Бусурман гиши билмеге тарыкъ аслу илму
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде).
Уьчюнчю бёлюк.
Элчилеге ва пайхаммарлагъа иман салмакъ.
Аллагьны ﷻ элчилерине иътикъат нечик болма тарыкъ?
Аллагьны ﷻ элчилери барына мен, гертиден де, токъташаман. Аллагь ﷻ оланы сыйлы ва рагьму этип йиберген. Аллагь ﷻ оланы яхшы амаллар этгенлеге зувап булан, яман амаллар этгенлеге акъуба булан йиберген. Оланы инсанлагъа дюньясына ва ахыратына не йимик маслагьатлар гьажатлы, деп баянлыкъ этип йиберген. Ва дагъы да – ачыкъ Къуръан аятлар булан ва тизив ажайып муъжизатлар булан инсанлагъа кёмеклишив этген. Аллагь ﷻ Къуръан каламында муъминлеге булай буюра: «Айтыгъыз: “Аллагьгъа ﷻ ва бизге тюшюрюлген затгъа, Ибрагьимге, Исмайылгъа, Исгъакъгъа, Якъупгъа ва оланы наслуларына тюшюрген затгъа, Мусагъа ва Исагъа берилген затгъа ва пайхаммарлагъа Раббибизден берилген затгъа иман гелтирдик. Оланы арасындан гьеч бирисин айырмайбыз ва биз Огъар муслиманларбыз”» («Аль-Бакъара» деген сура, 136-нчы аят).
«Оланы арасындан гьеч бирисин айырмайбыз», – демек деген недир?
«Биз бары да пайхаммарлагъа бир йимик иман гелтиребиз, бирисин де айырмайбыз», – демекдир.
Аллагьутаала инсанлагъа йиберген биринчи пайхаммарлардан – уллу атабыз Адам, лап ахырынчысы – бийибиз Мугьаммат Пайхаммар ﷺ.
Набий ва Расул не маъналар бере?
Ан-Набий – инсандыр, оьзюне Аллагь ﷻ буюргъан шариатны таблигъин юрюртмесе де.
Эгер де ол пайхаммаргъа таблигъ этмеге де буюрулса, огъар Расул деп де айтыла.
Дагъы да бизге билме тюшеген зат – гьар Расул (Элчи) Набийдир (пайхаммар) ва гьар пайхаммар элчи тюгюлдюр. Имам Ан-Насафи (рагьимагьуллагь) оьзюню тафсиринде бугъар булай маъна бере: «Оланы арасында башгъалыкъ: герти кюйде Расулгъа муъжизат этип тюшюрген сыйлы Аллагьдан ﷻ китап ва Набийге буса олай китап тюшмеген, огъар буюрула оьзюню алдындагъы пайхаммарны шариатын етишдирмеге». Арты булан дагъы да булай айта: «Расул янгы шариат булан геле, пайхаммар буса, ону алдындагъы шариатны сакълай».
Пайхаммарлар нече бар?
Якъин кюйде оланы санавун бир Аллагь ﷻ биле. Аллагь ﷻ Къуръанда булай эсгере: «Ва биз сагъа мундан алдын хабарларын айтып берген ва хабарларын айтмагъан пайхаммарланы йибердик» («Ан-Ниса» деген сура, 164-нчю аят).
Бир ерлерде юрюлеген кюйде, пайхаммарлар 124 минг болгъан, амма шо гъакъда токташгъан зат ёкъ, нечакъы болса да, биз оланы барына да инанабыз, алгъамдулиллагь.
Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда оланы арасында янгыз йигирма бешевюн эсгере. Олар да – Адам, Идрис, Нугь, Гьуд, Салигь, Ибрагьим, Лут, Исмайыл, Исгьакъ, Якъуп, Юсуф, Айюб, Шуайп, Муса, Гьарун, Зул-Кифли, Давуд, Сулейман, Ильяс, Ал-Ясаъ, Юнус, Закария, Ягьия, Иса, Мугьаммат ﷺ. Олар бары да элчилер де дюр.
Алда бизге нече керен «муъжизат» деген cёз ёлукъду.
Муъжизат деген недир, не маъна бере?
Муъжизат деп бек гьайран, адатгъа гёре болуп герюлмеген тамаша затгъа айта. Пайхаммарлар муъжизатланы загьир этип де къоллагъан, оьзлени пайхаммарлыгъын гёрсетип токъташдырмакъ учун. Шону булан пайхаммарланы гери урагъанланы осаллыгъын да гёрсетген, неге тюгюл шо муъжизатланы янгъыз пайхаммарлар гёрсетип болгъан. Муъжизатлар бола сёз булан ва бир иш булан. Онда къайры затлар булан да. Масала, биринчилей – Къуръан. Есибиз Мугьаммат Пайхаммарыбызгъа ﷺ тюшюрген бу Сыйлы Китап лап уллу муъжизатлардан санала деп айтып гетдик. Экинчи муъжизат – Мугьаммат Пайхаммарыбызны ﷺ бармакъ арасындан сув акъмакъ. Уьчюнчю муъжизат – Ибрагьим пайхаммарны Аллагь ﷻ яллап турагъан отдан сакълагъаны.
Муъжизат пайхаммарланы алдында ачыкъ болмакъны не гьикматы бар?
Пайхаммарланы алдында муъжизатлар загьир болуп ачыкъ болмакъ – олар даъват этеген затгъа далил болуп токътайгъанын англата. Неге тюгюл, далилсиз гьар-бир пикругъа-ойгъа (утверждение) тынгланмай. Ва дагъы да ону булан герти пайхаммарны да ва «мен – пайхаммарман», – деп ялгъан айтагъан адамны да айыра.
Сигьруну да, муъжизатны да не башгъалыгъы бар?
Сигьру – биринчи къарагъанда, адатгъа гёре, гёз булан гёрюнмейген гьайран зат йимик гёрюне. Амма огъар гёре къаршылыкъ этип бола, неге тюгюл шо себеплеге гёре этилген. Шо себеплени билип къолласа, шолай зат этип бола. Уьстденсув къарагъанда, адатлы гьалда гёрюнмейген, шо бир гьайран иш йимик гёрюне, неге тюгюл биз шону себеплерин билмейбиз.
Амма муъжизат буса, гьакъыкъатда гьайран ишлерден санала ва шогъар бирев да къаршылыкъ этип, гелтирип болмай. Сигьручулар пайхаммарлар этген затны шо кюйде этип болмайлар. Олар оьлюню сав этме болмай, асатаякъны йылангъа айландырып болмай. Шо саялы фиръавунну айтылгъан сигьручулары Муса пайхаммаргъа иман салгъан. Неге десе, ону асатаягъы герти кюйде йылангъа айланып (гёз алдатмайлы) оланы асаларын ва йиплерин ютгъан экен. Шо иш булан, шолай затлар булан сигьру этилмейгенине олар мюкюр болгъан. Сигьру буса, напсны яман янындан геле, пасатлыкъгъа тебере. Муъжизат буса, напсны тазалыгъындан геле, муъжизат адамны тюзлюкге ва гертиликге тебере.
Муъжизатны да, караматны да не башгъалыгъы бар?
Адатгъа гёре гёрюнмейген, пайхаммарлыкъсыз валини янында болгъан гьайран затгъа карамат деп айтыла. Валиге карамат бир болуп битип бола, пайхаммаргъа буса, муъжизат даимчилик эте. Карамат – муъжизатны бир гесегинден санала.
Амма муъжизатны айтсакъ, муъжизат – пайхаммарлыкъ булан байлавлу.
Олай болгъан сонг, вали – Аллагьны ﷻ ва ону сифатларын танглагъан адам. Ол Есине даим мутиълик (подчинение) эте, Аллагь ﷻ гери ургъан, яман ва гюнагь ишлерден сакълана ва леззетли, шагьаваты терен гиришмейген адам. Аллагь ﷻ сыйлы болгъан Къуръан каламында оланы булай сифатлай: «Тергев берегиз, Аллагьны ﷻ достларына къоркъув ёкъдур ва олар пашман да болмаслар» («Юнус» деген сура, 62-нчи аят).
Ибну Масъуд (Аллагьны ﷻ разилиги болсун) ва ондан къайрылар да салафлардан айтгъанлар: «Аллагьны ﷻ достларын гёргенде, Аллагьны ﷻ эсгерелер».
Валилени караматы болмакъ, Аллагь ﷻ оланы сыйламакъ учун ва дагъы да ишара – Аллагь ﷻ оланы къабул этип, ювукъ этмек.
Олай ишлер сыйлы Къуръанда нече де бар. Мисалгъа бир-нечесин эсгерейик. Иса пайхаммарны анасы Марьямны алайыкъ. Гьар гезик Закария пайхаммар гиреген заманда, ону мигьрабында тюрлю-тюрлю емишлер ва ашлар табыла болгъан. Закария: «Гьей Марьям, сен бир ерге де чыкъмай ибадат этип турасан, къайдан геле сагъа бу ашлар?» – деп сорагъанда, Марьям: «Аллагьдан ﷻ», – деп жавап берген.
Олай да, асгьабул-кагьфланы хабары. Олай да, Сулейман пайхаммарны вакътисиндеги сыйлы Аллагьны ﷻ къулуну хабары. Булар барысы да сыйлы Къуръанда эсгериле.
Мунда бизге Аллагь ﷻ оланы дуаларын къабул этип алагъаны ва оланы пашман да этмейгени англашыла. Аллагь ﷻ бизин де олайланы сююп ва олар булан ювукъ болмагъа Есибиз тавфикъ берсин Амин.
Карамат, Пайхаммарны ﷺ муъжизаты йимик, ону уьмметиндеги валиге, неге тюгюл вали, вали болмай, гьатта Пайхаммарны ёлу булан токъташмаса, ону буйрукъларына мюкюрлюк этмесе, ону ёлуну табиъ болмай озь-оьзюне айланса, валини караматы болмас. Олай адам Рагьмулу Аллагьны ﷻ валиси болмай, некъадар олай адам шайтанны досу бола. Аллагь ﷻ Оьзюню Пайхаммарына ﷺ ишара этген кюйде «биз Аллагьны ﷻ сюебиз», – деген къавумлагъа сыйлы Къуръанда: «Эгер Аллагьны ﷻ сюе бусагъыз, магъа иеригиз. Аллагь ﷻ сизин сюе ва сизин гюнагьларыгъыздан гече», – деп айт» («Алю-Имран» деген сура, 31-нчи аят).
Бу аятдан англайбыз, адам Аллагьны да ﷻ сюймесе ва ону Пайхаммарына да ﷺ иермесе, вали болуп болмай.
Пайхаммарлагъа бакъгъан якъда не сифатлар борчлу?
Пайхаммарлагъа борчлу дёрт сифат бар, олар:
Ас-Сиддикъ – гертилик;
Ал-Аманат – аманатчылыкъ;
Ат-Таблигъ – етишдирмек;
Ал-Фатанат – гьакъыл якъдан токъташмакъ, тетиксиз болмакъ.
(Давамы гелеген номерде).
