Неге къатынлар эрлерине тынгламай?
Гьалиги заманда къатыны тынгламай деп эрлени кёп кантын эшитме боласан. Агьлю яшавунда эркин болма къарайгъан тиштайпа, оьзю сюегенин эте туруп, эри булан къавгъалай, оланы аралыгъы бузула. Къатын эрине тынгламайгъанлыкъ – ожакъ тозулмакъны аслу себеби. Агьлюню бузагъан къайсы ишни де алдын алмагъа гереги ачыкъ.
Шо саялы бу яманлыкъ неден болагъанны ахтарып къарайыкъ ва къатынгишилер оьзлени шолай неге юрютегенни билмеге къаст этейик. Масъала къайда тувагъанны билмек учун, инг башлап агьлюдеги тарбиягъа агьамият берейик, неге десе инсанны хасиятлары шонда амалгъа геле, шонда баш ала.
«Уяда гёргенни учгъанда эте» деген айтыв бар. Къызланы болажакъ эрлерине таби болмагъа уьйретмейген саялы, «уяда» гёрмегенни артда да олар «учгъанда» этмес.
Къызланы терсине тарбиялай. Лап гиччи заманындан башлап ата-ана аявлу авлетин ол биревге де ошамай, ону йимик адам дюньяда дагъы ёкъ деп оьсдюре, башына миндире. Бу ойгъа къаршы сёз айтагъан гиши душман бола. Къызны эри де шолай «душмангъа» айлана, неге десе «бийкесинден» ол бир-бир куллукълар, агьлю борчлар кютюлгенни, оьзюне абур этилгенни сюе.
Эри къатынына талаплар салагъанда, ону-муну этдирме къарайгъанда къавгъа башлана, булай янашывгъа, къуллукъ этивге уьйренмеген янгы гелин къаршылыкъ гёрсете. Натижада гьалиги заманда кёп яйылгъан айрылывлар бола. Масъаланы бу бир яны.
Агьлюде анасы атагъа герек чакъы гьюрмет этмейгени къызлар учун уьлгю болуп токътай. Агьлю сакълавгъа шо бек яман таъсир эте. Бу да масъаланы башгъа яны.
Анасы ата сёзюн пешемейгенлик, ол айтгъангъа тынгламайгъынлыкъ тегин гетмей, къызны эсинде къала ва шолай янашывну ол дурус гёреген бола. Баягъы «уясында» гёргенни шолай къыз оьзюню янгы агьлюсюнде де этмеге къарай. Эрге чыкъгъан къызны эрине булай терс янашыву агьлю сакълавгъа бирдокъда болушлукъ этмежеги ачыкъ.
Болажакъ къатынланы ва аналаны тарбия булангъы бугюнгю гьалы муна шолай. Пашман ойлар тувдурагъан гьал.
Агьлю сакълавгъа, ону беклешдиривге, айрылывну алдын алмакъгъа байлавлу психологлар кёп айта. Шо да негьакъ тюгюл. Агьлю къатты болса, айрылывлар аз буса, жамиятны умуми гьалы да сав болар, гележеги де инамлы.
Агьлю тозулув – жамият учун да, эр-къатын учун да яман иш. Неге тюгюл, агьлю – бу дюньядагъы уллу къыйматлыкъланы бириси.
Айрылывлар болмагъанны сюе бусакъ, ата-ана авлетлерин дурус тарбиялап болмагъа, олагъа арив уьлгю гёрсетмеге герек.
Янгыз къалагъан уланларыгъызгъа, къызларыгъызгъа къарагъыз. Аркъагъыздан тюшюрмей, айтгъан-айтгъанын этип оьсдюрген балагъызгъа шолай яшав ёраймы эдигиз? Я ута, я утдура деген кюйде, агьлю къурув лотерей оюн тюгюл чю. Тизилип къалса – яхшы, бажарылмаса – уьюне къайтып къалар деп ойлашма ярамай. Агьлюсю тозулуп, уьюне къайтгъан къыздан сююнегенлер ёкъдур.
Озокъда, атасыны ожагъына къайтгъан къызны къабул этмей къоймас, тек гьар адамны оьз очагъы болса яхшы. Эрге чыкъгъан къыз оьсген ожагъына эри булан къонакълай барса тюгюл, башгъа кюйде къайтып гелмесе къолай. Ал заманларда къызны эрге берегенде: «Баргъан ерингде къазыкъ болуп къал», – деп ёлгъа сала эди. Яшланы агьлюсю тизилмекге ата-ана да уллу роль ойнай.
Башындан тутуп, ата-ана, айрокъда ана, къызын болажакъ эрине тынглавлу этип тарбиялай, агьлюню къыйматлыгъын дурус англата буса, хыйлы айрылыв болмас эди. Ожакъдагъы гьал ёрукълу да болуп, ана атагъа уллу гьюрмет, абур-сый булан янашагъанны гёреген яшлар, оьсгенде оьзлер де шолай болажакъ. Оьзлер къургъан ожакъда да сонг шолай татывлукъ болмаса кюй ёкъ.
