Йыр язгъынча юз талпындым кёклеге, Бир етишип гюнге къалам мандырма…

Къумукъ поэзияны классиги Анвар Гьажиев тувгъанлы бу йыл 110 йыл бите

Бу йыл анадаш адабиятны юлдузу, гьалиги девюрню лап уллу чебер устасы Анвар Гьажиев тувгъанлы 100 йыл бите. Ол язгъан асарлар – халкъыбызны хазнасы, гертиден де, уллу байлыгъыбыз. Шону англамакъ учун, Анвар Гьажиевни къаламындан чыкъгъан шиъруланы охуса таманлыкъ эте. Газетни бу бетиндеги сатырлар охувчуларыбызгъа шаирибизни бир-нече шиърусун эсине салмакъ учун бериле.

ГЬ. АНВАР, Дагыстанны

халкь шаири

МЕНИ САБАНЫМ

Сатырлардан сабан этип,

Сёзлерден мен чыргъалар,

«Сарын» деген тынны бузуп,

Сюремен яз ургъалар.

Айланамда къушлар сарнай,

Алдым язбаш, артым – гюз.

Алмагъымдан бермегим кёп,

Айлан харчгъа, тарт, оьгюз!

Юген салмай, юрек салып

Йыр къанатлы ойлагъа,

Ойларымны урлукъ этип

Себемен сув бойлагъа.

Бирлери субай тал болса,

Булутланы сюзеген,

Бирлеринден сююв болар,

Ерни гюлдей безеген.

Чангда ятгъан чагъыр йимик,

Юреклеге чабагъан,

Ярыгъында дослар йырлап,

Доссузлар дос табагъан.

Сююв болар сыр сандыкъдай,

Ачгъычларын тас этген

Ачып гирген насипсизге

Къысмат насип парз этген.

Сепгеним сююв болмаса, -

Сулу болар, я – будай,

Сюйгенден яшырагъан

Ерни къылчыкъ къабудай.

Яда буса елге учар,

Енгил болуп къаммакъдан,

Тек еллени есир этип,

Ерни сакълар янмакъдан.

Ашлыкъ болар айтыв йимик,

Айтылагъан эжелден:

«Ата юртунгну насибин

Гёр деп ашлыкъ беженден».

Чачагъанда бир бусам да,

Бирче болур ормагъым,

Ормай бусам бу не болду

Сабан ортакъ болмагъым.

Юрегимден йыр тёкгендей,

Этегине элимни,

Къызыллап будай къуяйым

Къаба болсун гелими.

Сабан тойгъа жыйылгъанда,

Ювукъ-дослар четдеги,

Тамакъларда татыв къойсун

Тарлавумну этмеги.

Гьали буса ер сюреген,

Йыр чачагъан заманым,

Яман гёрмен къычырсагъыз:

«Ярашсын деп сабанынг!».

ЮЗ ВА БИР

Ёлну сыры ёлчуда деп гечдим,

Сынайгъандай аталаны айтывун.

Ёл бойда мен юз булакъдан сув ичдим,

Билейим деп бир булакъны татывун.

Юз терекден юлкъуп емиш ашадым,

Къыйматлама бир терекни емишин.

Юз терекге тынгламагъа башладым,

Тюз эшитме бир юрекни тебишин.

Йыр язгъынча юз талпындым кёклеге,

Бир етишип гюнге къалам мандырма.

Юз уьфюрдюм, аз зат къалып чёкмеге,

Сююв отун сёнмесдей бир яндырма.

Юз аривню гёзлеринде ай гёрдюм,

Юлдуз излеп бир аривню гёзюнден.

Юз доссуздан бир дослуну бай гёрдюм,

Янгыз гюнде сынап къарап оьзюмден.

Юз ойлап мен бир тийдирип шакъыгъа

Иренк алгъан тогъуз майны нюрюнден –

Йырлар яздым солдатланы гьакъында,

Дав майданда юз оьлюп бир тирилген.

Ят элде мен юз гюнюмню тас этдим,

Юз керен кёп сюйме тувгъан элимни.

Юз тилде мен йыр уьйренме къаст этдим,

Йырламагъа гючюн ана тилимни.

КЪУМУКЪ ТЮЗ

Къумукъ тюз бир уллу тепси,

Авур, алтын къулакълы.

Уьстюнде эт, этмек, айран,

Айланасы къонакълы.

Къумукъ тюз бир агъач хомуз,

Къыллары кёп чююнден.

Гьар къылын бир созуп этген,

Юрекдеги тююнден.

Къумукъ тюз бир битмейген йыр,

Къазакъ эрлер башлагъан.

Къылыч булан язылгъан о

Тавлардагъы ташлагъа.

Къумукъ тюз бир чабагъан ат,

Будай йимик боз яллы,

Туягъындан чыкъгъан отлар

Къызарта яшыл талны.

Къумукъ тюз мени яшлыгъым,

Гёзлю чытдай гёлеги.

Къолунда тал шувшуву бар,

Къойнунда – гёк кюреге.

Къумукъ тюз чачакълы хали,

Чакъдан алгъан иренкни,

Чалыв йиби бирикген

Бавларыдай юрекни.

Къумукъ тюз – гюнню бёшюгю,

Къыртавукълу талалар,

Гюнде къыркъ тилде «ассалам…»

Къыйын гёрме, ала бар!

ЁЛ БИТСЕ ДЕ, ЙЫР БИТМЕЙ

Татам Мурадовну эсделиги

Тангны къонгураву ёкъ,

Тавушу бар йыравну

Ёл битсе де, йыр битмей

Йырны авзу къылавлу.

Йырны башы бёшюк тюп,

Ёлну башы посагъа.

Ёл да, йыр да болмаса

Не яхшыды дослагъа.

Ёлавчудай тынглайман,

Йыр янгыра къаршымда.

Эки оьзен акъгъандай

Къошулуп бир ташгъынгъа.

Ташгъынлар, сайки, магъа

Сырын айта ярланы;

Ташгъа битген гюллени,

Гюлге явгъан къарланы.

Тюшлери къонгур, сари,

Ёлакълардай ездеги.

Агъымы алгъасавлу

Оьмюрлердей биздеги.

Оьмюр деген къысгъа ёл,

Тартгъан булан созулмай.

Хомуз деген узун къыл,

Чертген булан тозулмай.

Перделери – къысматлар,

Асрулардыр чюйлери.

Акъ гюндюр, къара гюндюр

Чертилеген кюйлери.

Дюньяны агьы, зары.

Сюювю, сарыны да,

Сырлы сандыкъда йимик

Хомузну къарынында.

Къыр гёгюрчюнлер учду,

Къысматлардай уьстюмден.

Къысматларын гёргенде

Болдуммукен кюстюн мен.

Гёк отдагъы акъ чыкъгъа

Гёзъяшлар дейиммикен

Яда гёзню толтургъан

Язбашлар дейиммикен.

Ойларыммыкен яда

Олар ойчан Къумукъну.

Эртенлигин къутлайгъан

Геч уянгъан хумлукъну.

Тангны къонгураву ёкъ,

Тавушу бар йыравну.

Таланы башын чарпып

Тарлавлагъа йыр явду.

Йыр – гёнгюлню къанаты,

Йырсыз дюнья ач йимик.

Ерни чайгъан йыр аваз

Йырчы тартгъан харч йимик.

Уянгъан бугъай, деймен,

Юхлап ятгъан къуш къавум.

Юхласа да уявдур

Мени тавушлу тавум…

ГЮНГЕ

Ойчан гюнеш, отагъасы дюньяны,

Къурулгъандай гюнагьларын гюйдюрме.

Дос сюювюн мен чарлайым, сен яны,

Досларымны магъа къашын тюйдюрме.

Досларымны магъа къашы тююлсе,

Булут гелген йимик болар къаршынга.

Къаш-гёз ачып, олар менден сююнсе –

Къушлар ойнар алтын чачлы башынгда.

Гюнеш, гюнеш, гюл чырайлы исси Гюн,

Учгъунлары уя тепген булутда,

Ер тешип от чыгъарса да исивюнг,

Юреклени юрек артыкъ йылыта.

ЯРЫКЪ

Ял алмай мен ярыкъ алма чабаман,

Янып сувгъа чабагъандай гюнешге.

Оьзюм учун тюгюл, оьзюм ёлдаман,

Ёл бойдагъы ювукъ-досгъа оьлешме.

Балжибинлер этип, бала йиберип,

Гёзлеримни толтур, гюнеш, учгъундан.

Сарын болуп юрегимде ийленип,

Сююв болуп тамсын кирпик учумдан.

Тангчолпандай къызарып гьар-бириси,

Исивленип, умут йимик досдагъы,

Уявлукъну оту болуп юрюсюн

Яш солдатны гёзлеринде постдагъы.

Чалмюк фанар болуп чалбаш дюньяны

Чанг къатыш чет ёлларыны башында,

Ёлавчугъа ёл ярыкълап бир яны,

Биревюсю йыр яздырсын яшмынгъа.

САВГЪАТ БЕРСЕНГ

Савгъат берсенг, досум, магъа сабан бер,

Йырлар ятгъан гёк тынланы сюрейим.

Йыр тилесенг, алгъасама, заман бер,

Йырлагъынча йыргъа дёнсюн юрегим.

Йырлагъанда, улан, таъли йырлагъын,

Уяв ятгъан къызлар турма сюердей.

Йылагъанда, улан, аччы йылагъын,

Гёзъяшынга кирпиклеринг гюердей…

ТАНЫШ ТАВ

Бу тав мени минг тавлардан бир тавум,

Минмегенлер муну нечик оьлчесин.

Чабушгъан чал генераллдай чор-чор бу,

Чарс яшмынлар чанча туруп сюлчесин.

Аркъасына алтын гюнеш артылса,

Инбашында оракъ учлу ай къала.

Эзивюнде янгъан муну отлагъа,

Этегинде денгиз исип чайкъала.

Оьзенлери – узун гюмюш аркъанлар,

Оьрге юрюй тавну тавгъа къошмагъа.

Алды булан болат рельслер узангъан,

Къоллар йимик, дюньядагъы дослагъа.

Космонавтлар салам бере космосдан,

Кёкге ювукъ гёрюп муну тёбесин.

Кёпню гёрген Пётр пачча оьзю де

Кёк булутда бугъар тартгъан гемесин.

Уюп къатгъан ал тангланы энглерин,

Бокъурайгъан булакъланы салкъынын.

Савгъат этген бу тав магъа язларда

Йырларына къошуп ойчан халкъыны.

Тангчолпангъа башын тиреп хах болуп,

Тангны йыртгъан кюсмен йыргъа уянып,

Таш кекелин сакълай бу тав тынлыкъда,

Тынсызлыгъын сезме тилкъав дюньяны.

Гюндюз – чечек, гече юлдуз чёплеме

Кёп мингенмен бугъар кюлей, кюстюне.

Мундан уьрксем дюньядагъы бар тавлар

Девюр сынып сюрлюкмесми уьстюме.

Йыр язгъынча юз талпындым кёклеге, Бир етишип гюнге къалам мандырма…