Мугьаммат Пайхаммар ﷺ экстремизм масъаланы чечеген кюй
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ экстремизм масъаланы чечеген кюй
Ислам дин жамиятда низам болмакъгъа ва аман турувгъа айрыча агьамият бере ва экстремизмге ёл къоймай, неге десе таза динибизге шолайлыкъ бирт де къыйышмай.
Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айта (маънасы): «Яманлыкъгъа яхшылыкъ булан жавап бер: ачувланмакъгъа сабурлукъ билдир; гьайгевлюкден геч ва шолай этсенг, душманынг ювукъ къурдашгъа айланыр, ол гьакъ юрекден сагъа исинежек ва яхшы янашажакъ» («Фуссилат» деген сура, 34-нчю аят).
Пайхаммар ﷺ яшап гетген о замангъы жамият гьалиги девюрден айтардай башгъа болмагъан. О вакътилерде де экстремизм къаравлар генг яйылгъан болгъан.
Пайхаммар ﷺ экстремизмни маъсаласын чечмеге башлап, асгьабалагъа этеген ишлерин тергевню тюбюнде сакъламагъа уьйретген (Аллагьны ﷻ даим тергевюню тюбюнде экенни унутмай).
Шолай этмеге бажарагъан инсан Есибизни буйрукъларын юрютюп, адамланы ихтиярларын сакълажакъ, экстремизмден ари туражакъ, неге десе оьзюню гьакъында Аллагь ﷻ бары да затны билегенни, бары да затны гёрегенни англай.
Экстремизм масъаланы алдын алмакъ муратда Пайхаммар ﷺ янгыз бу къайда булан дазуланмай. Инсан яшавлукъ этеген жамиятда баш алмагъа герекли бир-бир къыйматлы ёравлар болмагъа тарыкъ. Бирлерин эсгерейик.
Жамият арада адамланы миллетине, динине бёлмей, яхшылыкъ ва адиллик яйылмагъа гереклик
Айша етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Гьей, Айша! Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ илиякълы ва бары да ишлерде яхшылыкъны сюе. Ол къаттылыкъ яда оьзге не булан да етишмеге болмажакъны яхшылыкъ булан етишмеге болагъан этген» (Агьмат, Бухари, Муслим, Абу Давуд, Ибн Мажжагь, Ибн Гьиббан).
Янгылышагъанлагъа рагьмулу болмакъ
Бусурман уьммет юрютмеге герекли бу ажайып къыйматлыкъ, неге десе шолайлыкъ жамиятда рагьмулу янашывну болдура, экстремизмни ва террорчулукъну гери ура.
Булайлыкъгъа Расулуллагь ﷺ нечик багьа бере болгъанны билмек учун, ону яшавуна къарайыкъ. Исгьакъ бин Абу Талгьат етишдирген кюйде, Анас ибн Малик булай айтгъан болгъан: «Межитде Пайхаммар ﷺ булан турагъан заманда ону ичине бир бедуин гирип, эретургъан гьалында сувъяравун этмеге башлады. Асгьабалар огъар: “Гьей, гьей!” – деп къычырды. Амма Пайхаммар ﷺ оланы токътатды ва: “Этегенин этмеге къоюгъуз ону”, – деди. Ол гиши гьажатын битдирмей туруп олар дагъы тавуш этмеди. Сонг Пайхаммар ﷺ шо адамны чакъырып: “Межитни сийдик ва оьзге нажжас булан батдырмагъа ярамай. Межитлер Аллагьны ﷻ эсгермек, намаз къылмакъ, Къуръан охумакъ учун”, – деп англатды» (Муслим).
Къарагъыз, Пайхаммар ﷺ бу масъаланы йымышакъ ва гьакъыллы кюйде чечген кюйге. Ол янгылыш болгъан адамгъа къаттылыкъ билдирмеге къоймады (къаттылыкъ – экстремизмни къайдасы) ва айыплар эте турмай, илиякълы кюйде эрши затны англатды, межитни гьалын ачыкъ этди.
Саламатлыкъ ва динибизде гьатдан озмакъ ёкълукъ
Абу Гьурайра етишдирген кюйде, бир гезик Пайхаммар ﷺ булай деген: «Гьакъ кюйде, бу тынч дин, тек кимесе шогъар къаршы турмагъа башласа, шексиз кюйде, дин уьст гележек, шо саялы тюз ёлну сайлагъыз ва ювукъ болугъуз, сююнюгюз ва эртен, ахшам, гечени бир вакътисинде Аллагьдан ﷻ кёмек тилегиз» (Бухари, Ибн Гьиббан).
Демек, динибиз бек тынч, тек ким буса да шогъар къаршы турса, гючю битип, оьзгелер этегенни де этмеге болмайгъан гьалгъа тарыжакъ. «Къаршы турмакъ» – оьзюне гюч этмек деп англамагъа тарыкъ. Масала, гьалы битгенче гюндюзлер ва гечелер намаз къыла яда гьар гюн ораза тута буса, шолайлыкъны арты арив болмас ва ол адамны эрте-геч бир затгъа да гючю етишмейген болажакъ.
Шо саялы диндеги гьатдан озув къачан буса да ахыр даражагъа (крайность) гелтирмеге бола ва арты да оьзю булан рази тюгюллеге экстремизм къаравлар тувдуражакъ, оьз пикрусун гючден яймагъа къаражакъ.
Жамият арада парахатлыкъ ва гелишлик
Инсанны Есибизни алдындагъы оьрлюкню Пайхаммар ﷺ жамиятда парахат ва айланадагъылагъа зарал этмей яшамакъда гёре болгъан.
Абу Бурда етишдирип Абу Муса булай айтгъан дей: «Бир гезик мен: “Гьей, Расулуллагь ﷺ бусурманланы арасында Аллагьны ﷻ алдында кимдир лап яхшысы?” – деп сорагъанда, ол: “Бусурманлагъа тили ва къоллары булан зарал этмейгениси”, – деп жавап берди» (Бухари, Муслим).
Къан тёгювге гери урув
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ гюнагьсыз адамны оьлтюрмекни къатты кюйде гери ургъан ва шолайлыкъ уллу гюнагь деген. Булай гюнагьдан адамланы арек этмек учун, ол гьадислеринде бу жинаятны аврулугъун айрыча суратлагъан.
Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Эгер кёкдегилер де, ердегилер де бир болуп, гюнагьсызны къанын тёкгенге айыплы болса, шексиз кюйде, Аллагь ﷻ оланы барысын да Отгъа ташлар эди» (Тирмизи).
Адамны къанын тёкмеге чи нечик де ярамай, гьатта ону къоркъутмагъа да гери урула. Иманы бар адам оьзгени къоркъутмагъа болар йимик ишлерден сакъланмагъа тарыкъ, неге десе инсанны яшавуна, ону парахатлыгъыны тиймеге гери урула.
Абу Гьурайра етишдирип, Пайхаммар ﷺ булай деген: «Гьакъ кюйде, къардашына савутну учун бакъдыргъан адамны малайиклер налатлап туражакъ, ол шо савутну тайдырмай туруп, гьатта ол шону тувра агъасы-иниси буса да» (Бухари, Муслим).
Расулуллагь ﷺ бу масъаланы шолайлыкъ булан чече болгъан. Ол жамиятда аманлыкъны сакъламакъ учун гьаракат этген, адамны гьатта къоркъутмагъа болар йимик ишлени де алдын ала болгъан. Инсангъа яманлыкъ этмеге болар ишлени аты – зулму, гюч этив, экстремизм яда террорчулукъ болса да, башгъа тююл.
Бу бары да ишлер жамиятда къоркъув тувдура, адамланы гьалек эте, парахат яшамагъа къоймай, аманлыкъгъа басгъын бола. Жамиятда парахат яшавлукъ болмаса, оьсюв ва алгъа барыв болмажагъы да ачыкъ.
Жагьиллени арасында экстремизм масъалагъа байлавлу англатыв шни агьамиятлыгъы гьакъда Дагъыстан республиканы антитеррористический комиссияны ишчи эксперти Къазимагьаммат Мухумакъазиев баянлыкъ бере.
«Баргъан сайын экстремизмге къошулагъан яшлар чагъына гёре гиччи болуп бара. Ал заманларда жинаятчылар эсли адамлар эди буса, энни экстремизмге къошулагъанлар студентлер, яш адамлар. Оланы кёбюсюне 20 йыл да болмай» – деп эксперт билдире.
«Бизин эсибизге гелеген кюйде, шолайлыкъны себеби – интернетден таба экстремизм къаравланы яйыву. Жагьиллер аслу гьалда информация маълуматланы шондан ала ва яшавгъа къаравларына интернет шайлы таъсир эте», – деп ол къоша.
