Соцсетлер ва яшлар
Соцсетлер жамиятны тюрлю къатлары булан таныш болмагъа генг ёллар ачды. Шолайлыкъ бир-бир пайдалы натижалар да берди. Шоланы ичинде маданият оьсювге, илму ахтарывгъа ва билимге ёл ачыв. Ондан къайры, соцсетлер къоллавчуланы о-бу тарыкъ-гереклерин де кюте: гьис булан байлавлу ишлени, психология ва социальный къатнавланы, таныш болувланы артдыра. Бу тармакъда маълумат тез алмагъа ва тез яймагъа бажарыла, суратлар ва видео роликлер бир ерден башгъа ерге шоссагьат етише.
Барыбыз да гёреген кюйде, соцсетлер яшавубузгъа теренден гирген, бары да халкъ шондан пайдалана. Кёплерибиз энни шо болмаса болмайгъан гьалгъа тарыгъан.
Амма бу «къурал» къолдан чыкъма герекмейгенни эсде сакълама герекбиз: шону биз ишлетебиз, шо бизин «ишлетмесин», шогъар биз еслик этебиз, шону есирине тюшмейли. Къоллав да гьатдан озмайгъан кюйде болма тарыкъ, тарыкъсыз кюйде шону булан заман йибермейли.
Адам аралыкъгъа этилеген яман таъсир
Соцсетлер адам аралыкълагъа, гелишликге ва къатнавгъа яман якъдан таъсир этегени биревге де яшыртгъын тюгюлдюр. Гьатта агьлю аралыкълагъа да «сугъулагъан» болгъан. Соцсетлер инсанланы бир-бири булангъы аралыгъын бузагъан гезиклер артып тербей деп санала.
Ахтарывлар гёрсетеген кюйде, соцсетлеге артыкъ авагъанлыкъ жамият аралыкъланы агьамиятын кемите, ожакъдагъы иссиликни сувута, ата-аналаны янына барагъанлыкъны аз эте. Неге десе, адамлар телефон сёйлев булан дазулана, бетге-бет къатнав баргъан сайын аз бола.
Булай гьал адамны жамиятдан айыра, гьар ким оьз башына чалышагъан бола, айрокъда жагьиллер. Натижада инсан оьзге гишилер булан бетге-бет нечик къатнама герекни унута.
Ондан къайры, соцсетлер жагьиллеге ва яшлагъа уьйретеген къайдалар, юрюш, ойлар бир-бирде динибиз гёрсетеген нормалардан арекге чыгъа, гьамангъы хасиятлагъа къыйышмай.
Соцсетни аслу кемчиликлери
- Агьлюде бир-биревден арек болув ва эришивлюклер тувув.
Интернет ва видео оюнлар яшны хыйлы заманын «юта» ва агьлюсюнден, къурдашларындан, бетге-бет къатнавдан арек эте. Булайлыкъ оьсюп гелеген наслуда къатнавгъа тарыкълы мердешлени басылта, оьсмеге къоймай.
Гьатта агьлюде бир уьйню ичинде турагъан заманда да ожакъдагъыланы бир-бири булангъы байлавлугъу осал бола, неге десе гьариси оьз телефонуна бакъгъан, оьзгелени гьис этмей.
Интернет булан гьатдан озуп пайдаланагъанда инсан (айрокъда оьрюм яшлар) янгызлыкъны сезеген бола, жамиятдан айрыла, гьамангъы къатнавдан къуру къала. Натижада ону ругь ва гьакъыл якъдан оьсювю артда къалма бола.
- Къайсы мурат тутма герекни билмейгенлик.
Масъаланы лап аслусу – инсан оьзюн нечик тутма герекни билмейгенлик. Алда инсан оьзю яшайгъан агьлюню ва сав жамиятны тарбиясы, ону таъсири булан оьсе, амалгъа геле эди буса, гьалиги заманда булайлыкъгъа «глобализация» деген иш къошулгъан. Артда да жагьиллер яхшыны ямандан айырып болмайгъан бола, этме ярайгъанны да, ярамайгъанны да билмей.
Масала, яш адам айланасындагъылар ва жамият эрши гёреген иш этмеге бола, соцсетлерде буса, шо этгени «гьюнер» деп саналма бола. Муна шо саялы бир-бир адамлар жамиятда юрюлюп турагъан адатлагъа, адатлангъан къыйматлыкълагъа арт береген бола.
- Яшавда ёкъ затланы таъсирине тюшюв.
Интернет яш гьакъылгъа ажайып таъсир эте. Шону ичинде гьакъыкъатгъа къыйышмайгъан (ялгъан) маълуматланы «ашата». Натижада шолай «тарбия» булан оьсген яш эшитеген, гёреген маълуматгъа тергевлю, шекли янашмагъа болмай, негер де инанып къала, ону алдатмагъа тынч. Эргиши-къатынгиши аралыкълар нечик болма герекни де олай адам дурус англамай, гележек агьлю яшавуна бу гьал сонг уллу четимликлер тувдура.
- Тарибядагъы нукъсанлыкълар.
Соцсетлер булан яшайгъан ата-ана кёбюсю гезик авлетлерин оьсдюрмекни, тарбияламакъны къолдан чыгъара. Оьз гезигинде интернетге багъып къалгъан яшлар ата-анасына тийишли абур-сый этмей, гьюрметли янашагъан кюйню билмей.
Яшларыбызны къоруп сакъламакъ – жамиятыбызны гележеги. Шогъар агьлю, школа, пачалыкъ, жамият, гьар инсан бир тенг жаваплы. Биз инг башлап оьсюп гелеген наслуну оьзлерден сакълама герекбиз. Демек олар яш гьакъылы булан терс ёлгъа тюшюп къалма бола, биз, уллулар буса, шону алдын алма герекбиз. Оьсгенде яшларыбыз пайдасыз, бош юрюйген, яшав къуруп болмайгъан инсанлар болгъанны сюймей бусакъ, оланы тарбиясыны гьайын этмесек ярамай.
