Лакрал хантурал хIатталу

Лакрал хантурал хIатталу

Лакрал хантурал хIатталу

Уттигъанну Гъумук тIиртIунни лагма-ялттусса чIалачIингу ххуй-хъин дурну, цIу дуккан дурсса, Ханнал-МизитрачIасса тарихийсса хIатталу – Хан-Муртазялигу, Сурхай-хангу бувччусса кIану.

Мероприятиялий гьуртту хьунни Республикалул виваллил иширттал министр, полициялул генерал-лейтенант Аьбдурашид МахIаммадов, культуралул министр Зарема Буттаева, транспортрал ва ххуллул хозяйствалул министр Жамбулат Салавов, Лакрал райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадов, Халкьуннал Мажлисрал депутат Марат Илиясов, ДР-лул Жяматийсса палаталул хъунаманал хъиривчу Ссапар Аьбдуллаев, райондалул идарарттал хъуними, виваллил иширттал отделданул зузалт.

Райондалул бакIчинал мичча хъамал бувцуна бакьин бувсса Гъази-Къаландардул зиярат-рачIан ва Хъун бярнил чIаравсса аьламатсса, аьрщаравусса мизит бакьин буван дуллалисса давуртту ккаккан дуван.

Махъва-махъгу хъамал бивуна Тахо-Годил цIанийсса ДР-лул Национал музейрал филиалну хъанахъисса Муса Маннаровлул цIанийсса Гъумучиял тарихрал ва кIанттул музейравун. «Культура» проектрал лагрулий шиккугу дуллай бур хъуннасса ремонт. Уттинин даххана дурну дур нузру ва чIавахьултту, даркьуну дур цIусса пол, дурцуну дур щин. ЦIу бувну бур ялттусса чIира. ЛирчIсса давурттугу къуртал дурну, музей чIал къавхьуну зий байбишинтIий бур.

Укун хъин-хъинсса давурттайну Гъумучи цIу лаглай, район хьхьичIуннай хъанай душиврия ххарисса асардащал лавгуна бусравсса хъамал Лакку билаятрая.

Юсуп МахIаммадовлул бувсунни вара куццуй чIалачIин ххуй-хъин дуван дакIний бушиву Щамхалтурал-ХIатталлилгу.

КIицI дурсса хъинну бусравсса давурттавух дия Гъумучиял шагьрулул дянивсса Ханнал-Мизитгу, кIанил чIаравсса хIатталлил парчагу, цIу буккангу бувну, я ххари буллалисса чIалачIиндарайн бувцуну бушиву.

Ва хьхьичIва «Аьрккул-Ахъ» куну учайсса кIанттай увччуну уссар лакралгу, Дагъусттанналгу, сайки дунияллулгу тарихраву лиххан буван къахьунсса кIантту бувгьусса кIия чув – Чулахъ Сурхай-хангу, ванала арс Хан-Муртазялигу. Муртазялил кIалабарз яхьуну ливчIун бур ттинин цуппа бусса куццуй. Буттал Сурхайлсса тIурча, бувагу бакъар. Жунма цинявннан кIулссар цукун бакъа шайсса бивкIссарив кIалабарзругу, мизитругу, зияратругу зувилку шиннардий.

Вава ххазиналул ххуллийссар Гъази-Гъумучиял кьиблалул къирагърайсса Симирдарал ХIатталугу. КIанийн Щамхалтурал ХIатталу кунугу учайссар. КIа хIатталу кIикку душиву тасттикь шаврийн бувну 1950-ку шинал тIайла бацIан буван бювхъуссар муниннин бавккусса ххуллийх най бивкIсса Дагъусттаннал тарихрал хъинну хъунмасса бутIа – яни Щамхалтурал паччахIлугърал хъуншагьруну (столицану), Тарки бакъача, Гъази-Гъумучи бивкIшиву.

Гъумучиял имам Сулайманов Ансардул жухь балжину бувсунни ханнал хIатталил тарихрая: «Ва ханнал хIатталливсса махъмур кIялабарз шагьидну ивкIусса Муртазали ханналли, вамур кIялабарз тIурча, МухIаммад-ханнал арснал, ванан цIагу диркIун дур Муртазали. Шиккува, чансса хьхьичIунайну увччуну уссар Дагъусттаннал вали Сурхай-хан. Ганал васият бувну бивкIссар цува ивкIукун цала арснал ччаннацI уччияра куну.

Вай инсантал бивкIссар щалва Дагъусттаннай дин гьаз дуллай оьрму бувтсса вирттал. Жунмагу тачIав къабучIиссар ва хъама битан. Укунсса кIанттайн бувкIсса чIумалгу адаврай кьулгьу-алхIам бувккуну, дуаь дуварча хъинссар».

Лакрал райондалул имам МухIаммад Ссаламовлул бувсунни цамургу ххарисса хавар. Хъунасса дурккучу, диндалул аьлимчу, «Мухтасар» тIисса машгьурсса лу чивчусса Аьли Ал-Кабирдул (Хъун Аьлил) гьав дусса кIану лявкъуну бур. Ванала чIарав увччуну уссар Чулахъ-Сурхай ханнал арс МухIаммад-хан, ганал арс Шагьмардан-хан, Аслан-хан, шейх МуёхIуддин Гъумуки.

Шикку Совет хIукуматрал заманнай ферма дурну диркIун дур. Уттирив ва кIану марцI бувну, Хъун Аьлил зиярат бакьин бувансса маслихIатрайн бувкIун бур. Му хIукмулуцIун бавкьуну, му даву щаллу давриву ка-кумаг бан хIадурну бушиву баян бувну бур райондалул бакIчи Юсуп МахIаммадовлул ва МВД-лул министр Аьвдурашид МахIаммадовлул.

М. Аьбдуллаев

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...