Адамлагъа ювукълар, женнетге де ювукълар
Чомартлыкъ – Ислам дин уьйретеген агьамиятлы хасиятлардан. Бу къылыкъ – иманны белгиси ва Аллагьны ﷻ разилигин къазанмагъа, адамлагъа кёмек этмеге чалышагъан бусурман гишини гёрмекли хасияты. Къуръанда ва сюннетде чомартлыкъны гьакъында, бу хасият Яратгъаныбызгъа ювукъ болма ва адам аралыкъланы беклешдирме кёмек этегенни гьакъында кёп айтыла.
Ислам дин янгыз харж булан кёмек этмеге чакъырып къоймай, шону булан бирче гьакълыкъгъа, яхшылыкъгъа ва адамны гьайын этивге де чакъыра. Чомартлыкъ инсанны тазалыгъын белгилей, кёмек этме гьазирлигин, гьажатлылагъа языкъсынавун гёрсете. Бу хасият бирликни ва кёмек этивню яратагъаны булан уьмметни беклешдире. Къуръан аятлагъа, гьадислеге ва асгьабаланы яшавуна асасланып, Ислам диндеги чомартлыкъгъа ювукъдан къарайыкъ.
Къуръанда булай айтыла (маънасы): «Айт: “Гьакъ кюйде, мени Есим Оьзюню сюйген къулуну рызкъысын артдыра ва сюйген башгъасыны рызкъысын кемите. Оьлешгенигиз барысы да сизге къайтажакъ ва сизин хатиригиз къалмажакъ”» («Саба» деген сура, 39-нчу аят).
Бу аят биз еслик этеген байлыкъ ва мал – Аллагьны ﷻ рагьмусу экенин эсибизге сала. Яратгъаныбыз рызкъыбызны артдырма ва кемитме бола, шолайлыкъда Ону терен гьакъылы бар. Аллагь ﷻ учун харжлангъан бир зат да шабагъатсыз къалмас, неге десе Ол шону къайтаражакъгъа сёз бере. Инсанны гьакъ байлыгъы мал-матагьда тюгюл, къолундагъы яхшылыкъланы Аллагьны ﷻ разилиги учун нечик харжлайгъанлыкъда.
Пайхаммарны ﷺ бир гьадисинде булай айтыла: «Чомарт адам Аллагьгъа ﷻ ювукъ, адамлагъа ювукъ, женнетге ювукъ ва жагьаннемден арек. Къызгъанч адам Аллагьдан ﷻ арек, адамлардан арек, женнетден арек ва жагьаннемге ювукъ» (ат-Тирмизи).
Чомартлыкъ бу ва герти дюньяны берекетини эшигин ача. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ англатагъан кюйде, чомарт адамны жамият сюе ва абурлай. Чомартлыкъ аралыкъланы беклешдире, инамлыкъ ярата ва жамиятны ичинде адамны гьюрметин гётере, Аллагьгъа ﷻ ювукъ эте.
Башгъа гьадисде булай айтылгъан: «Аллагь ﷻ чомарт ва бары да ишлерде чомартлыкъны сюе» (Муслим).
Бу сёзлерден англашылагъан кюйде, чомартлыкъ янгыз рагьмулукъ булан байлавлу иш тюгюл, бусурман адамны яшавуну бары да янларын къуршайгъан хасият. Есибиз Аллагь ﷻ бар-барлыгъын къызгъанмайгъанланы, башгъаланы сююндюрегенлени сюе. Чомартлыкъ – инсанны яшайгъан кююню кюрчюсю, бу къылыкъ айлана якъгъа языкъсынавлу ва кёмек этмеге гьазир гёзден къарайгъан эте ону.
Кайс ибн Саад ибн Убада Пайхаммарны ﷺ асгьабаларыны арасында чомартлыгъы булан айтылгъан болгъан. Бир гезик Кайс авруп къалгъанда, къурдашларыны, танышларыны бириси де ону гёрмеге гелмей. Бу гьал ону тамаша эте ва шолай неге болгъан экен, деп ол ахтарып къарай. Кёплер алгъан акъчасын къайтармагъа болмай, шогъар уялагъан саялы, ону гёрмеге гелмеген экен. Шо гьакъда эшитгенде, Кайс: «Къардашланы бир-бирини уьстюне гелмеге къоймайгъан байлыкъны Аллагь ﷻ эсгик этсин!» – деген. Бу сёзлерден сонг, оьзюне борчлу бары да адамдан ол гечегенин билдирив этген. Бу янгылыкъ чалт яйылып гете ва ахшам болгъанча ону гёрмеге шонча да адам гелип, гьатта эшикни посагъасы сына.
Болгъан бу иш, чомартлыкъ ва юрек яхшылыкъ къардашлыкъ аралыкъланы беклешдирме, арада татывлукъ ва сююв яйма болагъанын гёрсете.
