Пайхаммарны ﷺ уллатасыны гьакъындагъы хабар
Пайхаммарны ﷺ уллатасыны гьакъындагъы хабар
(Давамы. Башы алдагъы номерде.)
Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ тухумуна хишимитлер деп айтыла ва шо ат ону уллутасыны атасы Хашим бин Абд Манафдан баш ала.
Энни Хашимни ва ону наслусуну гьакъында хабаралайыкъ.
Абд Манафны уланларыны бириси Хашим сыйлы ерлеге гелегенлени ашатмагъа, сув булан таъмин этмеге бойнуна алгъан болгъан. Абд Манафны ва Абд ад-Дарны уланлары сыйлы борчланы бир-бирини арасында пайлагъанда Хашимге шо борч тюше.
Хашим бай адам болгъан ва халкъ арада ону уллу абуру болгъан. Ол сыйлы ерлеге гелгенлени Маккада биринчи болуп сарид булан ашатгъан (эт шорпагъа тувралгъан экмек гесеклер). Ону герти аты Амр болгъан, Хашим деп огъар адамлар шорпагъа экмек уватмагъа башлагъан сонг ат такъгъан («хашама» – «уватмакъ», «туврамакъ» демек). Ондан къайры, къурайшитлени арасында сатыв-алыв учун ол йылда эки керен (къышда ва яйда) кериван жыягъанлардан биринчи болгъан.
Хабарланагъан кюйде, ол сатыв-алыв ишлери булан Шамгъа гетгенде, Ясрибге (Мадина шагьарны бырын аты) етишгенде бану Ади бин ан-Нажар деген къавумлу Сальма бинт Амрны къатын этип алгъан. Ол ону булан бир вакъти яшагъан сонг Шамгъа гете, къатыны буса къардашлары булан къала ва узакъ къалмай ондан Абд аль-Мутталиб дейген улан таба. Хашим Газа деген ерде (Палестинаны топурагъы) оьле, къатыны Сальма яш тапгъанда Абд аль-Мутталибге Шайба деген ат къоя («шайба» – «акъ тюк»), неге десе ону башында акъ тюклер болгъан. Ол баласын атасыны уьюнде Ясрибде оьсдюре, Маккада яшайгъан яшны къардашлары буса шо гьакъда бир зат да билмей болгъан. Хашимни дёрт уланы: Асад, Абу Сайфи, Надля ва Абд аль-Мутталиб ва беш къызы: аш-Шифа, Халида, Заифа, Рукъайя ва Джанна болгъан.
Хашим оьлген сонг сыйлы ерлеге гелгенлени гьайын этмеклик ону иниси аль-Мутталиб бин Абд Манафгъа тюше. Ол бек рагьмулу ва халкъ арада уллу абуру булангъы адам болгъан ва ажайып чомартлыгъы саялы къурайшитлер огъар Файяз («артыкъ тёгеген») деп ат бере. Шайба (Абд аль-Мутталиб) бираз оьсгенде аль-Мутталиб ону гьакъында эшите ва артындан Мадина шагьаргъа бара. Уланны гёргенде аль-Мутталиб йылап йибере, яшны къучакълап къыса ва оьзю булан алып гетмеге сюе. Амма улан анасындан разилик алмай туруп гетмеге сюймей.
Аль-Мутталиб уланны оьзю булан йибермекни гьакъында яшны анасындан ихтияр алмагъа сюе, шо гьакъда тилей. Амма ана разилигин бермей. Шо заман яшны агъайы: «Бу улан атасыны варислигин алмакъ ва Аллагьны ﷻ Уьюнде яшамакъ учун гете!» – деп билдире. Шо гьакъда билгенде ана рази бола. Аль-Мутталиб тюеге миндирип, артына салып яшны Маккагъа гелтире. Адамлар: «Бу – аль-Мутталибни къулу (Абд)», – деп айтмагъа башлай. Ол буса: «Балагь болгъур сизге, ол чу – мени агъам Хашимни уланы!» – дей. Улан оьсгенче ону агьлюсюнде яшай.
Сапары булан Йеменге бир барагъанда Радман деген якъда аль-Мутталиб авруп, узакъ къалмай оьле ва Абд аль-Мутталиб ону ерин тута. Демек ата-бабалары къавуму учун этеген ишлени бойнуна ала. Адамлар Абд аль-Мутталибни сююп къоя ва халкъ арада ону абуру арта, къавумгъа этеген таъсири де уллу бола.
Сыйлы ерлеге гелгенлени ашатмакъ, ичирмек учун эришивлер
Аль-Мутталиб оьлген сонг Навфаль ону борчларын оьзюню бойнуна алып, Абд аль-Мутталибни шо ишден къуру къоя. Ол къурайшитлерден агъайына къаршы чыкъмакъны тилей, тек олар: «Биз сизин арагъызгъа гирмежекбиз», – деп билдире. Шо заман Абд аль-Мутталиб анасыны уланкъардашларына, Бану ан-Нажардан кёмек тилеп кагъыз яза. Жавап гьисапда агъайы Абу Саад бин Ади сексен атлы булан аль-Абтах деген къакъагъа (ущелье) геле. Абд аль-Мутталиб оланы къаршылап: «Гьей, агъайым, уьюме къонакъ болуп гелигиз», – деп чакъыра. Амма ол: «Аллагь ﷻ булан ант этемен мен шолай этмесмен Навфаль булан ёлукъмай туруп», – деп жаплана. Ол Навфальны аль-Хижрада (Каабагъа тийип турагъан ачыкъ ер) къурайшит къавумну акъсакъаллары булан бирче олтуруп таба. Абу Саад къылычын сувуруп чыгъартып: «Каабаны Еси булан ант этемен, къызардашымны уланына сен ондан алгъанны къайтармасанг, мен сени шу къылыч булан паралажакъман», – дей. Навфаль буса шоссагьат: «Мен огъар бары да затны къайтардым!» – деп билдире. Абу Саад буса, жыйылгъан адамланы шогъар шагьат болмагъа чакъыра. Шондан сонг агъайы Абд аль-Мутталибни уьюнде уьч гюн къонакълай тура, умра къылып гери къайта. Навфаль сонггъа таба Бану Абду Шамс бин Абду Манаф деген тухум булан хашимитлеге къаршы бирлеше. Хузаа деген къавумну адамлары Бану ан-Нажар къавум Абд аль-Мутталибни янын тутгъанны гёргенде: «Ол сизге йимик бизге де ювукъ ва сизден эсе биз алдын тутмагъа герекбиз ону янын», – деп билдире. Абд Манафны анасы оланы къавумундан экенге гёре олар шолай айтгъан. Шондан сонг Бану Абд Шамсгъа ва Навфальгъа къаршы турмакъ учун олар хашимитлер булан бирлеше.
Абд аль-Мутталибни яшавунда зем-зем булакъны тазалав ва Маккагъа пиллер булангъы душманны чапгъыны ажайып ер тута.
Зем-зем булакъны къазмакъ булан байлавлу агьвалат
Бир башлап, тюшюнде гёрюнген кюйде, огъар зем-зем булакъны тазаламакъ деген буйрукъ бола, шо къайда экени мекенли белгилене. Абд аль-Мутталиб гёрсетилген ерде къазмагъа башлай ва журхумитлер Макканы къоюп гетегенде яшыргъан къылычланы, дав савутланы ва хыйлы алтын таба. Журхумитлер – Ибрагьим пайхаммарны уланы Исмайыл пайхаммарны къайынлары болгъан. Табылгъан алтын иритилип шондан Каабаны къапусу этиле, гьаж къылмагъа гелгенлени буса, зем-зем булакъдан ичиреген бола.
Зем-зем булакъдан янгыдан сув акъмагъа башлагъанда къурайшитлер Абд аль-Мутталиб булан эришмеге башлай ва гьаж къылмагъа гелгенлеге оьзлер де сув бермеге сюе. Амма ол шолайлыкъны гери ура ва: «Ёкъ, мен шолай этмесмен, неге десе шо къуллукъ учун мен сайлангъанман!» – деп билдире. Шогъар да къарамай, къурайшитлер ону рагьат къоймай. Шолай болгъанда Абд аль-Мутталиб Яратгъаныбызгъа дуа этип, оьзюн якълап болар чакъы замангъа оьсежек он улан берсе, ол шоланы бирисин Каабаны алдында Есибиз учун къурбан этежекге назру эте.
Каабагъа Абраханы асгери чапгъын этивю
Экинчи ишни маънасын къысгъача айтса, булай болгъан: эфиопиялы императорну (негусну) Йемендеги ёлбашчысы Абраха ас-Саббах араплар Каабагъа гелип, гьаж къылагъанын гёре ва Сан шагьарда уллу килиса тизе. Ону мурадына гёре, энниден сонг шо килисагъа багъып хыйлы адамлар гьажгъа гелмеге герек болгъан.
Шо гьакъда Маккадагъы кинан деген къавумну вакили эшитип, янгы килисагъа гече гирип, ону ал тамын нажжас булан батдыра. Шону эшитгенде Абраха ажайып ачувлана ва Каабаны бузмагъа негет булан бу якъгъа багъып алтмыш мингли асгери булан ёлгъа чыгъа. Ол оьзю учун лап уллу пил сайлап, бу уллу гьайванланы кёмеги булан дав этмеге сюе. Шолайлыкъ булан, ол аль-Магмас деген ерге етише ва асгерин де, пиллерин де онгарып Маккагъа чыкъмагъа онгарыла. Минаны ва Муздалифаны арасындагъы Мухассар деген къакъагъа етишгенде пил тобукъларындан чёгюп, ёлун узатмагъа сюймей, еринде токътап къала. Гьар гезик пилни къыблагъа, темиркъазыкъгъа яда гюнтувушгъа багъып бакъдырагъанда о чаба туруп бара, тек Каабагъа бакъдырагъанда гьайван тобукъларына чёге болгъан.
Шо заман Яратгъаныбыз бу асгерге къушланы йибере, олар къыздырылгъан балчыкъ йимик гесеклер булан гелгенлеге атыша. Асгер жан-жанывар ашагъан саламгъа ошап къала. Бу къушлар жымчыкълагъа яда къарлыгъачлагъа ошашлы болгъан ва гьариси нохут чакъы уьч гиччи таш гесек алып бара: бириси къуш бурунда, экевю де бармакъларында. Шо таш асгерчиге тиегенде, къаркъарасы уватылып ол оьле болгъан, тек оланы барысына да шолай болмай. Сав къалгъанлар бир-бирин таптай туруп къачмагъа башлай ва артда да оланы сюеклери ер-ерде ташланып къала.
Абрахагъа буса, Есибиз аврув къопдуруп, ону бармакъ учлары юлкъунуп тюше болгъан ва Сан шагьаргъа ол бек амалсыз гьалында етише. Бираздан ону тёшюнде юреги гёрюнеген кюйде уллу яра арчыла ва ол оьле.
(Давамы гелеген номерде.)
