Костекни жума межитин къургъан Биймурза
Костекни жума межитин къургъан Биймурза
Биймурза Гьажакъович Гьажаматов аты айтылгъан белгили дин алим болгъан. Динге дагъыстанлы ва оьзге якълы уллу алимлени алдында охугъан.
Тюрлю юртларда тюкенлери булангъы сатыв-алыв юрютеген далапчы адам болгъан. Малын Тюркиядан ва Ирандан гелтирип къазангъан. Хыйлы топурагъы да болгъан. Оьз харжына ол Костекде ажайып межит тизген, шогъар ошайгъаны Темиркъазыкъ-Кавказда башгъасы болмагъан. Тыш уьлкели инженерлени кёмеги булан, шо межит ортасына багъаналар салынмай ишленген.
Шо гьакъда «Костек вчера и сегодня» деген китабында Абукерим Алиев булай яза: «Межитни оьз харжына Биймурза-гьажи тизген. Онда эки тарх бар: темиркъазыкъ якъдагъы орта эшикде – 1880 йыл, гюнтувушдагъысында – 1884 йыл. Кюйге къарагъанда, къурулуш 1880-нчи йыл башлангъан, 1884-нчю йыл тамамлангъан. Межитни узуну – 40 метр, генглиги – 20 метр, бийиклиги – 5,2 метр, минараланы бийиклиги – 18 метр. Межитни майданы 8 сотик ер, ортасында бир багъана да ёкъ. Тамлары ишленген ташдан этилген (таргъу таш). Цементни орнунда йымырткъаны сариси булан киреч къоллангъан. Йымырткъаны Костекден къайры, оьзге юртлардан да сатып ала болгъан. Биймурза-гьажи Таргъудан гелеген гьар таш саялы тёлей болгъан.
Межит къурулушда хыйлы юртдан гелгенлер ишлеген, неге десе загьмат гьагъы уллу болгъан. Усталар Биймурзаны уьюнде ашай болгъан. Бир гезик тамаша иш болгъан: пелен багъана тарыкъ болгъанда, уста Биймурзаны уьюндеги багъананы гёрсетип: «Шулайсы», – деп гёрсетген. Уста ишлемеге гетгендокъ, Биймурза уьюндеги шо багъананы чыгъарып алып, межитге йибере».
Межитни къалкъысына Франциядан гелген темир тутула, тек гетген асруну 90-нчы йылларында, 110 йылдан сонг, къалкъы акъмагъа башлай. Къалкъыны 1992-нчи йыл алышдыра.
Къурулушну алдында Биймурза-гьажи устагъа: «Орта багъана салмай шунчакъы оьлчевдеги бина ишлеме болажакъмысан?» – деп сорагъанда, ол: «Тарыкъ затланы берсенг, бир багъана да салмай сав юртну башын ябарман», – деген. О девюрге гёре уллулугъуна ва орта багъаналарсыз ишленген кююне гёре, Костек межит Темиркъазыкъ-Кавказда лап тамаша межитлерден болгъан.
Костекде ажайып межит къургъан агъа-ини Гьажаматовланы гьакъында филология илмуланы доктору Къадир Абдулатипов макъаласында булай яза: «Костек юртлу агъа-ини: Биймурза, Шихмурза ва Элмурза Гьажаматовланы минасы Эндирей юрт. Бу агъа-инилени оьз заманында белгили ругь насигьатчы Башир-шайых ва ону уланы Апти-шайых булан ювукъ аралыкълары болгъан. Шайыхланы да ата юрту Эндирей болгъан. Уьч де агъа-ини Апти-шайыхны мюритлери болгъан деп айтыла. Костек межитни къурмакъ деген ёравну Умалат-шайых да, Башир-шайых да берген болгъан. Бу шайыхлар булан агъа-инилени атасы Гьажакъны ювукъ аралыкълары болгъан».
Артда табылгъан архив документлеге гёре, Элмурза Гьажаматов да Костек межитни къурувунда ортакъчылыкъ этген. Костек жамият этилген ишге разилик билдирип, Элмурзагъа шайлы топуракъ савгъат этген. Шо гьакъда да документлер бар ва кагъызда ерли абурлу адамланы къолбаслары салынгъан.
Биймурзаны уланлары болмагъан, беш къызы болгъан. Забив дейген къызыны Ижи дейген къызы – Асевню анасы. Асев буса, Дагъыстанны Халкъ Жыйыныны председатели Заур Аскендеровну атасы. Абурлу ата-бабаларыны вариси энни халкъына къуллукъ эте, ватанына пайда гелтирмеге къаст къыла.
