Хатаргъа берекет бермесин
Тюркияда ва Сурияда болгъан ер тербенивню гьакъында эшитмеген ёкъдур. Табии балагьны натижасында нечесе минг адам оьлдю, яралангъан, тас болгъанлар буса хыйлы да артыкъ. Биналар бузулуп, сюеклери чыкъмай турагъанланы санавун янгыз бир Аллагь ﷻ биле. Болгъан бу авур иш бизин учун насигьат йимик болмагъа тарыкъ, неге тюгюл Есибиз Аллагь ﷻ булай айтгъан (маънасы): «Гьей, оьтгюрлюкню есилери, дарс алыгъыз» («Аль-Хашр» деген сура, 2-нчи аят).
Гьакъ кюйде, Яратгъаныбыз йиберген насигьатны уьстюнде пайда берердей ойлашыв, ибадат этгенден эсе артыкъ шабагъатгъа лайыкълы! Абу ад-Дарда булай айта болгъан: «Бир сагьатны узагъында пикирлешмек, сав гече ибадат этип йибергенден эсе артыкъ» (Агьмат, Абу Давуд).
Есибиз Аллагьдан ﷻ оьлгенлерден гечмекни ва зарал гёргенлеге тез къолай болмакъны тилейбиз! Бу агьвалатда хыйлылар уью бузулуп, къырда къалгъан ва Аллагьны ﷻ къадарына гёре бу иш йылны лап сувукъ вакътисине къаршы болгъан, адамлар къышны сувугъундан да къыйнала. Нечесе адам турмагъа ери ёкъ кюйде, нечесе яш етим, нечесе къатын тул къалгъан. Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ олагъа енгиллигин берсин, чыдамагъа кёмек этсин ва болгъан иш булан гюнагьлардан чайсын деп алгъышлар этебиз.
Пайхаммар ﷺ булай айта болгъан: «Оьзлеге бакъгъан рагьмулукъда, сюювде ва языкъсынывда иманы барлар бир къаркъара йимик: бир сан аврувгъа тарыса, умуми къаркъара юхусуз ва къыздырма-беззекли бола» (аль-Бухари, Муслим).
Ер тербенив – Есибиз Оьз къулларына йибереген къоркъув ва насигьатлы белги, неге десе Машгьур ва Къудратлы Аллагь ﷻ булай айта (маънасы): «Биз йибереген (Бизин) белгилер янгыз къоркъув бермек учун» («Аль-Исра» деген сура, 59-нчу аят).
Сюннетден белгили йимик, кёп болагъан ер тербенивлер Къыямат гюн ювукъ гелегенликни аламаты. Расулуллагь ﷺ шо гьакъда булай айтгъан: «Сагьаты гелмес, билим ёкъ болмай туруп, ер тербенивлер кёп болмай туруп, заман чалт оьтежек, балагьлар арагъа чыгъажакъ, хардж артажакъ, шо буса – оьлтюрюв, оьлтюрюв ва мал-матагьыгъыз артып, шо ажайып кёп болажакъ» (аль-Бухари).
Ер тербенив – оьзлюгюнден болагъан табии иш тюгюл, шо дюр – Есибиз Аллагь ﷻ къулларына къоркъув ва насигьат гьисапда йибереген белги: адамлар Есине къайтсын, Огъар бакъсын, гюнагьлары саялы Ондан гечмекни тилесин ва гьакъ юрекден Ону алдында товба этсин учун. Неге десе, балагьлар къопмакъгъа гюнагьгъа батгъан адамлар оьзлер биринчилей себепдир. Машгьур ва Къудратлы Аллагь ﷻ буса булай айта (маънасы): «Не балагь болса да, шо сизге (иманы барлар) янгыз сиз къолларыгъыз булан этген саялы (гюнагьлар саяла) бола. Ол сизден кёп затны гече» («Аш-Шура» деген сура, 30-нчу аят).
Ер тербенив – Аллагь ﷻ Ер юзюню не ерине ва къачан сюйсе йибермеге болагъан белгилерини бириси.
Есибиз Аллагь ﷻ булай айта (маънасы): «Кёмек излегиз (Аллагьдан ﷻ) чыдамлыкъ булан ва намаз къылывда» («Аль-Бакъара» сура, 45-нчи аят).
Бир-бир алимлер гьисап этеген кюйде, шо аятдагъы «чыдамлыкъ» деген сёз гюнагьланы къоймакъ деген маънада айтылгъан ва шо саялы намаз къылыв булан бирче эсгериле: намаз – ибадат этивню лап оьр къайдасы.
Хузайфадан булай етишген: «Пайхаммарны ﷺ о-бу талчыгъывлар къуршайгъанда ол намаз къыла болгъан» (Абу Давуд).
Бир-бирде Есибиз Аллагь ﷻ адамланы сынап къарай, иманы бар гишини сынаву – шабагъатгъа элтеген ёл. Амма шо ёлдан оьтюп, шабагъат алмакъ учун адамны чыдамлыгъы, къатты иманы ва мугькамлыгъы болмагъа тарыкъ.
Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Кимге Аллагь ﷻ яхшылыкъ ёраса, огъар сынавлар йибере» (аль-Бухари).
Эгер Аллагь ﷻ Оьз къулларына яхшылыкъ ёрай буса, Ол оланы оьзюне, малына ва яшларына тиеген сынавлар йибере, шолайлыкъда гюнагьлардан чайылмакъ ва даражасы артмакъ себеп булан. Шексиз кюйде, шолайлыкъда олар учун бу ва герти дюньяда яхшылыкъ бар.
Абу Муса аль Ашъари етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Мени уьмметим – гечилген уьммет, шо гележек яшавда такъсырланмас. Ону такъсыры бу дюньяда питнелерде, ер тербенивлерде ва оьлтюрювлерде (болажакъ)» (Абу Давуд).
Бир-бирде балагьланы себеби – жамият арада яйылгъан гюнагьлар да болмагъа бола, гьатта шону айры вакиллери гьакъ юрекли ва Аллагьдан ﷻ къоркъагъан адамлар буса да.
Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айта (маънасы): «Топуракъда ва денгизде болагъан пакарсызлыкъ адамлар этеген ишлер саялы бола. Ва (Аллагь ﷻ) этген ишлерден гесегин (яманлыкъдан) олагъа татувун сезмеге бере, гери (гьакъ ёлгъа) къайтмакъ учун» («Ар-Рум» деген сура, 41-нчи аят).
Ер тербенгенде оьлгенлер шагьитлер саналамы?
Токъташгъан гьадислерде шагьит деп кимни санамагъа герекни гьакъында айтыла. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Бешев азап чекген адам санала: къыргъын аврувдан (чума) оьлген, къурсагъы авруп оьлген, батылып оьлген, сынып тюшгенни тюбюнде (обломки) оьлген ва Аллагьны ﷻ ёлунда жанын берген» (аль-Бухари).
Имам Такъиюддин ас-Субки шагьитликни гьакъында жавап бере туруп, «Фатава» деген китабында булай яза: «Оьлген сонг къул етишеген бу абурлу гьалны себеби, шарты ва жамы бола».
Шартланы гьакъында айтса, шо дюр – чыдамлыкъ, къадаргъа рази болув ва адам гюнагь этип турагъан вакътисинде оьлмегенлик. Масала, пеленче бирев урламакъ учун гишини уьюне гирген заманда, там авуп, еринде оьлюп къалса – шо адам азап чекгенлерден саналмай.
Алимлер айтагъан кюйде, шагьитлер эки тюрлю бола: бу дюньяны азабын чекгенлер ва герти дюньяны азабын чекгенлер.
Бу дюньялыкъны шагьитлери – гьадисде айтылгъанлар санала, янгыз Аллагьны ﷻ ёлунда оьлгенинден къайры. Ол – герти дюньяны шагьиди. Бу дюньялыкъ шагьитлени оьзге бусурманланы йимик гёме, жаназа охуй, олар Аллагьны ﷻ алдында шабагъатын алажакълар.
Есибиз Аллагь ﷻ бизге талайлы ахыр берсин ва бусурманлыкъда тирилтсин, деп тилейбиз.
