Къышда семирмей сакъланмагъа боламы?
Къышда семирмей сакъланмагъа боламы?
Къыш – ювургъангъа гёмюлюп, татли ашап, уьйде турмагъа сюеген ажайып вакъти. Сувукъ заманда емишлени орнунда – татлиликлер, салатланы къоюп, майлы ва авур ашлар ашала.
Шолайлыкъ булан эки-уьч айны заманында, йылны узагъында шонча къыйналып етишген исбайы къаркъарабыздан айрылабыз. Енгиллик ва инче бел – савболугъуз, артыкъ авурлукъ, юхугъа тартыв, бет къартайыв – хош гелдигиз. Татлиликлер булан исинеген ёлну къоюп, сувукъ гюнлерде де къаркъарагъа пайда болагъан кюйлени гьакъында бугюн айтма сюебиз.
1. Эртенги толу ашав
Сав гюн жагь кюйде турма сюе бусакъ, эртенги ашыбыз ёрукълу болса яхшы. Эртен дурус кюйде ашасакъ, сонг гюнню узагъында хам-хум этмей турма боларбыз, ахшам да кёп ашамасбзыз. Башлапгъы ашыбызгъа майлар, белоклар, углеводлар, клетчатка гирмеге тарыкъ – булар бек къыйматлы ашлар. Шо саялы татлилик булангъы тишнеп чай эртенлер къыйышмас. Къуйрукъ булан къуймакъ, салат, къара экмек, овошлар булан дюгю, гречка, бишлакъ, къаймакъ – муна шу ашланы эртенлер ашап уьйренсегиз, гюнню къалгъан янында ачлыкъ болмас ва жагь кюйде оьтежек.
2. Къышдагъы ач диеталар
Гьатдан озуп, къыш вакътиде къатты диеталаны юрютмесе яхшы. Ашдан къыркъыв бир-бир аврувланы оьрчюкдюрмеге бола, тиштайпаны савлугъуна яман таъсир эте, чач тёгюле, даим осаллыкъны сезеген этдире, иммунитет де осал бола. Сувукъ заманда, къаркъара гьар тюрлю вируслагъа ва бактерийлеге къаршы дав этегенде, ичибизге аш булан гелеген витаминлер ва нутриентлер тарыкъ чакъы етишмей къалса, сан-саныбыз къыйынлы гьалгъа тарыжакъ.
3. Специяланы къоллама унутмайыкъ
Къышда ичин исиндиреген, арив ийисли, татув береген нени буса да бек сююп къаласан. Тартынмай генг кюйде ашыгъызгъа куркума, дарчин (корица), женжепил (имбирь), анис къошугъуз. Арив ийисли бу оьсюмлюклер къаркъарагъа бек пайдалы, аш къазанны чалт ишлете, къан айланышгъа таъсир эте, семирме къоймай.
4. Шорпа ашагъыз
Къалын шорпа – къышны лап яхшы ашы. Тойдурагъан ва исиндиреген шорпа ачлыкъны да кёп замангъа унутдурта, сав къаркъарагъа да алай арив «ягъарлыкъ». Йилик шорпа (костный бульон) – тиштайпаны жагьил этеген «дарман», неге десе ону ичинде гённю арив ва жагь сакълайгъан коллаген бола.
5. Сув ичигиз
Къышда язда йимик сувсап болмайбыз ва шо саялы къаркъарабызгъа таза сув не заманда да тарыкъ экенин унутуп къалабыз. Къырда сувукъ болгъан сайын уьшютеген еллер уьфюре, гьава «къургъакъ» бола ва къаркъарабыз, исси вакътиден эсе, сув аз ала. Сув ичеген кююгюзню тергевню тюбюнде сакълагъыз, сув таман чакъы ичиле буса, къаркъара хыйлы аврувлагъа тарымай сав туражакъ.
6. Юхудан тоюгъуз
Къышда гюн къысгъа болагъан саялы, гёзден таба гелеген гюнешни ярыгъы аз болагъангъа гёре, къаркъарабыз мелатонин деген затны артыкъ чыгъарта, шо саялы йылны сувукъ боюнда кёп юхлама сюебиз. Бола туруп гюнлюк ишлерибизни ёрукълу этип, яздан эсе, къышда бир сагьат алда юхлама ятсакъ яхшы болур.
7. Гюнню гьазирликден башлагъыз
Къышлыкъ юхудан айынмакъ ва къаркъараны жагь тутмакъ учун, эртенги енгил гьазирликлер кёмек этер. «Зарядка» этме сюймейгенлер чалт кюйде яяв юрюсе да, пайда алыр. Исси гийинип, онгайлы аякъгийим танглап – ёлгъа чыгъыгъыз. Янгур, къар, ел бармы деп къарамагъыз. Гьар эртен айлана якъ алышынагъан кюйню гьис этежексиз, шагьар яда юрт айынагъанны да гёрежексиз. Юрюйген ёлугъузну алышдыра туругъуз, этилеген абатланы артдырыгъыз ва гьар мюгьлетден леззет алмагъа уьйренигиз.
