Савлукъ сакълав – жаваплы тармакъ
Савлукъ сакълав – жаваплы тармакъ
Гьалиги медицинаны биревлер далапчылыкъ булан тенглешдире. Оланы эсине гелеген кюйде, савлукъ сакълав – акъча къазанывгъа айлангъан. Сайки докторлар базардагъы сатывчулар йимик болуп битген.
Булай гьисап этегенлер тюбюкъарадан янгылыша деп айтма болмайсан, неге тюгюл медицинаны янгыз къазанмакъ учун танглагъанлар да бар. Бираз алдын инимге операция этилди. Шо заман докторлар операция этилмеге гереклени «меники», «меники», деп талап алагъанда йимик, бир-бирине къычырып айлана болгъаны бек эрши гёрюндю. Сонг ачыкъ болгъан кюйде, операция этмей, лазер булан къутулма да ярай болгъан, тек, гёресен, биревлеге къазанмагъа тарыкъ боладыр…
Бир-бир медицина клиникалар оьзлеге гелегенлер кёп болсун учун, маркетологланы чакъыра, олар тюкенлерде сатыв артмакъ учун ишлеп уьйреген. Шолайлыкъ яман тюгюлдюр, неге десе касбусун яхшы билегенлени гьакъында айлана якъгъа хабар яймагъа тарыкъдыр. Амма авруп гелгенлени арасында багьалы телефонлар, оьзге савгъатлар булан «розыгрыш» этмек гьатдан озагъан болмаймы? Тюкен де, азархана да бир йимик тюгюл чю, оланы ишлейген кюю бир-биринден бек къалыша. Адамланы гёнгюн чыгъарагъандай болмаймы?
Врачлар да, муалимлер де – лап абурлу ва тарыкълы касбуланы юрюте. Шулар акъчагъа берилип, оьзгени артгъа сала буса, багъыйсыз гьалдыр… Гьакъыкъатда булар оьр алапалагъа ва уллу гьюрметге лайыкълы. Простой докторну азархананы башын тутгъан гишиден айырып болмагъа тарыкъдыр.
Алдагъы кюйню гьалиги гьал булан тенглешдирсе, Совет Союздагъы савлукъ сакълав шайлы къолай болгъан деп айтма яражакъ. О заманларда адамны савлугъун къолай этмек – инг аслу мурат эди. Авруп ятгъанлар оьзлени гьайы этилегенни сезе болгъан. Адам авруп къалмас учун, гьукумат герек чакъы иш эте эди, неге десе аврувну савлугъун сонг къолай этгенче, шону алдын алмакъ шайлы учуз олтура ва енгил. Савлугъуну гьайын этмеге сюеген адам аврумас учун оьзю де герек чакъы гьаракат этмеге тарыкъ.
Нечик болса да, совет доктор да, гьалиги врач да – бизин гьайыбызны этеген, савлугъубузну уьстюнде белсенген адамлар. Биревлер юреги тебип, башгъалар къазанмакъ учун бу касбугъа геле. Не мурат булан ишлесе да, биз олагъа баракалла билдиребиз. Неге тюгюл олардан тарыкъ кёмегибизни алабыз. Аллагь ﷻ бары да жангъа савлукъ берсин, тек даим аврумай турмакъ да болагъан иш тюгюл. Авруп азарханагъа тюшгенлени ойлаша туруп, медицина тармакъда ишлейгенлеге бугюн бир-нече ёрав бермеге сюер эдик.
Бир-бирде докторлар къатты юрекли бола. Табиатына гёре тувмаданмы, тарбиясы ёкълугъунданмы яда йыл сайын юреги йымышакълыгъын тас этеген саялымы, оьр даражалы касбучулар болса да, олай докторланы кёбюсю халкъ сюймей. Савлугъу саялы аврувлар, оьзлеге бакъгъан хатирсизликни ёлгъа йибере. Врачлар бир яндан яхшылыкъ этегенин, башгъа яндан адамлагъа къаттылыкъ гёрсетегенин англамай. Шолайлар бираз илиякълы болса, багьасы ёкъ кюйде къыйматланар эди. Охув ожакъларда исси сёйлемекге уьйретмеге тарыкъмы экен?
Бир-бир докторланы бек яман хасияты бар. Гелген аврувлагъа бакъмай, гьайын этмейген гезиклер бола. Кисеге гиреген зат болмай туруп. Кёплерден эшитгенмен «оьле тура бусанг да, гереклини бермесенг, янынга багъып да къарамас». Лап асил касбуну сайлагъан адам оьзюн шолай тутмагъа яраймы дагъы? Ол адамлагъа кёмек этежекге ант берген. Яда Къуръан булан ант этмегенмен, деп къол силлеп къоямы? Азарханада ятып чыкъгъан аврувлар айтагъан кюйде, бу масъалада главврач нечик инсан буса, гьал шондан гьасил бола. Урушбат булан тутулгъанланы (гьакъ юрекден аз-маз савгъат берегенлени айтмайбыз) ишинден къувалама башласа, низам болдурмагъа гьаракат этсе, кисеге къарайгъанлар болмасдыр. Гьар ким де ишин тас этме сюймес. Къувалангъанланы башгъа ерге алмайгъан этсе, даш-баш алгъанча яхшы ойлашар. Бирче ишлейген ёлдашыны бырыкъ-сырыкъларын яшырмагъа тарыкъ тюгюл, шолайлыкъ умуми гьалгъа зарал гелтире. Операция этилген иним о заман «платный» деп гьакъ да тёледи ва ондан страховкасын да талап этди. Кюйге къарагъанда, шо ишде пышдырыкълар болмай къалмагъандыр. Нечик алай да, кисеге къарайгъан докторлагъа гёре не йимик буса да чаралар гёрмеге тарыкъдыр. Касбучулар етишмейген багьана булан, эрши ишлеге гёз юммакъ ярайгъан зат тюгюл. Гьал аста-аста алышына йимик гёрюне (янгылыш бусам да ярай) ва урушбат масъала бютюнлей чечилежек деп умут этебиз.
Урушбатны гьакъында айтагъанда, бу масъалагъа терен къарамагъа тийишли. Бир-бир медицина охув ожакъларда гьал бек акъсакълай. «Сен – магъа, мен – сагъа» деген кюй медицина булан байлавлу охув ожакъларда къыйышмагъа бирт де кюй ёкъ. Къоркъунчлу иш. Адамны савлугъу булан оюнлар ярайгъан зат тюгюл. Намусун сатмажакъ муалимлени охувчлар бек абурлай. Шолай муалим ёнкюме-авам студентге тийишсиз къыйматлыгъын бермес. Ким тилесе де, не бермеге таклиф этсе де, олай муалим осал болмай. Амма акъчагъа сатылгъан «муалимлер» де ёкъ тюгюл. Биревлер нечакъы бек биле бусанг да, берегенни бермесенг, тийишли багьалав (оценка) салмас. Амма «майлагъан» сонг, нечакъы билимсизлеге де тартынмай, къолу ялгъан багьа гесе. Ажайып адилсизлик тюгюлмю?!
Бир-бир азарханаларда аврувну гёрмеге болмайсан, алдынга нечакъы бару салар, тек рагьат кюйде ичине гирмессен. Шу замандан, шу замангъа ерли гирип болсанг гиресен, гечиксенг – къаласан къырда. Докторлар яхшы этебиз деп айланагъаны англашыла, тек Москвадагъы азарханаларда бизде йимик зать ёкъ. Ондагъылар бизинкилерден осал билеми экен? Олжам тахшагьарыбызны Сеченов деп айтылагъан центрында заманда-бир ятып чыгъа (Нино Поцхверашивили дейген ажайып докторну алдында) ва онда гечени ортасында да гиреген адамгъа «гьеймисен» деп бирев де айтмай. Ондагъылар гёрмеге бармайгъаны – о башгъа масъала. Дагъыстандагъы гьалны барыбыз да билебиз. Гёрмеге баргъан гиши заманында гелмесе, аврув нечакъы къарт яда осал буса да, тюпге тюшмеге тарыкъ бола (кёбюсю гезикде лифт де ёкъ). Аврувну барып гёрмек – шо гьакъда эшитген биздеги гьар къардаш учун борч, бармаса ярамай. Шу масъалагъа гёре докторланы янындан бираз англав ва енгил янашыв болгъанны тилемеге сюебиз. Озокъда, низам болдурмакъ учун, карантин билдирмек яда бару салып, бегетип къоймакъ тынчдыр. Амма ишин яхшы билеген къайсы врач да биле чи, аврув тез сав болмакъ учун, къардашлары гелип гёнгюн алса яхшы, огъар къатнав тарыкъ. Уьстюне барыв-гелив болса, аврув чалт сав болмасмы дагъы?
Оьрде язгъан сёзлеримден мен докторлагъа яман анашаман деп англамагъа тарыкъ тюгюл. Иш башгъада. Бары да докторлар башгъа-башгъа ва биз олардан лап илиякълы, языкъсынавлу янашув гёрмеге сюебиз. Умутларыбыз яшавгъа чыкъмайгъан заманда юрек пашманлыкъгъа бата. Масала, мен бары да врачлар, авлетлеримни анасына багъагъан, Нино Димитровна йимик болгъанны сюер эдим. Нечесе йылны узагъында бу ажайып инсаплы доктор уьйдеги аврувубузгъа къарай, болагъан кёмегин эте. Йымышакъ юрекли, асил сёзлю, терен билими булангъы бу оьр даражалы касбучу Гуржистангъа гёчюп гетгенде де гьайын этегенин къоймагъан, ондан таба да аврувгъа ёл гёрсете. Шулай докторлар къайсы жамиятны да безендире, шулай адамлар бар болгъай эди деп эсинге геле. Бизин якъда да пагьмулу, юреги булан адамланы гьайын этегенлер кёп бар.
