Къаравулланмагъан «кёмекчилер»
О якъгъа да, бу якъгъа да ёравлар берегенлер арабызда аз тюгюл. Нечакъы яман тийсе де, кёбюсю гьалда шолар тиштайпалар болуп чыгъа. Ёравлары да аслу гьалда оьзге къатынгишилеге тие. Амма яхшы кюйде къараса, ёрав берегенлер оьзлер яшавда бир уьстюнлюкге де етишмеген. Оьзлени даражасын башгъалагъа гьакъыл бермек булан артдырмагъа къарайлар.
Адамлар биревлеге ёрав бермесе туруп болмайгъаны алдан берли белгили. «Гьар ким де ёрав берме бола, тек шо саялы жавап берегенлер нече де аз», – деп бырынгъылар айта болгъан. Ал заманлардан берли алышынгъан зат ёкъ. «Ёрав берме чакъы гьакъылы бар адам, шо ёравну бермес учун гьакъылы етише», – деп бир гьакъыл тёбе айтгъан болгъан.
Шо ёравлар къулакъгъа гирмейген бош ёмакъ буса, бир масъала болар эди. Амма булай гёрюнген булан, о хабарлар тегин тюгюл.
Болгъан иш. Бир класда охугъан яшлар хыйлы йыллар гетип, жыйылгъан заманда, гьар ким не иш юрютегени, яшавуну гакъында сораша. Охувчуланы бириси (ёлугъувну вакътисинде ол белгили язывчу эди) оьзюне айтылагъан булай сёзлени эшите: «Эрге бармай къалдынгмы? Алмаймы? Яш неге тапмадынг? Бир яш сама да тапма герек эди чи!»
Ёкъ, ол тиштайпалар бу къатынны къурдашлары бир заманда да болмагъан ва олагъа янгызман деп кант да этмеген (ону яшаву къужурлу – ялкъывлу тюгюл). Буса да торайгъан, яшавда оьз ерин тапгъан къатынгъа олар ерсиз ёравлар бермеге тартынмагъаны аз йимик, уьстевюне хатирин къалдырма къарагъан ва гьатта саякъ юрюп, гебинсиз яш тапмагъанына айып этген.
Бир-бирде ёравлар къоркъунчлу да бола. Муна болгъан башгъа иш. Денгиз ягъада яшайгъан бир тиштайпагъа йыракъдагъы шагьардан танышы ял алмакъ учун ер бармы деп сорагъан болгъан. Негер буса да шекленип, денгиз бойда яшайгъан къатынгиши къурдашына: «Болгъан иш бармы?» – деп сорай. Белгили болгъан кюйде, эрдеги ва эки оьрюм чагъындагъы яшлары булангъы, мадарлы яшайгъан къатынны яш тапма турагъан вакътиси болгъан. Къутулма кёп заман къалмагъан ва шо гьакъда ону айланасындагъылар билген (къурдашлары, къардашлары, бирче ишлейгенлери). Шо ишни билгендокъ, бары да танышлары аборт этип, яшдан къутулмакъны ёрай. «Уьчюнчю яш сагъа негер тарыкъ? Сени яшавунг оьз агъымы булан бара, уллу яшларынгны гьайын эт, уьчюнчюсюн тайдыр! Къойма! Дагъы ёгъесе яшавунг бузулажакъ, арыжакъсан, оьз гьайынгны этмеге заманынг къалмажакъ», – деген сёзлер гьар якъдан эшитиле. Ёравчулар шонча да ону инжите, гьатта шо къатын башын алып бир якълагъа къачып гете. Денгиз бойда яшайгъан къурдашы, айлы къатынны савлугъуну гьакъында сорай. Арив экенин билгенде, яш тапма гьар якъдан имканлыгъы бары яхшы дей, неге десе, яш – Яратгъаныбызны савгъаты, ата-ананы насиби, авлиялагъа буса, тынглама тарыкъ тюгюл. Къурдашыны сёзлери ругьун гётерип, яш тапма турагъан къатын биразлардан сав-саламат къыз таба. Тувгъан къыз ананы уллу сююнчю бола, спортда ва инчесаниятда пагьмусун гёрсетип оьсе.
Бу ишде нени гёребиз? Ёравчулар айлы къатынгъа кёп сюеген эринден тапма турагъан аявлу баласындан къутулмакъны ёрай. Бу гьал башгъа адамны яшавуна эдепсиз кюйде сугъулагъан бола. Ол адамлар не учун булай таклифлер бере болгъан экен? Яхшылыкъ ёраймы эди? Тамаша бар. Къатынны гьайын этеми эди? Шогъар да инанма къыйын.
Шо кюйдеги адамлар, психологлар айтагъан кюйде, оьзлени «ата-анадай», адамланы буса, бир зат да билмейген «яшларыдай» гьисап эте. Не учун? Башгъаланы алдында оьзлени агьамиятлыгъын гёрсетме сюе.
Эдепсиз, тарбиясыз булай адамлар инсанланы яшавуна гьайгев кюйде сугъулмасын учун не этмеге тарыкъ?
Шолай адамлар сизге тарыкъмы-тюгюлмю деп инг башлап оьз-оьзюгюзге сорав берип къарагъыз. Бир-бир себеплеге гёре, шолай адамлар сизге ювукъда туруп, маънасыз ёравлары булан башыгъызны инжите буса, шоланы токътатмакъ учун жаваплар тапмагъа тарыкъ болажакъ. Жаваплар бек къатты болмагъа герекмей, толу болса яхшы, бираз иланкъы къошма да ярай. Мисаллар гелтирейим:
«Оьз ёравларынга оьзюнг тынглармы эдинг?»
«Недир айтагъаныгъыз? Не гьакъыллы затсыз? Гьали болгъанча сизин ёравларыгъызсыз нечик яшап болгъанман? Сизден ёравлар болмагъан эди буса, яшавум бёттёбен айланар эди!»
«Огь, не тюз айтасыз! Сынавлу экенигиз мунаман деп гёрюнюп тура. Адамланы яшама уьйретеген дарслар ачсагъыз не арив болар эди».
«Сизден ёрав тилегенимни гьакъында эсиме гелтирип болмай тураман».
«Дюрмю дагъы?! Тюппе-тюз айтасыз, эришмекни маънасы ёкъ. Сиз чи бу ишде лап сынавлу адамсыз».
«Сен магъа шону не учун айтасан?»
Тамаша иш, жагь кюйде ёрав берегенлер шо соравгъа жавап бере турмас, сизге юреги авруйгъанына да инандырма къаст этмес. Олар адап къалар. «Кёмек этме сюйген эдим», – десе: «Кёмек эт деп тилеген эдимми?» – деп токътатма ярай.
«Яшавда оьзюмню нечик тутма герегимни бек яхшы билемен. Ёрав тарыкъ болса, балики мен сизден кёмек излермен».
Барыбызгъа да айлана яныбызда англавлу, гьакъыллы ва тарбиялы адамлар болмакъны ёрайман!
