Баш сыйпавну яшыртгъын сыры
Баш сыйпавну яшыртгъын сыры
Ата-ананы сююв ва гьюрметлив – шо гьакъда огь не нече де кёп айтыла! Гьай аман, сав заманда бир-бирлер ата-ананы хадирин билмей, герек кюйде олагъа рагьмулу янашмагъа ва шолар саялы Есибиз Аллагьгъа ﷻ шюкюрлюк этмеге болмай.
Биз гьатта унутуп къала бусакъ да, ата-ана бары бизин учун уллу яхшылыкъ. Гьакъ герти кюйде биз ата-ананы сюймеге башлайбыз олар бу дюньядан гетген заманда. Оланы толу хадирин билегенлер де – ата-анасыз къалгъанлар. Шолай адамлар олар саялы оьзлер оьлеген гьалгъа тюшелер.
Есибиз ата-анагъа ажайып кюйде салгъан гьал оланы авлетлерине тувра таъсир эте. Шолайлыкъ етим къалгъан яшларда гьис этиле, демек ата-анасыз оьсегенлер оьз тенглилеринден артда къала.
Етимлер тарбияны инче гьалындан – баш сыйпавдан ва къучакъда юхлатывдан айрылгъанлар, шолайлыкъны буса яш торайывда уллу маънасы бар. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ етимлеге айрыча йымышакъ янашмагъа ва оланы башын сыйпамагъа чакъыра болгъаны да негьакъ тюгюлдюр. Шариатда этилеген къайсы яхшы иш, шолайлыкъ да айрыча шабагъатланагъаны белгили.
Сулейманны уланы Абдулла етишдирген гьадисде булай айтыла: «Ким ата-анасыз къалгъан яшны башын сыйпаса, Сорав алынагъан гюн шону башындагъы къолу тийген тюклени санавуна гёре шабагъат алажакъ». Шолай этмеге къыйын тюгюл чю, языкъсынгъан сайын къыйынлы гюн оьзюбюзге де пайда болур, Аллагь ﷻ буюрса.
Абдуллагь ибн Жафар оьзю булан болгъан ишни гьакъында булай хабарлай: «Гиччи заманымда яшлар булан ойнагъан вакътиде ат булан гетип барагъан Пайхаммар ﷺ мени оьзюню янына алып, башымны сыйпагъан эди». Абдуллагь атасы къазаватда оьлюп етим яш болгъан.
Белгили йимик, къаркъараны авруйгъан санына къолун салмакъ сюннет санала. Шо гьакъда Айша да хабарлай. Ол етишдирген гьадисде айтылагъан кюйде, кимесе бирев авруйгъанда, Пайхаммар ﷺ шону авруйгъан ерине къолун салып, булай айта болгъан (маънасы): «Гьей мени Аллагьым ﷻ, бары да халкъланы Еси, Сен сав эт, Сен сав этесен чи, Сенден сонг аврув къалмай».
Гьалиги алимлер айтагъангъа гёре, онг къолу булан адамны башын сыйпаса, баш майына тамаша кюйде таъсир этип, къаркъараны оьз санлары да яхшылыкъны сезе. Къуръанда да намаз жувунувну гьакъында айтылагъан ерлерде Есибиз бизге: «…Башыгъызны сыйпагъыз…» – деп бувара («аль-Маидат» деген сура, 6-нчы аят).
Бу ерде башын къолу булан сайпавда не бар, не яшырылгъан? деген сорав тувмагъа бола. Колорадо университетни алимлери шо гьакъда ахтарывлар оьтгерген болгъан. Олар къырый-къырыйындагъы айрыча эки челтирге маймун баланы да, ону анасын да сала. Бир айны узагъында балагъа ананы къаравундан къайры (баш сыйпавдан, юхлатывдан, къолуна алывдан) оьзге тарыкълы бары да зат бериле. Шо заманны ичинде алимлер гьис этген кюйде маймун бала оьсювюнде артда къалмагъа башлай. Шондан сонг олар баланы да ананы да бир ерге сала ва гьамангъы гьалына къайтара. Амма шогъар да къарамайлы шо маймун бала оьсювюнде оьз тенглилеринден бираз артда къала.
Висконсинт деген университетде де шо кюйдеги ахтарывлар этиле ва анасындан айрылагъан балалар башгъалардан эсе аврувлу оьсегени билине.
Экинчи дюнья давну вакътисинде Лондонда булай иш болгъан. Етимлер яшайгъан ерде аврувлар яйылмагъа башлай ва яшлар тюрлю-тюрлю аврувлагъа тарый. Шолай неге болагъанны билмеге сююп, хас комиссия къурула ва яшлар неге авруй ва оьлегени ахтарыла. Ахтарывну барышында белгили болгъан кюйде, етимлени сакълайгъан уьйде аз авруйгъан, йыламайгъан ва оьзгелерден къолай оьсеген бир гюп болгъан. Шолайлыкъны себеби – яшлагъа къарайгъан къатынгиши оьз авлетлери оьлюп, бу яшлагъа оьзюникине йимик къарай болгъан. Ол оланы башын сыйпай, юхлата, языкъсынавлу багъа ва сюе болгъан. Алимлер тамаша болса да, яшланы башын сыйпав, юхлатыв ва яхшы къарав оланы савлугъуна яхшы якъдан тувра таъсир этегенге мюкюр бола.
Есибиз Аллагь ﷻ бизин ата-анасыз къоймасын ва етим къалгъанлагъа кёмек этсин.
