Уьйленип насипли яшагъыз

Уьйленип насипли яшагъыз

Дюньябыз огь нече де чалт алышына! Адамны яшаву, хасиятлары, жамият тизилиши ва къыйматлыкълар – бары да зат бир еринде турмай. Тюнегюн борч ишлер, бугюн маънасын тас этмеге бола, шу чу болмас дегени буса, терсине, тангала мунаман деп яшавгъа гире. Шу алышынывланы оьз яшавунга къарап да гёресен. Масала, агьлю къурулуш гьали-гьалилерде шулаймы эди дагъы? Ожакъ – жамиятны орта багъанасы – ажайып алашынгъан.

Ал заманларда жагьил адам яшаву къайсы якъгъа багъып баражагъын англай ва не абатлар этмеге герекни биле эди буса (школада ва ондан сонг охув, асгерде къуллукъ этив, уьйленив), гьалиги гьал бираз башгъа болгъан: къуллукъ излев, къазанч, агьлю къурув буса – болар къачан болса да.

Жагьиллеге уьйленмеге заман гелгенде бу ишге сав тухум къошулуп, татувлу яшап болсун учун, яшав ёлдашын тапмагъа къардашларына кёмек эте эди. Мени де болажакъ агьлюм булан лап шо кюйде таныш этди. Хасиятларымны гьисапгъа алып, болажакъ «гелин» булан урушдуруп къарады. Гьар якъдан тенглешдирген сонг, шу экевден агьлю болажакъ деген пикругъа гелелер (27 йыл бирче яшайгъаныкъ шоланы гьукмусу дурус болгъанын гёрсете). Мен буса, къошулмакъда берекет бар буса, шолай болсун, деп ичимден Есибиз Аллагьгъа ﷻ тавакал эте эдим.

Агьлю къурувгъа булай янашыв гьалигилени кюлетер. Олар бары да якъдан оьлчеп-билип къарама сюе. Алданокъ айтайым: нечакъы гьисап этсе де, бары да затны билмес. Тышдан гелеген тамаша ёрав да бар: сайки бир-биревню танып билмек учун, бирче яшап къарама тарыкъ. Амма шо къайда да маънасыз ёл: нечакъы «яшап къарасанг да» янгылышмакъ бар. Ондан къайры, бу гери урулагъан гюнагь ёл. Мени сынавумда бары да зат Ислам динни дазусундан чыкъмады: къардашлар бар ерде бир-нече керен гёрюшдюк. Адамны танымакъ учун, огъар яхшы тынгламагъа, не ва нечик айтагъангъа агьамият бермеге тарыкъ. Сонг танышлар айтагъанны да гьисапгъа аласан, гёргенинг, гьис этгенинг булан тенглешдиресен. Натижада шу пелен адам къыйышагъанын-къыйышмайгъанын токъташдырасан.

Бырын заманларда уьйленив булангъы бир-бир ишлени жагьиллеге айтсанг, олар инанмас. Масала, эгечим эрин биринчилей тойда гёрген болгъан. Башгъа къардашыма буса, жумагюн ол эки гюнден эрге чыгъажагъын билдире. Сонг белгили болгъан кюйде, той болажакъ гюн белгиленип, экевню яхшылыгъы бузула (гелин башгъагъа къачып гете). Чакъырывлар оьлешинген, тойгъа бары да зат гьазирленген, тек гелин ёкъ. Тез-тез янгы гелин тапмагъа тарыкъ бола ва эрге чыкъмагъа хыялы да болмагъан шо мени къардашымны табып, есилеринден разилик ала. Шу эки де мисалгъа асасланып натижа чыгъармайман, тек олар да, булар да узакъ заман татувлу яшап тургъан агьлюлер.

Къардашланы берекетими билмеймен, тек о заманларда агьлюлер бек къатты бола эди. Уланланы, къызланы башгъачалай тарбиялайгъаны да шолай болмакъгъа себепдир. Агьлю къургъанлар яшавда ёлугъагъан къыйынлыкълагъа чыдап яшама бажара эди. Бир-бир агьлюлерде къызын эрге берегенде: «Уьйге гебинге чырмалып тюгюл эсе къайтмакъ ёкъ», – деп тута болгъан.

Гьалиги уьйленивлер бир ирышхат йимик гёрюнеген болгъан! Гьали-гьалилерде хоншуларыбыз къызын эрге берип, той ашларын ашап да битгенче, ол: «Ушутмайман ону, сюймеймен ону булан яшама», – деп уьюне къайтгъан деп хабарлады. Къуру айрылывлар. Гьар-тюрлю себеплеге гёре агьлюлер тозула ва санавлар ачыкъ этегени йимик, янгы къурулгъан гьар уьч агьлюден бириси бузула.

Энниден сонг да шолай болса, арты не болур? Уьйленип шоссагьат айрылажакъмы яда агьлю къурув токъталажакъмы? Бу гьал бу кюйде къалма кюй ёкъ. Гюнбатар пачалыкъланы къаравлары бизге къыйышмай. Олагъа ожакъ къыйматлы тюгюл, эр-къатын аралыкълар таза бузулгъан, яш тарбия – ярайгъан зат тюгюл. Бизин учун алдан гелген мердешлер, яшав къаравлар къыйматлы, шоланы сакълама да герекбиз. Айрокъда агьлюлерибизни.

Бусурманлар Есибиз Аллагь ﷻ токъташдыргъан буйрукълагъа гёре яшаса бола, онда англашылмайгъан бир зат да ёкъ. Эгер иблис эр-къатынны арасын бузмагъа гьаракат эте буса, биз шо аралыкъланы беклешдирейик. Яратгъаныбыз гьалал ишлени арасында айрылывну лап бек ушатмай буса, биз агьлюню сакъламакъны гьайын этейик. Шайтанны душманы ва Есибиз рази къалар къуллардан болмакъ учун, агьлюню аявлама, яшланы арив тарбиялама герекбиз.

Яшавну билмейгенлик яда динибизни юрютмейгенлик шулай хыйлы айрылывгъа гелтире десе янгылыш болмасдыр. Эгер жагьил адамлар гьаракат этип, Ислам динни ахтара ва агьлюге байлавлу тарыкъ билимге ес болма къарай эди буса, гьалыбыз шу даражагъа етмес эди. Ярай чы ожакъда оьзюн нечик тутмагъа герекни, эргиши, къатынгиши ихтиярланы ва жаваплыкъны билмеге. Авамлыкъ айрылывну бир уллу себебидир.

Яшав ёлдашны къайдагъы бузукъ ёравлагъа гёре аламы?! Гьалиги къатын сайлайгъан кюйлер гьайран эте. Аввалдан белгили йимик, къатынны ону аривлюгюне, байлыгъына, тухумуна яда иманына къарап ала: динибизде буса, бусурманлар иман даражаны гьисапгъа алса, талайлы болур деп ёрала. Амма артда эшитген кююмде, биревлеге гелинни медицина диплому лап алдынлы ерде болгъан. Яшав йимик, къыйматлыкълар да тамаша кюйде алышына экен!

Ата-ана яшларына агьлю къурмакъ нечик уллу жаваплыкъ экенни англатмаймы дагъы? Жагьиллер оьзлер де гележек яшавуну гьакъында терен ойлашмайгъангъа ошай. Эгер уллулар да, яшлар да ожакъ къурувну агьамиятлыгъын герек кюйде сезмей буса, бу ишге жамият къошулмагъа герекми? Малайзияда шо ёлну танглагъан болгъан. Онда айрылывлар кёп болуп барагъанны билгенде, шону алдын алмакъ учун чаралар гёрмеге токъташа. Ойлашгъан сонг, бу пачалыкъ той этмеге сюегенлер бир башлап айлыкъ курсларда охума борчлу деп токъташдыра. Шонда жагьил адамлагъа бирче яшавну гьакъында дарс бере ва бу гьукму бир-нече йылдан ажайып натижа гёрсете: айрылывлар нечесе керенге аз бола.

Бизин якъларда да не буса да этмеге герекдир. Аслусу – яшлагъа агьлю къурув Есибизни алдында нечик уллу жаваплыкъ экенни етишдирмекдир. Гьалиги уланлар ва къызлар бу масъаланы терен англай деп эсиме гелмей. Олар яшав ёлдашын сайлайгъанда, агьлюню гьайын этивде ва яш тарбиялавда уллу жаваплыкъ сезмейгенде йимик. Арив той этмек бирче татувлу яшамакъдан, кеп чекмек бир-бирин англамакъдан, токъ яшамакъ агьлюню исиндирмекден эсе артыкъ болгъан.

Тамаша гьалны гьис этебиз: ата-аналар ва оланы яшлары къатты болажакъ янгы ожакъ къурмагъа сюе, тек шогъар етишмек учун тарыкъ чакъы гьаракат этмей. Адамлар кёбюсю гьалда мал жыймакъны гьайында, тек агьлюню герти маънасына агьамият бермей. Амма бары да зат терсине болмагъа герек эди. Динибизни оьр къыйматлыкъларындан ругьланып, агьлю не учун къурулагъанны яхшы англап, бир-бири булан гелишли болуп, жагьиллер ожагъында татувлу яшамакъны гьайында болма герек эди. Ёлугъагъан масъалаланы да бирче чечип, бир-бирине кёмек этип болса, шолай агьлю не къыйынлыкълардан да оьтме болажакъ, узакъ заман оьмюр сюрежек. Оланы талайлы агьлюсю – Есибиз рази къалагъан ишлерден экенни англама тарыкъ. Шону айланасында аралыкъланы тизмеге тарыкъ, шо заман агьлю насипли болур.

Азиз Мичигишев