Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Урва ибн аз-Зубайр
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Урва ибн аз-Зубайр
«Алим болмагъа умут этемен»
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Эмчи (лекарь) сюек гесеген бычгъы ва докторлар къоллайгъан хас бичакъны къолуна тутгъанда, Урвагъа: «Мен гьисап этеген кюйде, биз сени чагъыр берип эсиртме герекбиз, неге десе шолай этсек, сагъа бу къыйынлыкъны башдан гечирме енгил болажакъ», – дей.
Амма Урва шогъар рази болмай ва:
– Болажакъ иш тюгюл! Сав болмакъ учун мен гери урулагъан затланы къолламасман, умут этеген къолай болув саялы да, – деп билдире.
Аврувгъа багъагъан эмчи:
– Олай буса, биз сагъа авуртувну басылтагъан дарман берербиз, – дей.
Бу гезик де Урва рази болмай ва:
– Къаркъарамны бир санындан айрылагъанда къыйынлыкъны сезмей къалма болмайман. Мен чыдажакъман ва Аллагьны ﷻ шабагъатына умут этежекмен, – дей.
Урваны аягъын гесме башлай турагъанда муну янына бир-нече адам геле. Урва булар кимлердир деп сорай. Эмчи:
– Тарыкъ болса, булар сени тутар. Неге тюгюл авуртма башлагъанда сен силкенип йиберме боласан, шо буса сени бирден-бир авуртдуражакъ, – деп англата.
Гьалны англагъанда Урва:
– Булар ариге тайсын. Магъа олар тарыкъ тюгюл. Гьакъ кюйде, мен Аллагьны ﷻ эсгеривге ва Огъар макътав этивге умут этемен, шолайлыкъ магъа таманлыкъ этер деп умут этемен, – дей.
Урвагъа тынглагъан сонг, эмчи ишин башлай. Ол муну этин бичакъ булан сюегине ерли гесе, сонг сюекни бычгъы булан гесме уруна. Урва буса: «Ля илягьа иллаЛагь, Аллагьу Акбар…» – деп токътамай такрарлай.
Эмчи ишин этегенде Урва арасын бёлмей шо сёзлени айта. Артда да эмчи аякъны гесип ала. Сонг темир чапчакъда (чан) май къайнатып, шону ичине къан токътатмакъ учун, аякъдан къалгъан гесекни чома. Адам чыдап болмасдай бу къыйынлыкъдан Урва эсден тая. Хыйлы заман эсден тайгъан гьалда къалып, ол гьар гюн охуйгъан Къуръан гесегин охуп болмай къала. Жагьил йылларындан берли Урва булай берекетден къуру къалгъан бу биринчи гезик болгъан.
Эси къайтгъанда инг башлап Урва гесилген аягъын гелтирмекни тилей. Огъар шону гелтире. Къолунда аягъын ари-бери бура туруп, ол:
– Къарангыда межитге бу аякъны кёмеги булан бармагъа кёмек этгенни Аллагьны ﷻ аты булан ант этемен, Ол биле, мен шону булан гери урулагъангъа багъып бирт де бармагъанман. Аллагьдан ﷻ магъа къопгъан къыйынлыкъ, менден алда башгъалагъа да тийген болгъанны бил, – деген.
Аль-Валид ибн Абд аль-Малик оьзюню аявлу къонагъына мунча къыйынлыкъ тюшген саялы пашман бола: бир-эки гюнню ичинде ол уланындан айрыла ва аякъсыз къала. Аль-Валид Урваны гёнгюн нечик алайым ва авур гьалындан чыкъмакъ учун не кёмек этейим деп ойлаша.
Лап шо вакътиде халипаны къаласында Бану Абс къавумну адамлары да болгъан. Шоланы арасында бир сокъур адам болгъан. Аль-Валид не саялы сокъур болгъаны гьакъда шогъар сорагъанда, ол гиши:
– Гьей бусурманланы башчысы! Бану Абс къавумда менден бай адам ёкъ эди, мени йимик уллу агьлюсю биревню де ёкъ эди. Мен агьлюм ва къавумдашларым булан долну лап тёбен еринде яшай эдим. Ва бир гезик биз бирт де гёрмеген кюйдеги гючлю агъым гелди. Бу агъым мени бары да малымдан, агьлюмден ва яшларымдан къуру къойду. Янгыз бир тюем де, янгы тувгъан яшым да сав къалды. Тюем айгъыр зат эди, къолумдан къутгъарылып къачып гетди. Нарыстаны ерге де салып, мен тюени артындан чапдым. Шо ерден бираз тайгъанда артымда аваз эшитдим. Бурулуп къарагъанда бёрю яшымны башындан тутгъанын гёрдюм. Огъар багъып чапдым, тек етишип болмадым. Балымны къутгъарма болмадым, бёрю ону паралады. Тюемни тутдум, тек шо мени бетиме яман тебип, сокъур болдум. Шолай, бир гечени ичинде мен агьлюмню, яшларымны ва малымны тас этдим, сокъур да болдум, – деп оьзюне болгъан ишни хабарлады.
Аль-Валид оьзюню кёмекчисине:
– Бу адамны къонагъыбыз Урва ибн аз-Зубайрны янына элт. Ол бугъар оьзюне болгъан ишни хабарласын, Урва оьзюнден де авур гьалгъа тюшген адамлар да бар экенин билсин, – деп буюрду.
Урва бин аз-Зубайрны Мадинагъа етишдирип, уьюне гелтиргенде, ол биринчи оьзю сёйледи ва:
– Магъа болгъан иш сизин къоркъутмасын. Яратгъаным магъа дёрт улан берген эди, шолардан бирисин къайтарып алды ва уьчевюн къойду, шо саялы Есиме макътав болсун. Яратгъаным магъа дёрт сан (эки къол, эки аякъ) берген эди, шолардан бирисин къайтарып алды, уьчевюн къойду, шо саялы Есиме макътав болсун, – деди.
Оьзлени имамы ва алими Урва бин аз-Зубайр гери къайтгъанын билгенде, Мадина шагьарлылар ону уьюне алгъасады, гёнгюн алма ва къайгъырма сюйдю. Къайгъырышывну лап арив сёзлерин Ибрагьим ибн Мугьаммат бин Талгьа айтды. Ол: «Гьей Абу Абдуллагь, сююн, неге десе сени уланларынгны бириси ва санынгны бириси сенден алда женнетге гетди. Есибизни пурманы булан гесегини артындан саву да гетежек. Яратгъаныбыз сенден бизге тарыкълыны ва биз шосуз болма болмайгъанны къойду – шо да сени билиминг, динни англайгъан кююнг ва дурус гьакъыл чыгъарма болагъанынг. Шолардан таба Аллагь ﷻ сагъа да, бизге де пайда гелтирсин! Аллагь ﷻ – зувап язажакъ ва ахырын онгаражакъ булан шабагъат берип бола чы», – деди.
Дюньяда яшагъан чакъы заман Урва бин аз-Зубайр бусурманлар учун тюз ёлну гёрсетивчюсю болуп тургъан. Ол яхшылыкъгъа чакъырып, уьстюнлюкге етишме болагъан ёл гёрсетип яшагъан. Урва яш тарбиялавгъа ажайып агьамият бере болгъан – инг башлап оьз авлетлерине. Ол бир мюгьлетни да зая йибермей яшларына насигьат эте болгъан. Ол авлетлерин билим алмагъа уьйрете туруп: «Уланларым, билим алыгъыз ва бу ишге герек чакъы гьюрмет булан янашыгъыз, неге тюгюл, гьакъ кюйде, адамланы арасында лап агьамиятлыларсыз болсагъыз да, билимден таба Аллагь ﷻ сизин уллу адамлардан этмеге бола», – деп уьйрете болгъан. Арты булан: «Адаршай! Бу дюньяда авамлы къартдан дагъы артыкъ жиргенч иш болурму?» – деп къоша болгъан.
Урва яшларына уьйретеген кюйде, садагъа – Яратгъаныбызгъа этеген савгъат. Ол авлетлерине:
– Уланларым, сизин биригиз де Яратгъаныбызгъа береген савгъатыгъыз, къавумубуздан лап абурлу адамгъа бермеге уялар йимик савгъатдан кемчисин бермесин. Неге десе, гьакъ кюйде, Яратгъаныбыз – Лап уллу (величественный) ва Лап чомарт. Ва Огъар берилеген савгъат да лап яхшыларындан сайланып берилмеге лайыкълы, – деп айта болгъан.
Олай да, Урва авлетлерине адам табиатны гьакъында да айтып, инсанны битимин англата болгъан. Ол яшларына:
– Уланларым, эгер пелен гиши яхшылыкъ этегенни гёрсегиз, шо иш шону учун пайдалы болургъа умут этигиз, гьатта адамлар ону яман инсангъа санай буса да, неге десе ол адамны дагъы да яхшы ишлери табылмай къалмас. Ва эгер пелен гиши яманлыкъ этегенни гёрсегиз, шондан сакъ болугъуз, гьатта адамлар шону яхшы инсангъа санай буса да, неге десе ол адамны дагъы да яман ишлери табылмай къалмас, – деп айта болгъан.
Урва авлетлерин йымышакъ болмагъа, арив сёз айтмагъа, ювашлыкъ сакълама, оьзюне тартардай яхшы турмагъа уьйрете болгъан. Ол яшларына:
– Уланларым, гьакъыллы адамлар булай негьакъ айтмагъан: «Айтагъан сёзлеринг яхшы болсун ва юзюнг юваш сакълансын ва шо заман адамлар мал берегенлерден де сени артыкъ сюежек», – деп айта болгъан.
Адамлар гьатдан озуп арив яшавгъа ва кеп чегивге авагъанын гёрегенде, Урва олагъа Пайхаммарны ﷺ простой ва къыйын оьтген яшавун эсге сала болгъан.
Мугьаммат ибн аль-Мункадир булай хабарлагъан: «Бир гезик мен Урва ибн аз-Зубайргъа ёлукъдум. Ол мени къолумдан тутуп: “Бир гезик мен бусурманланы анасы Айшаны янына гирген эдим, ол магъа: “Балам…” – деди. Мен огъар: “Сизин алдыгъыздаман”, – деп сеслендим. Ол магъа: “Аллагь ﷻ булан ант этемен, Пайхаммарны ﷺ уьюнде 40 гюнню узагъында от якъмайгъан гюнлер бола эди – майчыракъ да, оьзге от да”. Мен огъар: “Сиз шо вакътиде не ашай эдигиз?” – деп сорадым. Ол магъа: “Кабахурма булан сув”, – деп жавап берди», – деп болгъан кюйню суратлады.
Урва ибн аз-Зубайр етмиш бир йыл яшай ва шо йыллар берекет булан тола ва Аллагьдан ﷻ къоркъув булан белгилене. Ажжалы да ол ораза тутагъан вакътиде геле. Къардашлары оразасын ачсын деп тилей эди, тек ол рази болмай. Ол оразасын Кавсар оьзенни суву булан ачмагъа умут эте болгъан.
(Давамы гелеген номерде)
