Пикирлешивге элтеген ёл
Пикирлешивге элтеген ёл
Ойлашагъан адамлар не заманда да гьайсызлардан къалышына гелген. Гьар инсан яшавунда болуп турагъан агьавалатланы гьакъында ойлашма герекдир. Оьзю булан болагъангъа багьа бермек, айлана якъны анализ этмек – янгылышлардан сакъланмагъа ва, яшавда не болса да, шондан ёл тапмагъа кёмек этер.
Пикирлешив, ой къурув оьзге ибадатланы арасында айрыча ер тута.
Бизден алда яшагъын кёбюсю сыйлы адамларыбыз ва ата-бабаларыбыз учун, пикирлешив ибадатны агьамиятлы ерин тутгъан. Олар намазгъа, оразагъа, садагъа беривге ва, шолай оьзгелеге йимик, ой къурувгъа да заманын багъышлай болгъан.
Хабарланагъан кюйде, Басрада яшайгъан бир пеленче Умм Зарргъа ону эри Абу Зарр оьлген сонг, эри машгъул болагъан ибадатланы гьакъында сорагъан. Къатынгиши огъар: «Гюндюзлер ол уьйню бир еринде олтуруп, хыйлы заман ойлаша эди», – деген.
Пайхаммарны ﷺ башгъа асгьабасы – Абу Дарда – ойлаша турмакъны гечеги ибадатгъа тенг эте болгъан. Ол: «Бир сагьатны ичинде пикирлешмек, сав гече ибадат этмекден артыкъ», – деген.
Неге пикирлешмек шолай бек къыйматлана?
Неге тюгюл ойлаша туруп, инсан бу дюньягъа не учун яралгъанны, Есибиз яратгъан оьзге жанланы арасында оьзю не ер тутагъанны англамагъа бола. Ойлашмакълыгъы булан адам Яратгъаныбызны алдында не гьалда экенин билмеге ва шондан таба гьакъ юрекден Огъар ибадат этмеге бола.
Вахб ибн Мунаббих дейген сыйлы адам гьисап этеген кюйде, пикирлешмек билмеге болушлукъ эте ва – алышынывгъа элтеген ёл. Ол булай айтгъан: «Эгер инсан кёп пикирлешсе, шексиз кюйде, не йимик буса да янгъылыкъ билмей къалмас, билгенде буса, гьаракат этмеге башлар».
Мисал гьисапда, бир машгьур алимни хабарын гелтирейик. Ол бир вакъти айлана якъны къоркъутуп турагъан тонавчу болгъан. Ону аты да Фузейль ибн Ияз болгъан. Бир гече, гьаманда йимик, ол досуну уьюне гирмеге къарай, тек бирев яссы намаз къылагъанын эшите. Янгызлыкъда намаз къылагъан адам Къуръан калима айта болгъан. Эшитип къойгъан сёзлер тонавчуну гьайран эте, юрегин бийлей ва ол, не учун гелгенин унутуп, шо аятланы гьакъында ойлашмагъа башлай. Жинаятчы гери къайтып, узакъ заман орамларда гезей ва оьз-оьзюне эшитген бу сёзлени такрарлай: «Дюр, гьей, мени Есим, гьакъ кюйде, шо вакъти гелди».
Шо мюгьлетде бу башгъачалай адам бола. Ол маънасыз яшагъан йылларын эсине ала, арагъа яйылгъан оьзюню яман атындан уялмагъа башлай. Шолай ойлары булан юрюй туруп, ол ёлда токътагъан гезевчюлеге къаршы бола. От ягъып, ял алып турагъанланы янына гелип, оланы янында къалмагъа ихтияр ала. Сапардагъы адамлар гече къайда къалагъанны гьакъында ойлаша болгъан. Ёлавчуланы бириси токътагъан шу еринде къалмагъа таклиф эте, неге десе бу бойда Фузейль ибн Ияз дейген жинаятчы адамланы тонай ва булар ёлун узатса, шогъар ёлугъуп, башына уллу балагь алажакъ. Бу сёзлер Фузейльни юрегине чанча. Оьзлер ва малы саялы адамлар мундан булай къоркъагъаны ону бек уялта, намусуна тие.
Болгъан бу иш огъар бек таъсир эте, яшав къаравларын алышдырта ва ол дагъы яманлыкъ этмесге, энниден сонг тюз ёлгъа тюшежекге къатты кюйде токъташа. Фузейль шонча да бек алышына, гьатта оьз девюрюнде айтылгъан алим бола. Ону къылыгъы да ажайып даражагъа ете, хыйлы наслулар учун уьлгю бола.
Фузейль ибн Иязны мисалы – оьз юрюшюню гьакъында гьакъ юрекден ойлашмакъ, пикирлешмек адамны товбагъа гелтиртип, яшавун яхшы якъгъа багъып нечик алышдырмагъа болагъанны гёрсете.
