Неге къатынгишилер эргишилеге тынгламагъа герек?
Къайда къарасанг, къатынгишилер эргишилер булан тенг болмагъа, ихтиярларын якъламагъа ва алгъа чыкъмагъа герек деген авазлар эшитиле.
Гьатта оьмюр боя эргишилени папахы оьрде деп саналып гелген бусурман жамиятда да къатынгишилер баш гётермеге башлагъан. Агьлюню башы ким экенни тюз англамайгъан, терс кюйде тарбиялангъан гьалиги тиштайпалар эргишилеге неге тынгламагъа герек дегенге гьакъ юрекден тамаша бола. Ожакъда эки баш болмагъа ярамаймы деп олар теренден кюстюне. Гьалны герек кюйде англамайгъанлыкъ агьлюлерде къавгъа тувмакъгъа себеп бола, арты да айрылыв, ожакъ тозулув. Бусурманлагъа европа къайдалар, олардагъы гьал неге къыйышмай деп ойлашмагъа заман болгъан. Оларда йимик бизде де къатынлар эргишилеге тенг болмагъа герекмей чи. Эри къатынына тынглайгъан болса, яхшы болурму дагъы?
Бизин яратгъан ва бизден яхшы билеген Есибиз Оьз къулларына не яхшы ва не яман экенни бек биле ва къатынлар эргишилеге таби болмагъа герек деп токъташдыргъан. Шо гьакъда Пайхаммарны ﷺ бу сёзлери де шагьатлыкъ эте: «Адамлагъа бирбирине баш иймеге яратылмай. Эгер шолай баш иймеге яратыла эди буса, мен къатынгъа оьз эрине баш ийдирер эдим, неге десе эрини алдындагъы ону борчу зор» (Агьмат). Биревлер: «Булай неге бола?» – деп сорав бермеге бола. Неге тюгюл, Яратгъаныбыз эргишиге къатынын ва авлетлерин якъламагъа ва сакъламагъа герекни борчун салгъан. Эргишилеге салынгъан борчгъа гёре, ол къатыныны ва яшларыны ишлери учун жаваплы. Есибизни алдында къатыны ва авлетлери этген гьар ишине де агьлюню башы жавапгъа тутулажакъ. Шолай болгъан сонг, эрине де тынгламай, къатынлар кимге тынгласын? Булай алгъанда, къатынгишилени яшаву тынч ва рагьат, неге десе ол эригишиге салынгъан йимик авур борчланы тюбюнде тюгюл. Ондан къайры, тиштайпа женнетге нече де енгил кюйде етмеге бола. Шону учун ол Есибиз Аллагь намаз, ораза ва шолай оьзге затлар йимик салгъан борчланы кютсе ва эрине таби болса таманлыкъ эте. Амма биз «тынч ёлланы тангламагъа» сюймейбиз ва оьзюбюз оьзюбюзге чатакъ салабыз, янгы ёллар излемеге къарайбыз.
Мунда англашылмайгъан зат болгъай эди! Бары да зат ачыкъдан-ачыкъ ва 1400 йыл алда Къуръан ва Пайхаммарны ﷺ сюннети къатынгиши насипли болмакъ учун не этмеге герекни ачыкъ этген. Шогъар етмек учун къатынгишини насиби ону инчелигинде, осаллыгъында экенни англамагъа герек. Лап гючлю къатынгиши буса – эрине тынглайгъаны, ону гьызындан чыкъмайгъаны. Аявлу Пайхаммарыбыз ﷺ айтгъан булай сёзлер бар: «Мугьамматны жаныны Еси булан ант этемен, къатынгиши Яратгъаныбызны алдындагъы борчун кютмес, эрини алдындагъы борчун кютмей туруп. Эгер де ол тилесе, къатын гери урмагъа герекмей, гьатта яш тапмагъа турагъан гьалда буса да» (Агьмат). Къатынгиши герти кюйде насипли болур, эгер къайсыбыз да шо сёзлеге тюшюнсе ва эргишини оьрлюгюне мюкюр болса.
РАЯ АКАВОВА
