Тюкен юрюшню эр булан къыйышдырмагъа бажарыламы?
Тюкен юрюшню эр булан къыйышдырмагъа бажарыламы?
«Айланып чыкъ, мен машинде токътап турайым», «Учуз багьадан бере деймисен? Бек арив, мен сонг сизин артыгъыздан гелермен», «Сен перде сайлай тур, мен алат сатагъан тюкенге гирейим», «Сиягьдагъы (список) бары да затны алдынг чы! Башгъа затлагъа да къарамагъа сюемисен? Билесен чи мен базарда кёп айланып турмагъа сюймейгенни, бу гезейген ер тюгюл! Тарыкъ затланы алдыкъ – гьайда уьйге!»
Кёплеге булай гьал танывлудур. Нечик де, эргиши булан ону-муну алмагъа деп чыкъсанг, бир сагьатдан ол кантылламагъа башлар яда бетин бюрюшдюрюп, къашларын тююп, «сюзюп» къойма аз къалыр. Ол гьасси бола, бары да затны ташлап, гери къайтмагъа гьап-гьазир. Шолай неге бола ва бу гьалны алышдырмагъа кюй бармы экен?
Бир башлап билмеге герек йимик, эргишилер де, къатынгишилер де сатыв-алывгъа бир йимик янашмай. Кёбюсю гезикде тиштайпа учун сатыв-алыв – кеп чегив, гёнгюн алмакъны бир къайдасы, эргишилер буса, муну борч деп гьисап эте. Къатынлар, гьар увакъ-тюек ала буса да, шондан леззет алмагъа къарай, эргишилер буса, шондан не пайда болагъанны гёз алгъа тута. Озокъда, эренлер де леззет алмагъа бола, масала, чабакъ тутмакъ учун къармакълар сатып ала буса. Амма чабакъ тутмагъа гьазирленеген эргиши алагъанын алып битген сонг, тамаша бар хоншу тюкенге де «гирип къарайым» деп ойлашса. Тюкенлеге юрюп турмагъа сюймейгенликни бирдагъы белгиси, къатынлардан эсе эргишилер интернетден таба он-лайн сатыв-алывну юрютегенлик. Бу гьалны англагъан-билген шолай тюкенлер эргишилер ва къатынгишилер учун башгъа-башгъа сайтлар гьазир этмеге уьйренген. Эргишилеге гёрсетилеген мал не учун этилгени, нечик къолланагъаны ва муну не саялы алмагъа тарыгъы мунаман деп гёзге илине ва башгъа затны гьакъында айтылмай буса, къатынгишилер учун янашыв башгъа. Олагъа гьазирленген интернет тюкенлер инг алдын мал алмакъ булан кеп чекмеге болагъанлыкъны гьайын эте. Китайлылар буса, сатыв-алывда бек гьилла халкъ ва тюкенге янгыз гелген тиштайпагъа ону булан юрюп, сумкасын ташып, герек заманда ёрав бермеге гьазир туражакъ саламатлы уланъяш «тиркемеге» ойлашгъан.
Эргишибизни тюкенлеге ювукъ этмеге бажарылмаса, сатыв-алывгъа нечик буса да къуршамагъа болагъан ишми деп ойлашып къарайыкъ. Ахтарывчулар гьисап этеген кюйде, шолай этмеге бола. Азында кантылламайгъан этмеге къыйын болмас. «Нечик?» – деп сорасагъыз, тёбенде жаваплар бермеге къарайыкъ.
1. Бир башлап эргишини лап агьамиятлы тарыкъ-герегин гьисапгъа алайыкъ ва шолардан багьана ёкъну токъташдырайыкъ. Ол ач тюгюл, юхудан тойгъан, ял алгъан, огъар сувукъ да, исси де тюгюл, хошу да яман гёрюнмей. Сонг да, телевизордан ол бек сюеген берилиш ёкъ заманны тапмагъа тарыкъ.
2. Бола туруп алданокъ къурулгъан пландан тайышмайбыз. Адам аралыкъларда ёл бермеге болагъанлыкъ ажайып маъналы экенни билебиз. Шо саялы, пландан чыгъып, къырыйындагъы о-бу тюкенге де гёз къаратмагъа ярай чы, гьатта башгъаны алмагъа гелген бусакъ да. Амма гьатдан озмаса яхшы ва бола туруп, пландан кёп арекге гетмеге ярамай: эр ачувланмагъа болагъанны унутмагъыз.
3. Ол айтагъанны танкъыт этмесе яхшы. Эгер сиягьда эргиши учун алынмагъа герекли зат бар буса, оьзюне сайламагъа къоюгъуз. Эгер ол сиз ушутмайгъан яда, гертиден де, онча да арив тюгюл затны сайласа, танкъыт этмекден, мысгъылламакъдан бек сакъ болугъуз, йымышакъ кюйде башгъасына къарасын деп англатмакъ ери болур. Оьзюгюз айтагъанны хырт деп тутмагъыз, дагъы ёгъесе пайда болмас, гележекде буса ол сизин булан тюкенлеге дагъы чыкъмагъа сюймейген болажакъ. Сонг да, оьзю сайлап алагъан затны ол ушата буса, сизге не башгъадыр?!
4. Сайлап алагъанлардан болмагъа герекбиз. Янгыз оьзюбюз учун тюгюл. Эгер ону-муну алагъанда: «Аявлум, шу магъа къыйышамы?» – деген соравгъа къайсы эргиши де жавап бермеге гьазир тюгюлню билигиз. Ону жавабы сизге ярамакъдан гьасил болажакъ. Эргишиге алагъанда буса, ол бары да тюкенни къатыны эллеп чыкъгъанча къарамагъа рази бола. Шолай гьал тува буса, къатын тез-тез тарыкълыны табып, ярайгъанын, ушатагъанын гийдирип сайлап, гьагъын тёлеп, алгъасавлу кюйде уьйге къайтмакъ лап яхшы болур.
5. Алынажакъ мал къайсы багьадан артыкъ болмагъа герекмейгенни алданокъ белгилесе яхшы. Озокъда, мунда гьал кёбюсю гезикде агьлюню къазанчындан гьасил бола. Олай да, сатыв-алыв кимни алапасындан этилегени де агьамиятлы: эрини, къатыныны яда ортакъ акъчаданмы. Гёз алгъа тутулгъан багьадан артыкъ чыкъмакъ эргишини хошун гётермес, айрокъда ол шо алынгъан зат болмагъан буса да ярай эди деп ойлаша буса.
Оьрде берилген ёравлар пайда гелтирерге умут этемен ва бирче тюкенлеге юрюв агьлюню беклешдирмеге бола деп гьисап этемен.
