Тилин сакъламагъан халкъны гележеги ёкъ
Ана тилин тас этген халкъ арадан тая, ёкъ бола. Ана тил – наслудан наслугъа асрулардан гелеген халкъны менлигин, маданиятын сакълавчусу. Ата-бабаларыбызны ва гележек наслуланы алдында биз гьали уллу борчну тюбюндебиз.
Гьалны агьамиятлыгъын дурус англап, тил сакъламакъ учун герекли чаралар гёрмесек ярамай. Ана тилибизге бакъгъан якъдагъы гьайсызлыкъны ва айсениликни жинаятчылыкъ деп гьисаплама тюшедир. Бугюн, гьалиги девюрде тилибизни сакълап болмасакъ, тувулунгъан масъала гележек наслуланы манкъурт этежек. Ойлашма заман болгъан!
Гьюрметли къардашлар ва къызардашлар! Районланы ва юртланы башчылары, депутатлар, илму ва яратывчулукъ булан машгъул адамлар, жамият чалышывчулар, муаллимлер, имамлар, ата-аналар – сизге чакъырыв этемен. Масъаланы ахтаргъан сонг, ана тил сакъламакъгъа байлавлу оьз ойларымны ачыкъ этмеге сюемен:
- Ана тил булангъы гьал бек авур. Адаршай деп айтма ярайгъан кюйде.
- Гьатта бир миллетни вакиллери яшайгъан юртларда да школада, орамларда, уьйде къатнав ана тилде юрюлмей.
- Бу масъаланы гьакъында сёз чыкъса, кёплер айлана якъны айыплай: школада дарслар юрюлмей яда аз юрюле, телевизорлар ва телефонлар яман таъсир эте ва шолай оьзге багьаналаны гёрсете.
- Амма бары да ишни башы, масъаланы аслу себеби – агьлюлерде ана тилде сёйлемейгенлик. Башгъа себеплер де бар, тек олар барысы да аслу тюгюл. Озокъда, масъаланы чечмек учун, иш бютюнлей юрюлмеге герек, тек агьлюден башлама тарыкъ. Агьлюлерде къатнав янгыз ана тилде болмагъа герек деп ойлашаман. Шолай болмаса, гьал алышынмас. Муаллимлер айтагъан кюйде, биринчи класгъа гелеген яшлар ана тилинде бир-эки сёз де билмейген гезиклер бола. Гьал шолай буса, школада ана тилден дарслар артгъан булан не пайда?
- Ана тил сакъламакъны масъаласын теренден англама герекбиз. Гележек наслу ана тилин унутмас, яхшы билсин учун, жамият биригип чалышмаса пайда ёкъ. Илму булан машгъул алимлер, яратывчулукъ касбуланы юрютегенлер, гьар-тюрлю ёлбашчылар, депутатлар, межитлени имамлары, школада ишлейгенлер, оьзге халкъ биригип бир ёлда ишлемесе, натижа гёрмесбиз. Ана тилибизни сакълап боларбызмы, тас этербизми – бизден гьасил бола. Тил сакъланмаса, халкъ да къалмас.
Бу ишде ягъада къалма бажарылмай. Юрек аврумайгъанлыкъ, гьайсыз ва немкъорай янашыв – ана тилге бакъгъан якъда жинаятчылыкъ деп эсиме геле. Айсенилик ана тил тас этивге болушлукъ эте, шолай янашмагъа бизин бир ихтиярыбыз да ёкъ.
Гьар адам оьз еринде къолундан болагъанны да, гьатта болмайгъанны да этме къарамаса, бу масъала чечилер деп инанма къыйын. Минг йылар булан бу топуракъда оьмюр сюрген тил бизин айыбыбыздан аз зманны ичинде ёкъ болма герекмей. Гьар халкъны тарихи, адатлары, тили ва маданияты, шо халкъ нечакъы аз санавлу болса да, умуми цивилизацияны байлыгъы. Республикабыздагъы бары да халкъланы тиллери уллу ватаныбыз Россияны ортакъ байлыгъы, аявлап сакъланмагъа герекли къыйматлыгъы.
