Игитни аты байракъдай елпиллей
Абдулгьаким Исмайыловну атын эшитмеген дагъыстанлы ёкъдур. Суратын ва бет келептин чи ону сав дюньяда таный. Бу адам фашист елевчюлени къызгъын, оьжетли давда дагъытгъан Къызыл Асгерни къоччакъ разведчиги, Рейхстагны тёбесине ал байракъны къакъгъан игит. Тарихге гирген ону булангъы сурат экинчи дюнья давну ахыр белгиси гьисада танывлу.
Хыйлы йыллар Абдулгьаким-агъав этген игитликни гьакъында айтылмай, ону аты арагъа чыкъмай турду. Тарихи китапларда А.Исмайыловну суратын гёрсек де, аты язылып би ерде де эсгерилмей эди. О замангъы къайдагъа гёре, Уьстюнлюкню байрагъын къакъгъан деп башгъа эки солдатны аты эсгериле эди. Давда болгъан урушланы, тёгюлген къанны ва оьтген авур ёлланы гьакъында ич арада Абдулгьаким-агъав хабарлайгъанда, озокъда, Берлинге етишгенин де айта болгъан, байракъ къакъгъанын да яшырмагъан. Амма адамлар ону сёзюне тамаша бола, неге десе «официальный» маълумат Абдулгьаким Исмайыловну бирт де атын тутмай эди. Башгъа адамны юреги ярылып авруп да къалар эди, тек давдан оьтген, душмангъа къатты кюйде къаршы ябушгъан батыр о тюзсюзлюкге чул бермей, яшавун оьтгере. Ол загьматгъа бериле, авлетлерин оьр даражада тарбиялай, саламатлы кюйде таза бусурман къайдада яшай. Къардашлыкъ юрюте, хоншуну абурлай, гиччилеге рагьмулу янаша…
1945-нчи йылда этилген къоччакълыкъ тийишли агьамият алып, янгыз 50 йыл битип, 1996-нчы йыл дурус багьалана. О заман Абдулгьаким Исакъовичге Россияны Игити деген оьр ат берилди. Савгъат ярты асру битип, адилли кюйде есин таба. Лап къыйматлы савгъат ким учун да абур-сый, гьюрметдир. Бу якъдан геч буса да игитибиз жыйылып-топланып гелгендей халкъны абурун гёре. Билмегенлер, эшитмегенлер А.Исмайыловну къутлай, гёрсетген игитлигине гьайран бола. Гертиден де, тарихге гирген къоччакъны гёрмек, ону булан хабарламакъ, къолун алмакъ – уллу насип. Анадаш халкъын булай уллу абурлукъгъа гётергенлер кёп аздыр.
Адиллик яшавгъа чыгъып, игитни тёшюне Алтын Юлдуз тагъыла. Этилген къоччакълыкъгъа пачалыкъ мюкюр бола. Савгъатлав булан байлавлу иш айрыча тамашадыр. Имканлыгъы бар гьар бусурман яшавуну ичинде бир керен кютмеге герек гьаж борчу учун ёлгъа чыкъма гьазирленип турагъанда, Абдулгьаким Исмайыловгъа Москвадан Кремлге чакъырыв геле. Пачалыкъны Президенти огъар Алтын Юлдуз такъма сюе, Игитни атын бермеге деп указ да чыкъгъан. Амма сыйлы ерлеге барагъан ёлундан Абдулгьаким-агъав гери къайтмай, шеклик де этмей Маккагъа гете. Дюнья савгъатлары, дюнья абур-сый огъар гьаждан алдынлы тюгюл эди.
Таза бусурман кюйде яшагъан А.Исмайылов тарыкъ болгъанда къолунда савут булан елевчюлерден Ватанын сакълагъан, къоччакъ кюйде дав этген, душманны дагъытып, уьюне къайтгъан ва парахат яшавда гьалал загьматы булан оьмюр сюрген. Яшагъан кююне гёре, инсан оьлме де оьле деп айтыла. Аллагьутаала берген оьмюрюню ичинде Абдулгьаким-агъав не де гёрген, не къыйынлыкъдан да чыкъгъан ва гьатта уллу гьюрметден де оьтген. Ону яшаву нечик болгъанны билмек учун, яшав жамын англамакъ учун, ол жанындан айрылгъан гьалгъа багьа берсе, бары да зат ачыкъ бола. Абдулгьаким Исакъович герти дюньягъа гёчген кюю бек тамаша къалдыра. Ол шу пана дюньяны ажайып кюйде, гьар иманлы сукъланардай къоюп гетди. Абдулгьаким-агъав намаз къылып сужданы вакътисинде аявлу жанындан айрылып, Аллагьгъа ﷻ ибадат этеген гьалында ахыратгъа гёчдю.
Аты сав дюньягъа яйылгъан игитлерибиз Дагъыстанда кёп ёкъ ва Абдулгьаким Исмайыловгъа гьалиге ерли тийишли эсделик салынмагъаны тамаша тие. Рейхстаггъа ал байракъ къакъгъан игитге Магьачкъаланы лап ортасында бир уллу монумент болма герек эди. Дюньяны ариги башында, Каракас шагьарда (Венесуэла) шолай эсделик салынгъан, бизде буса «бюст» сама да гёрюнмей. Эрте-геч бизин республикада ондан да къолайысы болма герек. Туристлер учун тюгюл, бизин ватандашлар учун болма тарыкъ. Оьсюп гелеген наслу оьзлени якълысы булай игитлик гёрсетгенни, тарихде атын къойгъан адамны танымаса ярамай.
Гетген ай, Уллу Уьстюнлюкню алдындагъы гюн Абдулгьаким Исмайыловну ата юрту, Чагъаротарда огъар багъышлангъан музей ачылды. Мени эсиме гелеген кюйде, Дагъыстанны милли музейинде де А.Исмайыловгъа багъышлангъан бёлюк болма герек эди. Дагъыстанны тарихине багъышлангъан школа китапларда да Абдулгьаким-агъавну аты ва ол этген игитлик суратланма тарыкъ. Бу масъалагъа байлавлу жамият къурумлар оьз янашывун айтагъаны кёп бола ва, Аллагь ﷻ буюрса, бара-бара Абдулгьаким Исмайыловну аты Ватаныбызда тийишли абурланагъан болажакъ. Биз шогъар умут этебиз ва шолай болажакъгъа инанабыз.
БАЙРАКЪ КЪАКЪГЪАН ИГИТГЕ
(Абдулгьаким Исмайыловну эсделигине )
Къыркъ бешинчи йылгъа учгъан ойларым:
Уьстюнлюкге ес болгъансан, Ватаным!
Къызыл къумач Рейхстаг башда елпиллей;
Къумукъ улан, байракъ таякъны тюзлей.
Чагъаротар Къумукътюзню Ай бети,
Етсин сагъа юрегимни гьюрмети!
Исмайылов игитинге багъышлап,
Сатыр тувар, къоччакъ ёлун алгъышлап.
...Берлин авгъан! Давну ахыр тынышы.
(Етишгендир юз минглени къаргъышы!)
Тек гюллелер душман яягъан, гёзлеп,
Сызгъыралар, учалар азыкъ излеп.
Ялын, тютюн, топланы атылыву,
Топуракъны яслы намаз къылыву...
Зулмучулар яшынмагъа ер тапмай,
Пелекетде, чычкъанлардан къалышмай.
Оьрге, оьрге игит ёлун узата,
Гьар абатда, ажжал къанны сувута...
Генг Рейхстагны оьрленип къалкъысына,
Байракъ илдинг душманны уясына!
Мурадынга етишдинг, игит улан,
Элинг-халкъынг оьктемлер сени булан!
Парахатлыкъ савгъат этип дюньягъа,
Дослукъ ёрап, туважакъ яш наслугъа!
... Къыркъ бешинчи йылгъа учгъан ойларым:
Уьстюнлюкге ес болгъансан, Ватаным!
Къызыл къумач Рейхстаг башда елпиллей,
Исмайылов байракъ таякъны тюзлей!
Арсен Ягьияев, Хамамат-юрт
