Оьз-оьзюн гюнчюлюкден нечик сакъламагъа бола?
Гюнчюлюк инсанны лап яман хасиятларындан. Гюнчюлюк хыйлы балагь ва яманлыкълар гелтирмеге бола. Гюнчюлюк себепден кёп гюнагь ва жинаятчылыкъ этиле: адамланы бир-бири булан эришдирив, ялгъан айтыв, башын сёйлев, гьатта олардан да авур ишлер этилмеге бола.
Иблисни Есибизге тынгалавсузлугъу, табилигинден чыгъыву Адам пайхаммаргъа гюллегенинден баш ала. Шо тынглавсузлукъну натижаларын биз бугюнлеге ерли сезебиз, неге тюгюл иблисни наслусу адамланы адашдырагъанын къоймай.
Ер юзюнде болгъан биринчи оьлтюрювню себеби де гюнчюлюк болгъан. Адам пайхаммарны уланы Къабил, Гьабилни гюллеп, агъа-инилени бириси беривюсюн оьлтюрген. Шондан тутуп дюньяда бу авур жинаятчылыкъ башлана. Бу гюнагь шонча да уллу гьатта адамны иманына къыйышмай къаршы чыгъа.
Абу Гьурайрадан хабарланагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Къулну юрегинде иман да, гюнчюлюк де бирче болуп болмас» (Ибн Хаббан).
Гюллейген адам оьзюню барлыгъына къарап, Есибизге шюкюрлюк этегенни орнунда, даим ёгъуну гьакъында ойлаша. Гюнчюлюк адамны ичинден ашап, парахатлыгъын ёкъ эте, насипликден айыра. Шо саялы Пайхаммар ﷺ оьзюню асгьабаларын даим шо яманлыкъдан сакъланмагъа чакъыра болгъан.
Гюллейген адам башгъада баргъа къарап, Аллагь ﷻ бергенни юреги булан гётерип болмай, ол шо ниъматларындан къуру къалгъанны сюе. Шо гьислери гюллевчюге оьз учун уллу къыйналывгъа айланмагъа бола ва шогъар да къарамайлы ол шондан арчыланмагъа чы къаст къылмай.
Гюнчюлюк – инсанны масъаласымы?
Бу авруву саялы адам жан парахатлыкъны билмей, адамлар булан къатнап яхшылыкъны сезмей, адамшавлу ишлемеге, ял алмагъа, яшамагъа болмай… Бир-биревлер шолайлыкъгъа о янгыз пеленчени масъаласы, оьзю танглагъан гьал ва гюллей болгъан сонг – оьз-оьзю къыйналып турсун деп айтмагъа бола. Уьстденсув къарагъанда шолай болуп гёрюне. Демек, гюллевчю оьз масъаласын оьзю чечсин. Неге десе, гюллейген адам Есибиз Аллагь бергенге рази къалмай, къадарын ушатмай, барлыгъына кант этип, къыйнала. Шолайлыкъ булан ол оьз-оьзюн насипсиз эте, гюллейгенликге тарый.
Шону булан токътамагъа бажарыламы? Шолай соравну гюнчюлюкге тюрлю-тюрлю кюйде багьа берилегени саялы беребиз. Гертиден де, шону бир пеленчени авруву йимик гьисап этмеге ярай. Шогъар къаршы ол оьзю де турмагъа тарыкъдыр.
Амма гюнчлюк янгыз шо инсанны ич масъалаларындан яда жан аврувларындан башланып къалмай, бу яманлыкъгъа оьзге адамлар булангъы аралыкълар да себеп болмагъа бола. Шо шолай буса, гюнчюлюкден сакъланмагъа ва огъар къаршы турмагъа бек къыйын.
Бир-бирде биз оьзюбюз де терен ойлашмай этеген къатнавубуз булан башгъаларда гюнчюлюкню тувдурабыз. Эгер Яратгъаныбыз Оьз рагьмулугъу булан бизин къайсыбызны да тюрлю-тюрлю ниъматлар булан савгъатлагъан буса, шо гьакъда айланадагъы бары да жангъа хабар эте турмагъа тюшмейдир.
Муна шолай бизин сююнегенлигибиз биревлерде гюнчлюк гьислени тувдурмагъа бола. Гюнчюлюк буса – сав этип болмайгъан аврув, биз бир заманда да гюллейген адамны тойдуруп болмасбыз. Гюллейген адамгъа рагьмулукъ Аллагьныки ﷻ ва пеленче адамгъа шо къоллайгъан ниъматланы да Яратгъаныбыз бергенни айтып англатмагъа болмасбыз. Башгъа биревдеги яхшылыкълагъа ачуву чыгъагъан адам Есибизни къадарына къаршы чыгъаъгъан бола (Аллагь ﷻ сакъласын шолайлыкъдан). Шо саялы биз оьзюбюз де башгъа адамда гюнчюлюк гьислер тувмас учун сакъ болсакъ яхшы. Чомартлыгъы булан Аллагьутаала бизге берген яхшылыкълагъа сююнюп, шо гьакъда айланадагъылагъа хабарласакъ, бир пайда да болмас, терсине, адамларда гюнчюлюк тувдуруп, яманлыкъ этмеге болабыз.
Неге ва не учун биз уьстюнлюклерибизни гьакъында хабар яйып, социальный сетлерде суратлар да салып, шону булан токътамай макътанабыз? Шо яхшылыкъларыбызны гюллейгенлер де гёрежекни билебиз чи.
Гюллевчюлер лап ювукъ адамларыбызны арасында да болмагъа бола. Шо саялы, гьакъыллы адамлар да уьйретеген кюйде, гёз тиймекден ва гюнчюлюк болурдан сакъланмакъ учун яхшылыкъларыбызны яшырсакъ арив болур.
Гюнчюлюкден нечик сакъланмагъа бола?
Адамланы гюллейгени гьатдан озуп, яманлыкълар гелтирмеге болурдан сакъланмакъ учун, бютюнлей саламат болмагъа къасткъылыгъыз. Саламатлыкъ ва асиллик бизин ишлерибизни ва сёзлерибизни олар не учун этиле деген маъна булан толтура.
Эгер биз яшавубузну ярыкъ берип турагъан ажайып гёрюнюшлю сурат йимик этмесек, гюллейгенлер де оьз яманлыгъы булан шону гёрмей гетер. Саламатлыгъыбыз булан яшавубузну гюллейгенлеге гёрюнмейген этмеге болабыз.
Эгер биз оьзюбюзню саламат тутмагъа уьйренмеген бусакъ, шо хасиятны болдурмагъа яхшы болур, уьстевюне къыйын масъала да тюгюл. Шолайлыкъгъа етишмек учун бизин бары да уьстюнлюклерибиз ва яхшылыкъларыбыз янгыз Аллагьны ﷻ пурманындан гьасил болагъанны сезмек таманлыкъ этер. Оьз-оьзюбюзге шо гьакъда эсге салмагъа тарыкъ.
Шолай этмеге болсакъ, саламатлыкъ яшавда бек тарыкълы мердеш экенге тюшюнербиз. Асиллик юрекдеги Аллагьгъа ﷻ бакъгъан шюкюрлюкню гючлендире, напсыбызны чыныкъдырывгъа болушлукъ эте, олай да гюллейгенлени бизге бакъгъан агьамиятын да басылтар.
Ондан къайры, гьар тюрлю балагьлардан ва масъалалардан сакълавгъа болушлукъ этеген Къуръан аятланы охумагъа, Аллагьны ﷻ кёп эсгермеге герекни унутмасакъ яхшы болур.
Гьар бусурман адамны лап яхшы якълавчусу дуа экенни билмеге тарыкъ – шо бизин савутубуз. Аллагьутаала шолагъа бары да яхшылыкъланы берсин деп биз гюллейген адамлагъа да дуа этмеге герекбиз. Башгъалагъа ёрайгъанлыкъ: яхшылыкъ да, яманлыкъ да бизге оьзюбюзге де къайтып геле чи!
Абу ад-Дарда Пайхаммар ﷺ булай сёзлени кёп айта болгъан деп етишдирген: «Оьз къардашы учун дуа этеген бусурманны тилевю къабул этилежек, неге тюгюл ону баш янында хас малайик бар. Гьар гезик оьз къардашы учун яхшылыкълар булан алгъыш этегенде буса, ол малайик: “Амин, сагъа да шолай болсун!” – деп айта» (Муслим).
Шо гьадисге гёре, биз де яхшылыкъны сайлайыкъ: Иблисни тузагъындан азат этсин, Яратгъаныбызгъа рази болсун, гьакъ юрекден ибадат этмеге, жанында парахатлыкъ да тувсун деп гюллейген адам учун Аллагьдан ﷻ тилейик.
