Ялгъансыз яшамакъ – асувлу…
Биз яшап барагъан девюрде адамлар алышынгъан ва таза юрекли болмакъ, гертини якъламакъ, ялгъансыз яшамакъ баргъан сайын кемип барагъан хасиятлар болгъан.
Оьз пайдасы учун, мал-матагьны артындан чабывда инсан алдатмагъа, сёзюн тутмай къоймагъа, аманатгъа хыянат этмеге сан да гёрмей. Амма булай янашыв оьзюне ва ювукъ адамына болса, бирев де ушутмас ва чыдамас. Шо саялы аччы натижалагъа гелтиреген эришивлюк бола, питне яйыла, аралыкълар бузукълаша.
Шону булан бирче, терсине болагъанда, демек арада тазалыкъ ва инамлыкъ бар буса, адамлар бир-биринден уьйрене, сынавун яшырмай, къоркъмай дыгъарлар байлай, айтгъан сёзюнден тайышмай ва натижада жамият алгъа бара, чечеклене. Шо саялы гьар инсан ялгъанны къоюп, тазалыкъны юрютюп, бары да адамгъа яхшы болма башласа, шо заман огъар оьзюне де лап шолай къайтарыш болур, арадагъы гьал оьр даражагъа етер.
Гьар якъдан оьр къылыкълы адамны лап яхшы уьлгюсю Мугьаммат Пайхаммар ﷺ болгъан. Оьзюне пайхаммарлыкъ тапшурулгъанча да алдын ол инанмагъа ярайгъан, таза адам гьисапда белгили болгъан. Шо саялы огъар «Аль-Амин» (Инанмагъа ярайгъан) деген ат берилген болгъан.
Ялгъандан сакъланмакъ – Есибиз Оьз къулуна берген савгъатланы бириси. Бу дюньяны бир-бир ниъматларындан къуру къалгъанман деп инсангъа къайгъырмагъа тарыкъ тюгюл, эгер огъар тазалыкъ деген савгъат берилген буса.
Токъташгъан гьадисге гёре, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Эгер сёйлейгенде ялгъан айтмакъдан сакъланыв, инамлыкъ, яхшы къылыкъ ва кёп ашамакъдан сакъланыв деген шу дёрт хасият бар буса сенде, шу пана дюньяны бир затындан сама къуру къалгъанман деп къайгъырма тюшмей» (Агьмат, ат-Табарани).
Хабарланагъан кюйде, бир гезик Васил бин аль-Аскъа пеленче адам башгъа пеленче биревге уьч юз дирхамгъа тюесин сатгъангъа шагьат болгъан. Башлап Васил шогъар агьамият бермеген, тек эс табып алывчуну артындан къычыра туруп чаба ва: «Сен муну эт учун алдынгмы яда уьстюне минип юрюмек учунму?» – деп сорай. Ол: «Уьстюне минип юрюмек», – учун деп англата. Шо заман Васил : «Мен ону бир аягъы яралангъанны ва о узакъ юрюп болмажакъны гёрдюм», – дей. Шондан сонг алывчу сатгъан адамгъа тюени къайтарып, акъчасын ала. Сатывчу буса Василге : «Аллагь ﷻ языкъсын сагъа. Сен мени сатывумну буздунг», – деп оьпкелей. Васил шо сёзлени эшитгенде: «Гьакъ кюйде, биз Пайхаммаргъа ﷺ умуми кюйде ялгъан айтмакъдан сакъланажакъгъа, бары да инсангъа гёре де шолай болажакъгъа сёз берген эдик», – деп оьзюню ишин англата. Арты булан Пайхаммардан ﷺ эшитген бу сёзлени де къоша: «Малны кемчиликлерин ачыкъ этмей туруп ону сатмагъа биревге де ярамас ва шо гьакъда билеген адамгъа да сатыв-алыв булан байлавлу ишлени яшырмагъа да ярамай» (Аль-Гьаким).
Адил Ибрагьимов
