Яшавлукъ дарслар не девюрде де агьамиятлы…
Дагъыстан – ажайып ер. Табиаты гёзел йимик, мунда яшайгъанланы къылыкълары да арив. Ругь байлыгъы булан танывлу дагъыстанлыланы суратлайгъан бир хабарны айтма сюемен бугюн. Бу болгъан иш мени юрегиме тийди, гёзлеримни сувландырды, охувчугъа да таъсир этер деп эсиме геле.
Гьали бырын деп айтма ярайгъан 1950-нчи йылларда бир дагъыстан юртгъа жагьил улан геле. Етим яш оьмюр бою интернатда яшап оьсген. Педагогика училишени охуп битдирип, жагьил муаллим яшланы охутма башлай. Къайда буса да яшама тарыкъ. Уланны ерли бир къарт ажайны уьюнде ерлешдире. Петерге тутулгъан уьй саялы гьакъ тёлеме де тарыкъ.
Ишге берилген муаллим де, уьй еси де бир-бирин англап, къыйышып яшай. Оланы аралыгъы гьатта къардашлар йимик татывлу бола. Ажай уланны намаз къылмагъа уьйрете, динни англата. Ашатагъандан къайры, ажай муаллимни опурагъын да жува, гьайын эте, огъар уллана йимик янаша. Улан да оьзюнден болагъанны эте: уьйге ашамлыкъ гелтире, агъач гесе, сув ташый. Озокъда, петерге чыгъагъан акъчасын да, кепегине ерли тёлей.
Ажайны яхшылыгъындан улан къутгъармай намаз къылма башлай. О заманларда ачыкъдан намаз къылмай, ибадатны яшырып эте эди.
Шолайлыкъда уьч йыл оьте. Бир гезик буланы уьюне кагъыз гелип, тувулунгъан гьал алышына. Кагъызда пагьмулу муаллимге оьр охув ожакъда охумагъа таклиф этиле. Юртну къоюп, ол уллу шагьарда охувун узатма герек. Узакъ ойлашып турмай, улан ёлгъа чыгъа.
Амма ажайны къоюп гетмек огъар авур тие. Къыйын буса да, айрылмаса кюй ёкъ: уллана болуп битген ажай да, огъар гьакъ юрекден исинген улан да юртдан чыгъып гетме герекни англай. Гёзьяшларын сибире туруп, ажай баласы йимик сюеген яшны юртну ягъасына узатып, ёлгъа сала.
Бир мезгил яяв, кългъан ёлну къаршы ёлукъгъан машинлеге минип, улан шагьаргъа етише. Ёлгъа ажай бугъар кёп сююп аш онгара. Мичари, бишлакъ ва бишген йымырткъа улангъа ач болма къоймажакъ.
Хыйлы ёл оьтген сонг, ашама сюйгенде, муаллим тююмню ача. Ачып къарагъанда, ичинде гиччи бирдагъы тююм табыла. Ону ачгъанда улан акъча гёре. Петерге тёлеп турагъан бары да акъчасы шо тююмню ичинде болгъан! Ажай шо акъчадан бир манат да харжламай, улан учун жыйып тургъан. Шону гёргенде ол йылап йибере. Оьзюню баласына, аявлу адамына йимик янашгъан шо ажай, гьали болгъанча къардашлыкъны татывун сезмеген улангъа ювукъ адам нечик татли зат экенин гёрсете. Булай гьислени ол яш заманындан тутуп оьмюр бою бирт де сезмеген. Ажай огъар жыйгъан акъча сонг уллу къуллукъ эте, янгы еринде бек тарыкъ бола.
Охувун тамамлагъан сонг, бу улан ватанына къайтып, оьр къуллукълагъа ерли гётерилгенче ишлей. Къайда болса да, ким булан аралыкъ тутса да, ол оьзюн бек сюйген ажайны гьакъында кёп хабарлай болгъан.
Гёресиз, дагъыстанлы адамлар нечик исси, таза къылыкълы инсанлар болуп бола! Ят адамны оьзюню баласыдай гёрген ажайны даражасы нечик уллу болма герек! Ол яшны намазгъа уьйрете, яшавунда биринчи абатлар этмеге кёмек эте, артда да огъар янашывун нечик арив гёрсетме бажара! Оьсюп торайгъан улан да гёрген яхшылыгъын бирт де унутмай, шо гьакъда адамлагъа хабарлай, хадирин биле. Гьалиги девюрде инсаплыкъ азгъан деп айтыла, булай хабарлар буса, ичибиздеги асил къылыкъланы уята.
