«Ол бир зат да ашамай»
Яшны ашайгъан этмек учун не этмеге герек?
Ер юзюндеги бюс-бютюн аналаны не гьакъда ичи буша? Авлет саялы юрек парахат болмайгъанлыкъгъа хыйлы себеп бар, тек «Бугюн не ашадынг?» деген масъала барыбызна да бирикдире.
Кёбюсю аналар ва улланалар (аталар ва уллаталар бу масъалагъа енгил янаша) аявлу балалары аз ашайгъангъа, къуру аш яда кёп татлиликлер ашайгъангъа къайгъыра. Гертиден де, ашны масъаласы агьамиятлы: яшыбызгъа бугюн не берегинибиз ол гележекде нечик ашны ушатажакъгъа таъсир эте. Яшда не ашап уьйренгени уллу болгъанда мердешге айланагъаны ачыкъ. Шолай болгъанда, оьсюп гелеген наслугъа ашгъа тийишли ва пайдалы янашывну нечик сингдирмеге герек деген суал тува.
1. Ашайгъанда яш булан сёйлегиз, къатнагъыз
«Ашайгъанда чынакъман ва тилсизмен» деген англав агьлюдеги аш хабывгъа бирт де къыйышмай. Тепсини айланасында сав агьлю жыйылмакъ – бирче болмагъа ва илииякълы хабар юрютюп къатнамагъа алай арив себеп. Бирче жыйылып, кепи де гелеген кюйде къатнайгъан агьлю аш хабагъанда ончакъы ушутмайгъан шорпа да бошгъапдан ёкъ болуп къала.
2. Битдиргенче ашатмагъа тарыкъ тюгюл
Кёплерибиз «Бошгъап таза болмай туруп тепсиден турмажакъсан» деген калима булан оьсген. Бир якъдан шолайлыкъны англамагъа да бола, неге десе яшлыгъыбыз къытлыкъны девюрюнде оьтген. Натижада биз токълукъну сезмейген болгъанбыз. Озокъда, бошгъапны ярты къоймагъа герек дейгенибиз де тюгюл. Яшлагъа аш чыгъартагъанда аз-аз этип берип ва тоймаса, къошум тилейген кюйню этип уьйретсе лап яхшы кюй болур деп эсибизге геле. Яшланы бошгъапдагъы ашны битдирип ашамагъа уьйретигиз. Шогъар Пайхаммарыбыз да ﷺ уьйрете болгъан. Бир гьадисде булай сёзлер бар: «Гьакъ кюйде, сиз билмейсиз ашыгъызны къайсы гесегинде берекет яшырылгъанны» (Абу Давуд).
3. Аш булан маслагьат этмегиз
Йылайгъан яшны токътатмакъ лап енгил кюй – ону авзун татлилик булан япмакъ. Бу масъала адамны гиччи йылларындан баш ала ва оьсгенде буса яман таъсирли хыйлы мердешге айлана. Демек, къаркъараны аш ишлетив къайдасы тюз ишлемейген бола, артыкъ авурлукъ кошула ва гьатта инсан оьзюню гёрюнюшю булан рази болмайгъангъа тарый. Яшларыбызгъа шолай болажакъны сюймейбиз чи! Шолай буса, яшдан тутуп авлетлерибизге аш – кеп чегив ва маслагьат тюгюл экенни англатмагъа герекбиз. Йылайгъан яшны башгъа затлар булан токътатмагъа тарыкъ – ону булан ойнамакъ, масхаралы суратлар этмек, кюлкюлю хабарлар айтмакъ, айлана якъны билмек, табиатны ахтармакъ ва гьатта къучакълап ва оьпмек лап яхшы болмасмы дагъы?!
4. Гьар айтгъанын этип ёнкютмегиз
Яшлар оьз башына бек гьакъыллы ва уллуланы оьз айтгъанын этдирмеге ажайып бажара. Эгер олагъа не зат буса да тарыкъ болса, шону башына чыкъмагъа бек арив бола. Эгер яшыгъыз гьамангъы ашдан бурнун бура буса, сиз аявлу балагъыз ач къалмас учун чаба туруп огъар пицца алмагъа, картоп къызартмагъа, кашасына шекер къошмагъа уьйренген бусагъаз, шолайлыкъ негер гелтирежекни билмеге къыйын тюгюл. Тюш ашын ушатмагъан саялы «къутгъаргъан» яшыгъыз ахшам болгъанда не берсегиз де ашажакъны ва уьстевюне дагъы да къошмагъа тилежекге шекленмегиз.
5. Ашайгъанда экрандан айырыгъыз
Кёбюсю уллулар ашайгъанда яшына мультиклеге къарамагъа ва гьатта телефондан таба оюнлар ойнамагъа къоя. Шолайлыкъ яш ашны ойлашмай ютагъангъа ва къачан тойгъанны англамайгъангъа гелтире.
САФИЯ ФОКИНА
