Телефонну есиримисен? Азат бол!
Телефонну есиримисен? Азат бол!
Телефонлар ва оьзге шолай алатлар нечесе йылны узагъында бизге кёмекчи болуп тура: янгы хабарланы етишдире, гёнгюбюзню ала, тарыкъ ерге нечик бармагъа болагъанны айтып бере, уьйден де чыкъмай, сатыв-алыв этмеге ёл ача ва оьзге къайдалар булан яшавубузну енгил эте. Бары да зат ажайып яхшы, тек кёмекчибизден яшавубуз толу кюйде гьасил болмагъа бола, муна – шо яман.
Къатнав алатлагъа, айрокъда мобильный телефонлагъа багъып къалгъанлыкъ – дюньяда генг яйылгъан иш, айрокъда тиштайпаланы арасында. Шолай неге бола экен? Эргишилер кёбюсю гьалда уьйден тышда бола, загьмат булан долана ва телефон булан даим турмагъа кюю ёкъ, ишлемеге герек. Къатынгишилени иши буса, телефонну къоллай турмагъа имканлыкъ бере. Он йыллар алда Къыбла Кореяда юрюлген ахтарывлар ачыкъ этген кюйде, телефонгъа багъып къалмакъ – аслу гьалда тиштайпаланы арасында яйылгъан иш. Шо саялы, гьар къыз ва къатын дегенлей шу «аврувгъа» тарымагъа бола, гьатта бирлери чи «авруп» да къалгъан. Телефонгъа багъып къалгъанлыкъ бара-бара психикагъа таъсир эте, къоркъунчлу гьалгъа тарыта ва савлукъгъа «ура». Озокъда, арты булан бу гьал умуми яшавубузгъа ва адам аралыкълагъа зарал гелтире.
Гьар ким оьзюню гьайын оьзю этмеге герек саялы, оьз гючюбюз булан бу масъаланы алдын нечик алмагъа болагъанны гьакъында энни ойлашып къарайыкъ. Телефонубуз болмаса, гьасси болагъаныбызны гьис эте бусакъ, бир мюгьлетге де ондан айырылма бажарылмай буса, бу гьалны бар кююнде къоймагъа ярамайгъанны билмеге тарыкъбыз.
Уьйренчикден чыгъывну абатлары
- Тарыкъсыз билдиривлерден къутулув. Онлайн-тюкенлерден, янгылыкъ хабарлар булангъы гюплерден гелеген билдиривлени токътатабыз. Биз олагъа уьйренчикли болуп къалгъанбыз, тек гьакъыкъатда шолардан тазза ялкъгъаныбызны англама сюймейбиз. Билдиривлер къардашлардан, къурдашлардан, бирче ишлейгенлерден гелсе, таман. Юрек ушатагъан бир-эки гюпню ортакъчысы болма да ярай, артыкъ буса, башыгъыз яман инжинежек.
- Башгъа кюйдеги къатнавгъа ёл къоюв. Бетге-бет болагъан лакъырдан, къатнавдан яхшысы болмас. Къурдашыбызны яда къардашыбызны уьйге къонакълай чакъырабыз яда бирче бир ерге барып ял алмагъа болабыз. Кафеге, театргъа бармакъ – дагъы да яхшы. Булай къатнав болса, гьар мюгьлетде телефонну ичине «гире» турмагъа тарыкъ болмас.
- Эринчекликни къоллайбыз... Дюр, бир-бирде душман къурдаш болмаса да, якъчы болмагъа чы бола. Масала, бирлерибиз яшларын китап охуйгъан этмеге болмайгъанына кант эте. Амма, яшлар ата-анадан уьлгю алагъанны унутмагъыз ва даим телефон булан турагъан анадан яш нени англар? Шо саялы булай этигиз: телефонну уьйню ари башына салыгъыз, къужурлу бир китапны буса, ювукъ тартыгъыз. Бу асарны охума сюегенигиз, балики, кёп боладыр, тек телефонну яманлыгъындан, къолугъузгъа алмагъа чола болмай тургъан. Тикмеге пагьмугъуз бар буса, о да арив иш: къол етишеген ерде ренкли йиплер сакълайсыз ва онгайлы мюгьлет тюшгендокъ, ишлеп йибересиз. Эринчеклигибиз йыракъ ерлеге бармай, къол етишеген ишлеге доланмагъа кёмек этежек.
- Бёлюп, еслик эт. Бир-бирде телефонну къатнамакъ учун тюгюл, башгъа муратлагъа къоллайбыз. Бу алатны хыйлы имканлыкълары бар: сурат чыгъарма болабыз, сагьат гьисапда заманны вакътисин огъар къарап билебиз ва шолай оьзгелери. Шогъар гёре булай таклифим бар: телефонну янгыз бир-биревге сёйлемек учун къоллайыкъ. Сурат чыгъарма тарыкъ буса, фотоаппарат къоллайыкъ, къолубузгъа сагьат тагъып, телефондан таба заманны билмейик, макъамлагъа тынглама сюе бусакъ, плеерден таба тынглайыкъ.
Бу ёравгъа гёре яшавда телефонну янгыз къатнав учун къоллап, башгъа ишлерде оьзге алатланы юрютмеге уьйренгенлер бу къайданы бек ушата, гьатта яшаву алышынгъан, деп эсгере. Бу адамлар гёзлери ачылгъандай бола, олагъа къайтып гюч геле, жагьлыгъы арта, нервалары парахат. Лап аслусу – ювукъ адамлары булан жанлы къатнавгъа, табиатда геземеге ва оьз уьстюнде ишлемеге заман ачыла. Къыйматлы заман алда телефон булан негьакъ харжлана эди буса, энни гьал алашына.
