Лахьхьияра лакку маз

Лахьхьияра лакку маз

Ххяххиярттал цIарду лакку мазрай

Къалмул ххяххияртту

Озимая пшеница – ссуттил
лачIа
Яровая пшеница – интту
лачIа
Голозерный ячмень – у
Плёнчатый ячмень – хъа
Рожь – сус
Овес – нехъа
Полба – чIихяр
Овсюг – мулцу
Кукуруза – шагьнал лачIа
Просо (пшено) – ши
Горох – магъарда хъюрув
Конские бобы – лухIи хъюрув
Нут – нухутI хъюру
Фасоль – шагьнал хъюрув
Чечевица – гьулув
Чина – ссирк

Ахънилсри

Помидор – ятIуккур
Огурец – нисварти
Баклажан – бадиржан
(накIусси)
Крессалат – гьумалаккиж
Укроп – гъаран
Тыква – къавахъ
Дыня – хун (къавун),
пас¬ттан
Конопля – ницIай хъува
Подсолнух – пархтIутIи (гулабахан)
Сельдерей (анис, зоря лекарственная) — ратIничIав
Редиска – ятIул кьая
Редька – лухIи кьая (турнепс)
Тапинамбур – манталукь
Красный перец – мамаш
Свекла – чIикIунтIа
Спаржа – аьнчутти
Щавель – кьурчI
Лен – турт
Земляника – кьюнукьи
Черемша – сан
Мята – сувра
Петрушка – накьлил уртту

Ахъулсса ва ахъулссаннул мурхьру:

Черешня – нацIу бяъли
Вишня – кьурчIи бяъли
Абрикос – ахъвазан
Персик – цIулит
Финик – чассаг
Слива – кякан
Грецкий орех – гьивхь
Алыча – чIурмутI
Мушмула – дирккул
Мирабель – ккурмуз
Апельсин – пуртихал
Кизыл – ччунав
Рябина – шай
Черемуха – щюрхъ
Ива – щавщи
Барбарис – сус
Сосна – ттарлил мурхь
Тополь – хIави
Боярышник – махIия
Береза – мархъ
Терн – бухъ
Чага – дюкь
Дуб – пялут
Виноград – къюмайтIутIи
Липа – хьири
Шиповник – ццац (хъанакI)
Гранат – суну
Платан – чинар
Осина – кIялахIи
Вязь – мажи
Смородина – хъаса
Фига – инжирданул мурхь
Чернослив – албухара
Каштан – шагьбалут
Айва – бигь
Миндаль – бадан
Лещина – пуннукьул мурхь
Тутовник – тутлил мурхь

Уртту-тIутIив ва цаймигу ххяххияртту:

Татарник – бюру
Крапива жгучая – мечI
Крапива глухая – аьнкауртту (алтей)
Змеевик – авданнал нувщи
Первоцвет весенний –
ариябукIу
Оконит – бурчIал нувщи
Тысячелистник – гулмадаран
Пикульник – гьисуку
Колокольчик –
гюн¬гу¬тIитIутIи
Подснежник – дараччи
Корица – дарчин
Белена — дувари
Сурепка – хъала кIучIалу
Сурепица (рапс) — бювчIу
кIучIалу
Спорыш – кIалащикIащи
Ежевика – жядур
Окопник – кIурукI
Веснянка – къурнил нувщи
Бутен – къурнил нувщуй
шайсса уришиву дусса кIут
Сныть – къурнил нувщуй
шайсса бювчIусса кIут
Ромашка – кIяла тIутIи
Заразиха – къангусай
Одуванчик – къуппантIутIи
Типчак – къюллу
Молодило – къягъул гьивч
Эдильвейс – къячIи тIутIи
Дягиль – кьак
Борщевик – сумлу
Лебеда – кьяжа
Болиголов ядовитый – кьякьач
Козлобородка – кьяцлул
чIири
Полынь – ла
Горец птичий – лачIасси
Девясил – макьачи
Шалфей – машаку
Астрагал – микIичай
Гвоздика – михак
Бодяк – муччуч
Пырей — мярауртту
Осот – накIлил уртту
Солодка – нацIу мархха
Конский щавель – на¬цIумечI
Мать и мачеха – неххал
чIапIи
Брусника – оьрчIикIури
Черника – някIунна
Донник – оьнуги
Мальва – папажари
Калужница – нятту тIутIи
Подмаренник – сарси (ххарарх уртту)
Чемерица – ссиллукь
Ковыль – суннил ххалаххи
Ландыш – ттиркьюкьи
тIутIи
Гулявник – ттуккубахIу
Чертополох – ттуккул нажагъ
Чабрец – ттуккулцIу
Белена – ттурлан
Зверобой – узулликри
Лопух – улчча
Ятрышник – хIапчай уртту
Подорожник – хIухчил чIапIи
Ланцетник – суннил чIапIи
Дикий мак – ххунххутIи
Лютик едкий – хъахъитIутIи
(нисирайн дичайсса)
Роза – хъункIултIутIи
Мыльнянка – хьхьамауртту
Пастушья сумка – хьхьути
Фиалка – банавша (чяйлул
тIутIи)
Хладоцвет – чIируннатIутIи
Кочеток – чIирхь
Свербига – чIит
Ярутка – чал хьхьути
Горечавка – часмалул уртту
Рододендрон – чуп
Примула – ччиккул тIутIи
Виктория – ччитул сан
Кукушкины слезы – шагьтара
Тмин – явш
Репей – кканч
Камыш – чIахIа
Тюльпан – лала
Вьюнок – мумияли
Пелюшка – хъюрухъ (сситтул хъюру)
Болотник – нур
Хлопчатник – памма
Клевер – шанчIапIи
Фиалка полевая – чюти
Чеснок дикий – шанийн
кIухьхьу
Медуница – хIурия тIутIи
Лишайник – михьхьичали
Валерианка – ххатин
Василек – арцул тIутIи
Тимофеевка – викъи
Вика – къалмул хъюру
Марь белая – кIяла кьяжа
Арахис – аьрщарал гьивхь
Морковь дикая – щамарал
къур
Мятлик – закI
Повилика – оьлузи (мархха
бакъу)
Ветриница — гуламан
Цикорий – оьчIула
Иванчай – ттаркьлул
чар¬ххала
Кориандр – аьтрилул уртту
Пажитник – яй
Горец долинный – кьюрш
Канатник – ччанаппи
Горчица – цихьхьилу

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...