Тазалыкъ болдурайыкъ
Савлукъ сакъламакъ ва аврувланы алдын алмакъ учун тазалыкъ юрютмекни уллу маънасы бар. Къуръанда булай айтыла (баянлыкъны маънасы): «…Гьакъ юйде, Аллагь ﷻ товба этегенлени де, тазалыкъ болдурагъанланы да сюе» («Аль-Бакъара» деген сура, 222-нчи аят).
Пайхаммарны ﷺ гьадислеринде де тазалыкъны ва ону агьамиятлыгъыны гьакъында кёп айтыла. Расулуллагь ﷺ айтгъан булай сёзлер бар: «Тазалыкъ динге элте, дини бар гиши буса, женнетде болажакъ» (ат-Табарани). Башгъа гьадисде булай айтыла: «Тазалыкъ – динни яртысы» (Муслим).
Иманы бар гиши умуми кюйде тазалыкъ юрютер: опурагъы, къаркъарасы, уью, ойлары ва оьзгеси – таза болур. Инг аслу ибадатланы бириси намаз тазалыкъ болмаса, къабул этилмейгенни билебиз. Шо тазалыкъгъа намаз жувунув, къаркъараны, опуракъны ва намаз къылагъан ерни тазалыгъы гире. Гьадисде булай айтыла: «Намазны ачгъычы – тазалыкъ» (ат-Тирмизи). Намаз жувунув демек бола. Шолар барысы да тазалыкъ юрютмекни уллу агьамияты барлыгъын англата.
Гьар ким оьз гьайын этгени булан, савлугъу сакъланыр ва къаркъарасы таза турар. Гьайын этмек дегенде гьар гюнлюк ишлер этмек бола. Ондан къайры, гьар гюн этилмейген, тек агьамияты уллу оьзге ишлер де гьисапгъа алына. Тёбенде шоланы гьакъында язарбыз.
Къолланы тазалыгъы
Къолланы ашагъанча да, ашагъан сонг да жувмагъа яхшы. Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Ашагъанча ва ашагъан сонг да къолланы жувмакъда берекет бар» (ат-Тирмизи). Айрокъда, юхлама ятгъанча къолланы майлардан жувуп тазалама яхшы болур. Гьадисде булай айтыла: «Къолларында майдан ийис къалгъан кюйде гечени йиберген гиши, шондан сонг не болса да, оьзюн айыпласын» (ат-Тирмизи, Абу Давуд).
Эртен уянгъанда да къолланы жувмагъа яхшы, неге десе юхлайгъан заманда нажжасгъа тиймек бар. Гьадисде булай айтыла: «Арагъыздан бирев эртен уянгъанда сувгъа къолларын чомгъанча, башлап жувсун оланы, гьакъ кюйде къолларыгъыз гече къайда болгъанны билмейсиз» (Муслим).
Тырнакъ гесив
Пайхаммарны ﷺ бир гьадисинде: «Тырнакъларыгъызны гесигиз», – деп айтылгъан (ат-Тирмизи). Ашагъанча къол жувмакъ ва тырнакъланы тазалыкъда сакълав, айрокъда аш этме башлагъанча, савлукъ сакълавгъа болушлукъ эте. Тырнакъланы жумада бир керен къыркъмагъа ва тырнакъ тюпден нас тайдырмакъ яхшы болур. Тырнакъ гесмек учун итнигюн, хамисгюн яда жумагюн эртен яхшы санала.
Чачны тазалыгъы
Гьадисде: «Чачы барлар шолагъа тийишли гьюрмет этсин», – деп айтыла (Абу Давуд).
Чачгъа гьюрмет этмек дегени оланы тазалыкъда сакълав, гьайын этив бола. Пайхаммар ﷺ чачны бек гьайын эте болгъан. Уьйден чыгъагъанда яда сапаргъа барагъанда ол даим таракъ ала болгъан. Май сюртюв булан да чачны гьайын этген.
Анас булай хабарлай: «Расулуллагь ﷺ чачын зайтун май булан гьайын эте, сакъалын тарай эди ва башындагъы къумачы (покрывало) май сатагъан адамны опурагъына ошай эди» (ат-Тирмизи).
Гёзлени, бурнуну ва авзуну тазалыгъы
Пайхаммар ﷺ гёзлерини гьайын этип, олагъа сурьма сюрте болгъан. Ол сурьма гёзлени тазалай ва гёрегенин итти эте деп айта болгъан. Олай да, намаз жувунагъанда уьчер керен бурнун ва авзун чаймагъа яхшы деген. Уьстевюне, тиш тазаламагъа ва азвун ишымакъ учун сивак къолламагъа ёрагъан.
Опуракъны тазалыгъы
Пайхаммар ﷺ таза акъ опуракъ гиймеге чакъыра болгъан ва: «Акъ опуракъ гийигиз, гьакъ кюйде, шо лап яхшы опурагъыгъыз ва оьлгенлеригизни де шогъар чырмагъыз (акъ гебинге)», – деп айтгъан (ат-Тирмизи). Бир гезик Пайхаммар ﷺ нас опурагъы булангъы адамны гёргенде: «Опурагъын жувмакъ учун, не эте бу сув тапмагъанмы?» – деп сорагъан (Абу Давуд).
Межитге барагъанда ва жыйынларда ортакъчылыкъ этегенде таза опуракъ гиймеге айрокъда агьамиятлы.
Къаркъараны тазалыгъы
Медицинагъа багъышлангъан китабында уллу шайых Сайфулла-къади Башларов булай яза: «Гьар гюн къолларын, бетин ва аякъларын жувмакъ таманлыкъ этмей. Инсан тазалыкъ юрютмек ва къаркъарасыны алдындагъы борчларын кютмек учун, азында жумада уьч керен киринмеге тарыкъ.
Киринивню тёбендеги шу бир къайдасын къоллама ярар:
- Исси сув булан киринив – сапун булан уьюнде киринмек. Шону учун лап яхшы вакъти – юхлама ятгъанча алдын ва киринген сонг, сувукъ тиймекден сакъланмагъа тарыкъ.
- Сувукъ яда исси сув булан киринмеге болмайгъан гиши йылы сув булан киринсин.
- Сувукъ сув булан киринив – сувукъ сув булан чайынмакъ яда уьстюне-боюна сувукъ сув тёкмек ва шону эртен этсе яхшы.
- Денгизде киринив, шо киринивню лап яхшы къайдасы болур, неге десе юзюв къаркъараны чыныкъдыра ва леззет гелтире. Шону булан бирче денгиз гьава булан тыныш алып, пайда да ала».
