Сакъ болугъуз! Охувчуланы ата-анасы
Сентябр ай башлангъандокъ школада охуйгъан яшланы ата-анасыны телефонлары олагъа гелеген билдиривлерден къызмагъа башлайдыр. Айтагъаным, гьар класны ата-аналары къошулгъан гюплери бар, шоларсыз гьалиги охув йыл «юрюлмей» деме ярайдыр. Эсгерилген гюплени кёмеги булан уллулар яшлары школада не этегенни «гёре», охуву, юрюшю гьакъда биле.
Амма шону булан бирче бу гюплердеги къатнав эришивлюклеге де гелтирмеге бола. Къаршы турувдан сакъланмакъ учун, тёбенде берилежек ёравлагъа гёре юрюсе, шайлы кёмек болар деп эсибизге геле.
1.Сёзню гючю.
Школа яшавда эришивлюклерден къутулув ёкъ. Шолардан дурус чыкъмакъ агьамиятлы, шогъар уьйренмеге бола. Гюпде къатнайгъанда гьар айтгъан сёзюгюз умуми текстден чыгъарылып алынмагъа ва терс англанмагъа болагъанны билигиз. Гюпде къатнайгъанда гёнгю кюлемекден, аччы сёз айтмакдан ва айыплавдан сакъланмакъ яхшы болур. Айтагъан сёзюгюзню англашылагъан кюйде айтыгъыз, оьзгелени менлигине тиймекден сакъ болугъуз.
2.Чыдамлы болугъуз.
Эгер йиберген билдиривюгюзге жавап ёкъ буса, балики, ол адамны буссагьат сесленме заманы ёкъдур яда интернетден айрылгъандыр. Шо саялы, жавап аламан, деп къайтарып-къайтарып яза турмагъа тарыкъ тюгюл. Къатнама сюеген адамыгъыз жавап бергенче чыдамлы токътамакъ яхшы болур.
3.Адамны сырлары гьакъда маълумат яймагъыз.
Къатнайгъан адамыгъыз ихтияр бермей туруп, ол йиберген билдиривню, тавуш билдиривню ва суратланы бир ерде де яймагъыз. Масала, гюпдеги муаллимни билдиривюн сав шагьаргъа яйсагъыз ол ушатармы деп ойлашыгъыз ва ону ерине оьзюгюзню салып къарагъыз. Адамны сырларын яймакъ инсаплыкъгъа къыйышмайгъанда йимик, язылгъан законлагъа да къаршы чыгъа.
4.Соравлар берме
алгъасамагъыз.
Юз сорав бергенче алдын язылгъан билдиривню яхшы кюйде охуп чыгъыгъыз. Сонг нени гьакъында билмеге сюегенигизни англашылагъан кюйде язып онгарыгъыз. Гюпде сизден къайры нечесе адам барны унутмагъыз. Герек чакъы агьамият бермейли билдиривню маънасын англама къарамагъан гьар ким бир затны гьакъында сорай турса, гюпню иши не болур? Сизден не йимик буса да пайдалы маълумат яйылагъанда, билдиривню тынч англашылагъан кюйде, хатасыз язмагъа къарагъыз. Шолай этмеге болсагъыз, англамагъанлар болмас, соравлар да берилмес.
5.Гюпню низамы гьакъда гьакълашыгъыз.
Ата-аналар ортакъчылыкъ этеген школагъа байлавлу гюплени аслу нукъсанлыгъы – гертиден де агьамиятлы билдиривлер къайдагъы маънасыз язывланы арасында тас болагъанлыкъ. Уллулар пайдасыз язывлагъа батып, ерсиз масхаралар этип, бир-бирине тиеген лакъырланы очаргъа салып юрютюп, гюпню агьамиятын тёбен эте.
6.Гьар ишни дазусу
болма тийшли.
Муаллим гюпде этеген билдиривлеге ата-аналар герек чакъы агьамият бермейгени нечакъы да яман. Амма гюпдеги артыкъ жагьлыкъгъа да яхшы деп айтма ярамай. Ата-ананы мурады – охув процесге къошулмайлы муаллимге кёмекге табылыв ва баласы яхшы охумакъны гьайын этив.
7.Гюпде гечелер язмагъыз.
Бир-бирде ата-аналар яшлары булан уьйге берилген дарсланы тап гече болгъанча эте. Шолайлыкъ булан, гече ортада уьйге не берилген, масъалаланы нечик чечмеге тарыкъ деген къатнав башланмагъа бола. Шо да аз йимик, къулакъгъа гирмейген лакъырлар, маънасыз хабарлар, масхаралар да юрюлмек бар. Булай гьалгъа муаллим де, оьзге ата-аналар да сююнежеги тамаша. Гюпню низамын алданокъ гьазирлейгенде, нече болгъанча къатнав юрюлежек деп белгилесе яхшы ва шо болжалдан сонг билдиривлер йиберме тарыкъ тюгюл.
Гюпде башгъа ата-ана булан къатнайгъанда, авлетигиз учун сизден яхшы уьлгю болмажагъын унутмагъыз. Шо саялы гьар айтагъан сёзюгюз абурлу, маъналы ва пайдалы болуп чыкъмакъны гьайын этигиз.
