Ярлылыкъгъа тарытагъан гюнагь
Ярлылыкъгъа тарытагъан гюнагь
Терен гьакъылына (мудрость) гёре, Яратгъаныбыз бир адамланы ярлы, башгъаланы – бай этген. Шо саялы иманы бар адам, не гьалда болса да, Есибизге шюкюрлюк этмеге тарыкъ, неге десе бусурман не ишде де яхшылыкъ гёре.
Амма шону булан бирче бир-бир ишлер адамны ярлылыкъгъа гелтирмеге бола. Шолай, эрши ишлер этеген гиши, ярлылыкъгъа тарыгъаны саялы, янгыз оьзюн айыпла герек, неге десе гюнагьлар – ярлы яшавну тарта.
Оьзге балагьлар йимик, ярлылыкъ да Есибиз булан инсангъа сынав гьисапда йиберилмеге бола. Шо сынавлар адамны даражасын артдырмакъ, этилген яман ишлеринден чайылмакъ яда гюнагьлар учун, такъсыр гьисапда йиберилмеге бола.
Гьакъ юрекден инанагъанлагъа ярлылыкъны ва оьзге къыйынлыкъланы Есибиз сынав гьисапда йибере. Эгер олар шо сынавдан бюдюремей оьтмеге бажарса, Аллагьны ﷻ алдында даражасы артар. Шо саялы, инг авур сынавлар Аллагьны ﷻ лап сюйкюмлю къулларына йибериле.
Саад ибн Абу Вакъкъасдан билдирилеген кюйде, ол бир гезик Пайхаммаргъа ﷺ къайсы адамлагъа лап уллу сынавлар йибериле, деп сорагъанда, Пайхаммар ﷺ булай жавап берген: «Адамланы арасында лап уллу сынавлар пайхаммарлагъа йибериле; олардан сонг, динине ювукъ адамлагъа; олардан сонг, булагъа ювукълагъа. Инсан дин даражасына гёре сынала. Эгер ол дин ёлда къатты эди буса, огъар йиберилеген сынавлар да авур бола. Эгер ол дин якъдан осал эди буса, огъар йиберилеген сынавлар да динине гёре бола. Къулгъа йиберилеген сынавлар ва балагьлар ондан айрылмас, эгер ол Ер юзюнде гюнагьларсыз эркин болуп юрюгенчеге» (Агьмат, ат-Тирмизи).
Шо сёзлерден англашылагъан кюйде, адамны башына къопгъан балагьлар янгыз такъсыр гьисапда йиберилмей, олар Аллагьны ﷻ алдындагъы инсанны даражасын ва Есибизге ювукъ экенин белгилемеге де бола. Шо саялы, иманы бар адам учун балагьлар ва сынавлар яхшыдыр, неге десе гюнагьларындан тазалай, чыдамлыкъ гёрсетген учун буса, шабагъат да гёрер.
Амма яман ишлери себеп болуп, башына гелген ярлылыкъ адам учун яхшы тюгюлдюр. Шо ярлылыкъ, Есибиз токъташдыргъан дазуланы ва гери урувланы бузгъан саялы, болгъан такъсыр. Зиналыкъ – ярлылыкъ тартма болагъан лап яман гюнагьланы бириси.
Абдуллагь ибн Аббасдан етишген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Эгер не йимик ерде зиналыкъ ва асламчылыкъ яйылса, шо ерни халкъы оьзлеге Аллагьны ﷻ такъсырын тартажакъ» (аль-Байгьакъи, аль-Гьаким).
Башгъача айтгъанда, зиналыкъ юрютюп, адамланы башына къопгъан балагьлар – Аллагь ﷻ йиберген такъсыр. Шо къыйынлыкълагъа адамлар оьзлер айыплы. Башгъа гьадисде Пайхаммар ﷺ ачыкъ этегени йимик, шо такъсырланы бириси – ярлылыкъ.
Абдуллагь ибн Умар етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Зина – ярлылыкъгъа гелтире» (аль-Байгьакъи).
«Аз-Заважир ан икътираф аль-Къабаир» деген китабында ибн Гьажар аль-Хайтами шо гьакъда булай яза: «Оьрде хабарлангъандан белгили болгъан кюйде, зинаны емишлери (арты) бек яман. Шоланы бириси – зиначыны жагьаннемге ташлайгъаны ва онда къатты кыйнайгъаны. Олай да, бу гюнагь ярлылыкъгъа гелтире. Ондан къайры, зина деген гюнагьгъа, зиналыкъ юрютюп тургъан гишини наслусу да тарый».
Шо гюнагьны этген, тек энни шогъар гьёкюнеген гиши не этмеге тарыкъ дагъы? Шолай адам ахыратда соравгъа тартылмас учун, гьакъ юрекден товба этмеге тарыкъ. Ол Есибизден этилген шу гюнагь саялы гечмекни тилемеге, болгъанчакъы кёп дуа этмеге тарыкъ.
Ондан къайры, товбагъа тюшген адам, гюнагьлардан чаймагъа болагъан кёп санавда яхшы ишлер этмеге тарыкъ. Шолайлыкъ булан, эгер инсан яшавун яхшы янгъа багъып алышдырса, Аллагь ﷻ ону гьалын яхшыгъа айландыражакъ.
Амма кёбюсю адам, товбагъа тюшюп, яшавун яхшы янгъа багъып алышдырмакъны орнунда, шу яман ва бек эрши гюнагьын этип узата ва гьатта шону булан оьктем болма да къарай. Шо да аз йимик, айлана якъгъа этеген ишини гьакъында хабар яя туруп, гюнагьларына шагьат болажакъланы санавун артдыра.
Шо себепден булай яшайгъанланы яшаву иманы барланы яшавундан тюбюкъарадан башгъа. Шолай адам кёбюсю гезик, бугюн биревден, тангала – башгъасындан борчгъа тилей. Шо гюнагь ишин этмек учун, ол адамлардан борчгъа ала ва гюнден-гюн борчун артдыра. Зина юрютегенлени яшаву муна шулайдыр.
