свербига – чIит
Ярутка – чал хьхьути
Горечавка – часмалул уртту
Рододендрон – чуп
Примула – ччиккул тIутIи
Виктория – ччитул сан
Кукушкины слезы – шагьтара
Тмин – явш
Репей – кканч
Камыш – чIахIа
Тюльпан – лала
Вьюнок – мумияли
Пелюшка – хъюрухъ (сситтул хъюру)
Болотник – нур
Хлопчатник – памма
Клевер – шанчIапIи
Фиалка полевая – чюти
Чеснок дикий – шанийн
кIухьхьу
Медуница – хIурия тIутIи
Лишайник – михьхьичали
Валерианка – ххатин
Василек – арцул тIутIи
Тимофеевка – викъи
Вика – къалмул хъюру
Марь белая – кIяла кьяжа
Арахис – аьрщарал гьивхь
Морковь дикая – щамарал
къур
Мятлик – закI
Повилика – оьлузи (мархха
бакъу)
Ветриница — гуламан
Цикорий – оьчIула
Иванчай – ттаркьлул
чар¬ххала
Кориандр – аьтрилул уртту
Пажитник – яй
Горец долинный – кьюрш
Канатник – ччанаппи
Горчица – цихьхьилу

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...