Къоччакъ деген недир?
Инсанны битимине гёре онда къоркъув да, оьз-оьзюн сакълав да бар. Амма адамны шо «хасиятындан» артыкъ къылыкъ да бар. Демек – къоркъунчлу гьалда бюдюремей турмакъ, гьакъылын тас этмей чалышмакъ, оьзденлигин ер этмей сакъламакъ. Ислам динибизде шолайлыкъгъа шужаа – къоччакълыкъ деп айтыла.
Къоччакълыкъ – ойлашмай айланыв ва гьатдан озгъан къазапланыв тюгюл. Шо дюр инсанны ич гьалы. Шо гьалда къаркъара къартыллай буса да, юрек таш йимик къатты.
Къоркъунчлу гьалгъа къаршы болгъанда адамны баш майы бир мюгьлетни ичинде къангъа адреналин деген гормон ташлай. Шолай заманда гёзлер итти гёреген бола, мышцалар къаттылаша, юрек чалт ишлеп йибере. Гьаракат этмеге гьазирлик бола.
Муна шулай гезиклерде къоччакъ адам билине: ойларын къоркъув бийлегенче ол гьаракат этмеге башлай. Жаны-къаны булан Аллагьгъа ﷻ умут этегенлер шолай бола.
Къоччакълыкъны бу биринчи тирети – шекленеген ойлардан эсе жанны таза гьасиретлиги алдынлыкъ эте.
Адреналин гьатдан озуп кёп чыкъгъан буса, адам эсиргендей бола: къаркъарасы осаллаша, юрюйгенде чайкъала, сёйлеме къыйын, ойлары тунукъ. Эсгерилген гормонну ишлетме бажармагъанда къаркъарагъа бу гьал тува.
Къоччакъ адамланы ич гьалы тайышмай ишлей – къаркъара якъдан да, ругь якъдан да. Къаркъарасы къоркъуп къартыллайгъан заманда да, башы дурус кюйде ишлей.
Энни агьамиятлы ерге гелдик. Неге инсан гьалекли гьаллагъа тюшмеге амракъ? Булай гьалгъа тарыма сюегенликни маънасы – оьз-оьзюн сынап къарамакъ ва гележекде шогъар къаршы болма тюшсе, оьзюн гьазирлемек.
Къоччакълыкъ – иманы барны хасияты
Къоччакълыкъ – булай алгъанда яхшы да, яман да тюгюл, орта меселдеги гьал. Амма ким ва не муратлар учун шону къоллама сюегенге гёре, къоччакълыкъ яхшы да, яман да болуп бола.
Къоччакълыкъ яхшы деп айтма ярай, эгер инсан шону кёмеги булан къыйыкъсытылгъан гишини янын тута яда оьзюню менлигин, къыръятын (честь) къоруп сакълама сюе буса. Гьакъ къоччакълыкъ деп айтыла, гьакъыкъатны янын тутма къоркъмай бусанг, гери урулагъан ишден сакъланма бола бусанг, суд гесивден къачмайлы, этген ишинге жавап берме бола бусанг.
Гери урулагъан ишдеги къоччакълыкъ – къадагъа этилеген, яман ишлердеги къоркъувсузлукъ: осаллагъа зулму этив, Есибизни такъсыры болардан тартынмайлы, Яратгъаныбызны буйрукъларын кютмейгенлик. Булайлыкъ гьакъыкъатда хатирсизлик, оьктемлик ва юрекде Есибизден къоркъмайгъанлыкъ бола.
Гьакъ герти къоччакълыкъ – ругь ва къаркъара рагьатлыкъ. Гьакъ герти къоччакъ адам – чыдамлыкъ гёрсетип, оьз-оьзюн къолда сакълап болагъан, Есибизден къоркъагъан, Яратгъаныбызны алдында оьзюню осаллыгъын ва бир зат да этме бажармайгъанлыгъын англайгъан инсан.
