Ислам – саламатлыкъны дини
Ислам – саламатлыкъны дини
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ: «Гьар динни оьз башгъалыгъы бола, Исламны башгъалыгъы буса – саламатлыкъ», – деп айтгъан сёзлери бар (аль-Бухари).
Саламатлыкъ, эдеплилик, асиллик, гьалимлик, къыръят (честь) – шо англавланы барысын да «аль-хайа» деген бир сёз булан англатма бола. Арап тилде шо «аль-хайа» деген сёз «аль-хайят» (яшав) деген башгъа сёз булан бир тамурлу. Шолайлыкъ булан, инсан гьакъ кюйде яшайгъан бола, эгер Есини алдында юваш (смиренный) буса, юрегин оьктемликден ва гёземеликден къоруп сакълай буса, адам арада оьзюн саламат ва асил тута буса.
Есибиз Аллагь ﷻ Сыйлы Къуръанда булай айта (маънасы): «Ва Ер юзю булан оьктем юрюме, топуракъда тешик этмессен чи (уллу юрегингни авурлугъундан) ва тавланы бийиклигине етмессен! Бу бары да яманлыкъны Есинг ажайып ушатмай!» («Аль-Исра» деген сура, 37–38-нчи аятлар).
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ адамланы ювашлыкъгъа ва гечмекликге чакъыра туруп: «Садагъа инсанны малын гьеч кемитмес. Башгъа адамланы гечеген къулун Аллагь ﷻ белгили этер, Аллагь ﷻ учун асиллик гёрсетген къулун буса, Ол оьр этежеги шексиз», – деген (Муслим).
Саламатлыкъ ва простойлукъ инсанны асил къылыгъыны ва яшаву дурус оьтюп барагъаныны белгиси. Натижада шолай яшайгъан адамны Есибиз жамиятда оьр этмей къоймас. Шолайлыкъны тарихде болгъан белгили бир иш исбат эте.
Солтан Магьмут ва ону Аяз дейген къулу
Бир болгъан, бир болмагъан Ювукъ Гюнтувушда уллу пачалыкъны башында тургъан Магьмут дейген гючлю солтан болгъан. Байлыгъына да, гючюне де къарамайлы, гьажатлылагъа даим кёмек этмеге гьазир кююндеги, ол саламатлы ва таза юрекли адам болгъан. Бир гезик, йыракъ эллерден гелтирилген ва оьзюне савгъат этилген, Аяз дейген къулуна солтан къаршы болуп къала. Бу адам ихтиярлары ёкъ къул болса да, гьакъылы итти, арив сёйлеп бажарагъан ва юреги яхшылыкъдан, рагьмулукъдан толгъан инсан болгъан. Солтан ону терен гьакъылын гьис этип, къаласында къуллукъ тапшура. Бара-бара Аяз солтанны лап инамлы ойчусу бола; гьакъылыны яхшылыгъы булан, ол солтангъа пайдалы ёравлар береген ва халкъны яшавун енгиллешдирмеге гьаракат этеген бола. Гьалына гёре бу эки де адам башгъа-башгъа болгъангъа да къарамайлы, солтан да, Аяз да ювукъ къурдашлар бола. Солтан Магьмут огъар бек абурлу кюйде, гьюрмет ва сый булан янаша болгъан. Гьакъыкъатда солтан Аязны инамлыгъы ва саламатлыгъы булан гьайран къалып, бир гезик: «Эгер Магьмут солтан болмагъан эди буса, ол Аяз болар эди. Эгер Аяз къул болмагъан эди буса, ол Магьмут болар эди», – деген.
Бу хабардан англашылагъан кюйде, адам яшавда не къуллукъну юрюте буса да, ону учун, яхшылыкъ ва рагьмулукъ – оьр къылыкъны лап герти белгиси болуп токътай.
