Авамлыкъ – зулмугъа элтеген ёл
Есибиз Аллагь ﷻ Ер юзюнде Оьзюню вакили болмакъны инсангъа тапшургъан ва шолайлыкъ булан огъар абур этген. Адамлар аманатгъа берилгенни гьар-тюрлю кюйде сакъламагъа герек. Гьар кес сюйген-сюйген ерине барып, Ер юзюнде эркин кюйде геземеге бола. Инсанны менлигине тийилме герекмей, къыръяты (честь) – сыйлы, ол толу еси гьисапда гезей: ону абурсуз этме, къыйыкъсытма яда къулгъа айлындырмакъ да ёкъ.
Адамланы аралыкълары бир-биревге этилеген гьюрметге, ихтиярлары къыйыкъсытылмайгъан кюйде сакъланывгъа ва адилликге кюрчюленген борчлагъа асасланма герек.
Ислам дин инсанны оьр даражагъа гётерген, ону менлигин ер этмекни къадагъа этген, ихтиярларын якълай. Адамны яшавуна, бар-барлыгъына тиймеге ярамай, малы башгъалагъа гьарам, къыръяты да якълана.
Яшавлукъ нечик къурулма герекни гьакъында динибиз жамиятгъа ачыкъ этип англатгъан. Шогъар гёре, инсан зулмуну ва къулчулукъну акъубасындан эркин, ол айрыча оьр даражада. Есибиз Аллагь ﷻ сыйлы Къуръанда булай айта (маънасы): «Ва Биз Адамны наслусуна абур этдик (билим, сёйлеп болмакълыкъ ва онгайлы къаркъара бермек булан) ва къуруда да, сувда да оланы юрюйген этебиз. Биз олагъа яхшылыкълар савгъат этдик ва яратылгъан хыйлы оьзгелени алдында олагъа уллулукъ бердик» («Аль-Исраъ» деген сура, 70-нчи аят).
Ислам дин зулмугъа къаршы дав билдирген, о асасланагъан кюрчюню инкар этген. Булайлыкъ бусурманны ругьун гётере ва Ер юзюндеги бары да зулмучулардан ону азат эте.
Авам жамият буса, эркинликни гьакъ герти даражасын англап болмай. Бу эркинликни толу маънасы – дюньяланы Есине къуллукъ этмек, сююп ва разилик билдирип, гёнгюллю кюйде Огъар таби болмакъ. Ондан къайры, оьзюне тапшурулгъан буйрукъгъа гёре, инсан Ер юзюнде Яратгъаныбызны вакилини къуллугъун да кютмеге тийишли.
Ислам динге гёре юрюйген жамият кюрчю гьисапда билимге таяна. Билим – дюньяланы Есине къуллукъ этмек учун адамланы бакъдырма болагъан лап инамлы «къурал». Шону булан бирче, авамлыкъгъа тарыгъан жамият кюрчюсюн бузагъан алышынывланы гьис этмеге бажармай. Неге десе, шолай жамият къарынгылыкъгъа батгъан, ярыкъ къайда экенни билмей, тёбен даражадагъы гьайван иштагьлар булан долана туруп, къылыкъдан ва герти къыйматлыкълардан бек арек.
Муна шо саялы, бары да «савутлары» булангъы билим – Ислам динни авамлыкъгъа къаршы турагъан, къулчулукъну алдын алагъан лап итти «къылычы».
Авамлыкъ – эркинликни аслу душманы ва зулмучуланы къолундагъы «савут». Шону кёмеги булан олар Аллагь ﷻ яратгъан жанланы есирге ала, оьзлени оьр тута, уллулугъун гёрсетме къарай, хохайып юрюй.
Иштагьгъа гёре юрюв, фанатизм, артда къалыв, битимине къаршы чыгъыв, къыр жанлагъа ошашлыкъ, ойлашмай биревлени артына тюшюв йимик бу бары да аврувлар авамлыкъны натижасы. Жамият мынкъ деп айтмай оьзюне таби болсун учун, шоланы зулмучу яймагъа къаст эте.
Алимлер ташдырып айтагъан кюйде, Сыйлы Къуръан тюшюрюлмеклигини маънасы – сиясат ва оьзге зулмудан инсанны азат этип, эркинликни ва бир Аллагьгъа ﷻ инанмакъны бавларына гелтирмек, жамиятны фанатизмден, иштагьгъа берилмекликден, къыр яшавдан чыгъарып, цивилизациялы гьалгъа гелтирмек, ругьланы алышдырмакъ, гьакъылланы ярыкъ этмек, юреклени йымышатмакъ, инсан урлукъгъа инсаплыкъ къайтармакъ, арада рагьмулукъну урлугъун яймакъ, бир-биревге кёмекли этмек.
Шону тюп маънасын маккалы бутпереслер бек арив англагъан ва Ислам динде оьзлени токъташгъан яшавуна къоркъунчлукъ гёрген. Оьзлер бу янгы гьалгъа къыйышмажагъын англап, олар гьакъыкъатгъа ва билимге къаршы тура, бу «агъымны» токътатмакъ учун, къолундан гелеген бары да затны эте: Пайхаммарны ﷺ мысгъыллавдан башлап, асгьабаланы токъалавгъа ва къыйнамакъгъа ерли. Бутпереслени мурады – гьакъыкъатны тынышын ёкъ этмек. Бу гьакъыкъат оьлген жанланы «тирелте» ва бутпересликни тырнакъларындан юлкъуп чыгъарта.
Булайлыкъ гьалиги девюрде де юрюле: зулмучу билимге къаршы дав эте ва илмугъа берилгенлени гьызарлай, туснакъгъа сала, ватанындан къувалай ва гьатта оьлтюрюп де ёкъ эте. Къыйыкъсытывчулар ишин гьилла кюйде юрюте, гючю имканлыкъ берген сайын басгъын эте, осал болса, артгъа таялар. Олар англай халкъ имансызлыкъдан къутулса, манг башы айыкъма башласа, ялгъан тозулуп, эркинлик арагъа чыгъажакъ.
Есибиз Аллагь ﷻ инсандагъы билимге гьасиретликни артдырма чакъыра ва шо гьакъда Къуръанда булай айта (маънасы): «…Ва айт (Аллагьгъа ﷻ дуа булан ялбарсын): “Яратгъаным! Билимимни артдыр мени”» («Та-Ха» деген сура, 114-нчю аят).
Умуми авамлыкъ девюрюбюзню аслу белгиси, деп айтма ярай. Уьстевюне, миллионлар булан бусурманлар ер-ердеги институтланы, университетлени охуп битдирген. Амма булайлыкъ инсанны азат этмек ва мурадына етмек учун таманлыкъ этеми экен?
Мурадына къуллукъ этмейген билим авамлыкъгъа ошашлы бола ва гьатта бир-бирде шондан да бетер. Шо саялы, бусурманланы гьалын алышдырма, яхшылашдырма сюе бусакъ, билим яйывдан ва шону кёмеги булан цивилизациябызны оьсдюрювден къайры дагъы ёл ёкъ.
