Тарих бетлени ярыкъ этеген ахтарывчу

Тарих бетлени ярыкъ этеген ахтарывчу

Ораза тутулагъан биринчи гюн, март айны 12-нде, къумукъ маданият учун гёрмекли агьвалат болду. Шо гюн Магьачкъала шагьарда белгили язывчу, тарих ахтарывчу Багьавутдин Гьажаматовну 60 йыллыгъына багъышлангъан ёлугъув оьтгерилди. Жыйын къумукъланы халкъ шаири Анвар Гьажиевни музейинде оьтгерилгени де негьакъ тюгюлдюр. Б.Гьажаматов йимик, миллетине берилгенлени, яратывчулугъу булан халкъыны маданият оьсювюне гёрмекли къошум этегенлени сыйламакъ учун, шолай асил ерде жыйылма тийишлидир.

Гертиден де, сыйлы айны биринчи гюню, даражасына етишип болмасдай къумукъ поэзияны уллу шаири Анвар Гьажиевни уью, халкъына гьалал къуллукъ этеген ахтарывчу – булар барысы да бир ерге, бир гюнге тамаша кюйде рас гелди. Багьавутдин Гьажаматовну танымайгъан къумукъ да, дагъыстанлы да ёкъдур, ону атын гьатта тыш уьлкелерде де эшитген, яхшы биле. Неге десе ону асарлары, ахтарыв ишлери хыйлы якълагъа яйылгъан, тергев тартгъан. Къыркъ бир китап чыгъармакъ аз къыйын, аз иш тюгюл! Багьавутдинни яратывчулугъу уьч тармакъны къуршай: дин, тарих ва белгили адамлар. Тарихи игит дин булан байлангъан заманда, бир-бирде шо уьч де тема бир китапда жыйылмакъ да бар. Масала, къумукъланы къагьруманы, инг гёрмекли сиясат чалышывчусу Солтан-Мутну унутулуп барагъан атын янгыдан арагъа чыгъартгъан, алтындай йыртыллайгъан этген, тарихни тийишли ерине ерлешдирмеге бажаргъанланы бириси, аслусу Багьавутдин Гьажаматов экенни кёплерибиз яхшы англайбыз. Янгыз шо гьаракат саялы да огъар битмес баракалла айтмагъа ярар эди. Амма ол бизге Ташав-гьажини, Башир-шайыхны, Уллу Ватан давну игитлерини хыйлы атларын «савгъат» этди, олар унутулмагъа ярамайгъанын эсибизге салды. Тарихибизни тамурлары кёп теренде экенин тав-ташларда этилген бырынгъы суратлар аян эте. Шогъар багъышланып язылгъан китап кёп затны англамагъа кёмек эте, бу янгъа тийишли багьасын бере.

Гьалиге этилип битген иш кёп, амма Багьавутдин оьзю де айтагъан кюйде, гёз алгъа тутулгъан, этилмеге гереклери де аз тюгюл. Муратларына етишмеге Аллагь ﷻ савлукъ ва пагьму берсин деп ёрайбыз.

Багьавутдин Арсланалиевичге энни 60 йыл тамамланды, шо да бир белгили тарх, токътап ойлашмакъ учун ишара. Амма, кюйге къарагъанда, токътамакъ деген зат ёкъ. Ёлугъувгъа жыйылгъанлар юбилейи булан къутлай туруп, огъар гележекде дагъы да уллу уьстюнлюклеге етишмеге ёрады.

Кёплер ону китапларын гёрген, охугъан буса да, Багьавутдин Гьажаматов оьзю нечик адам экенин билмейдир. Шо гюн Багьавутдинни нечесе йыллар таныйгъанлар, хыйлы къурдашлары, ол нечик инсан экенин, нечик ёлдаш экенин арив суратлады. Сёзюн тутмагъа бажарагъан, эргиши къылыкълы бу улан аркъатаяма ярайгъан, инамлы адам, макюрчюлюкден, ялгъан-гьилладан да бек арек экенин суратлады. Дагъыстанны халкъ шаири Агьмат Жачаев оьзгелерден эсе Багьавутдинни хасият-къылыгъыны гьакъында къысгъача айтса да, тек аслусун шиъру сёз булан суратлама арив бажарды. Багьавутдин эркек папахын ер этмей, оьзден кюйде юрютегенин ол ташдырып айтды. Б.Гьажаматовну таныйгъанлар шогъар шагьатлыкъ этмеге бола. Къайда ишлесе де, не ишни башын тутса да, ол загьматгъа берилеген кюй тамаша къалдыра. Ойлашып къараса, бир йылны ичинде уьч-дёрт китап чыгъармакъ тынч иш тюгюл. Низам болмаса, къаныгъывлу гьаракат этмесе, муратлагъа етишмеге бажарылмас.

Дагъыстанны халкъ шаири Багьавутдин Гьажиев айтгъанлай, Б.Гьажаматов кёп охуйгъан, билим алмагъа гьаракат этеген адам. Ол оьр охув ожакъдан къайры, хыйлы-хылы курсланы охуп битген, янгы касбулагъа уьйренген. Шо саялыдыр ол онча тюрлю темалагъа гёре язагъаны: ахтарыв ишлери къуршайгъан къатлар яшавну хыйлы янларына тие. Ахтарывчу айлана якъны дурус англамакъ учун, инг башлап оьз билимин толумлашдырмагъа, оьз уьстюнде токътамай ишлемеге, даражасын артдырмагъа тарыкъ. Дагъы ёгъесе уьстюнлюк гёрмес, этеген иши ерине етмес.

«Китап язмагъа нечик башладынг, ахтарыв гьаракатгъа не себеп болду?» – деген соравгъа, Багьавутдин булай жавап берди: «Кёп йыллар алда бир гьакъыллы адам Есибиз Аллагьны ﷻ 99 атын уьч адамгъа язып берсенг, уллу зувап болажакъ деген эди. Шо заман яхшы иш этмеге негет булан, ксероксдан артдырып, Аллагьны ﷻ атларын язып, шолай этсем, зуваб болажакъ деп эсиме гелди. Амма китап этип чыгъарсам, натижасы шайлы артажакъ дегени башыма гелди. Сонг да, бу темагъа къыйышывлу бир-бир маълуматлар тюшдю. Узакъгъа къоймай, онгарып 10 минг тиражы булан «Аллагьны ﷻ 99 аты» деген китап чыгъардым. Адам арада шо бек яйылды ва гьатта артындагъы йыллар 14 керен баягъы 10 минг тиражы булан янгыдан чыгъарылып турду: 140 минг тиражы бары мекенли билемен. Сонг типографияны есине шо китапны оьзюне чыгъармагъа къойдум». Не иш де берекет булан башланса, къалгъан яны тюзелмей къалмажагъы Багьавутдинни биринчи шо китабындан да арив гёрюне.

Шо берекетни тас этмей, энниден сонг да халкъы учун шулай арымай-талмай чалышмагъа редакцияны атындан биз де ёрайбыз. Багьавутдин Гьажаматовну таныйгъаныкъ ва къатнайгъаныкъ хыйлы йыллар бола ва шо заманны ичинде газетибизден не тилев болса да, не кёмек излесек де, ол бирт де артгъа салмай, жагь кюйде оьзюнден болагъанын этген, муратларыбызны яшавгъа чыгъартгъан. Гьар инсан учун айтгъан сёзюнде табылмакъ, «мени къой» дегенни юрютмей, оьзюнден болагъанын этмек, кёмегин болдурмакъ ажайып макътавлу хасиятлардан. Багьавутдин Арсланалиевич шолай къылыкълы инсан экенге толу кюйде шагьатлыкъ этебиз. Гележекде де огъар тутгъан ёлундан тайышмай, жамиятыбызны ругь-къылыкъ оьсювюне болушлукъ этип гьаракат этмекни ёрайбыз.

Азиз Мичигишев