Агьлю акъчаны пайлав
Уьлкебиздеги гьалгъа гёре къыйышыв
Оьзюню ва агьлюсюню маяларын арив юрютюп болмакъ – къайсы тиштайпа учун да бек тарыкълы пагьму. Гьалиги заманда чы шо гьюнер болмаса бир де ярамас. Агьлюню акъчасын дурус харжламакъ бек агьамиятлы ва мунда, чыгъышланы гёз алгъа тутуп юрютегенде йимик, ожакъдагъы бары да адамны тарыкъ-герегин де гьисапгъа алма тарыкъ бола. Агьлю маяланы багъыйлы харжламакъ ва акъча масъалалардан сакъланмакъ учунгъу бир-нече ёлну ахтарып къарайыкъ.
Биринчи абат: гелимни ва чыгъышны юрютмек
Маяланы гьакъыллы кюйде юрютмекге элтеген биринчи абат – гелимни ва чыгъышны гьисабын билмек. Инг башлап бары да гелимлени язып, сиягьын этмеге тарыкъ: алапа, пособиелер, оьзге къазанч. Сонг бары да чыгъышланы белгилейбиз ва экиге бёлебиз: этилмесе ярамайгъанлары (масала, аш, транспорт, уьйге чыгъагъан харжлар) ва этилмесе да ярайгъанлары (кеп чегив булан байлангъанлары).
Гьар чыгъыш не булан байлангъанын билмекге булай гьисап этив кёмек этер ва акъча тийишсиз харжланса, шону ачыкълашдырар. Мисал учун, биз шолайлыкъ булан ойлашылмай этилген алывланы яда къуллукъланы арагъа чыгъарма, сонг харжланы къысгъартма яда учуз къайдаларын тапма болабыз.
Кёплер бу гьисапланы ялкъувлу деп санама бола, амма бу ишлер низам болдурма ва агьлюдеги чыгъышланы ёрукълу этмеге шайлы кёмек эте.
Экинчи абат: чыгъышланы ёрукълашдырыв
Гелимлени ва чыгъышланы гьисабы этилген сонг, харж этилеген гьар чыгъышны оьлчевю белгилене. Шолай этилсе, харжлар низамлы болар ва артыкъ чыгъыш этмекден сакълар. Харж дазулангъанда, гьар гюнлюк чыгъышлар йимик, болма болагъан уллу чыгъышлар да гёз алгъа тутула. Буланы арасына ял алыв, уьй ярашдырыв яда мебель, техника алыв гире.
Бир-бир чыгъышлагъа къатты дазу салма ярар. Масала, кеп чегивге умуми гелимден 10 процентден артыгъын харжламасны тутабыз. Шолай этмеге болсакъ, тарыкъны да, этилмесе ярайгъанны да арасында низам тувар, акъча аяп харжланар.
Уьчюнчю абат: чыгъыш юрютювню къураллары
Гьалиги девюрде чыгъышланы ёрукълу юрютмек учун кёп къурал бар, шолар бу ишни шайлы енгиллешдирме бола. Мисал учун, чыгъышланы гьисабын юрютеген приложениени къоллама болабыз. Шону яхшылыгъы булан гьар этилген харж билине.
Шондан къайры, харжланы гьисабын адам оьзю де язып юрютме бола. Шону учун айры тептер юрютме ярай. Булай низамгъа уьйренсек, чыгъышлар тергевню тюбюнде турар ва тарыкъсыз харжлардан сакъланарбыз.
Дёртюнчю абат: уллу чыгъышланы гёз алда тутмакъ
Агьлюню маяларын аявлап юрютмек учун уллу чыгъышланы гёз алда тутмакъ яхшы. Багьалы мал алгъанча, бир башлап базар гьалны ахтарма, багьаланы тенглешдирме ва лап къыйышагъанын сайлама тарыкъ.
Алма сюеген багьалы малны гьакъында къолай билип, оьзюгюзге тарыгъын сайлап, артыгъына къарамай къойса яхшыдыр. Мисал учун, техника ала бусакъ, ону гьакъында ахтарыв этебиз, тюкенлердеги багьаланы тенглешдиребиз ва алывчулар къойгъан сесленивлер булан таныш болабыз.
Бешинчи абат: артгъа салынгъан акъча
Маяларыбызны багъыйлы юрютмек учун, акъчаны бир пайын артгъа салып уьйренсек, шо да бир яхшы мердеш. Артгъа салынып жыйылгъан акъча, ёкъ ерден чыгъыш болуп йибергенде тарыкъ бола. Аллагь ﷻ гёрсетмесин, авруп къалсакъ яда хатарбалагьгъа тюшсек, шо акъча къолланар.
Артгъа салынгъан акъча болмакъ учун, гьар ай нечесе манат жыймагъа деп тайдырыла. Аздан башлайбыз: кёп болмаса да, токътамай гьар ай жыйылагъан акъча сонг тёбе болажакъ.
Алтынчы абат: чыгъышланы ёрукълу этебиз
Чыгъышланы ёрукълу этмек – яшавлукъну сан янын кемитмейген кюйдеги чыгъышланы аз этмек. Масала, ашамлыкъ сурсатланы багьаларын тюкенлерде тенглешдирме яда «скидкалардан» пайдаланма ярай.
Ондан къайры, алагъанларыбызгъа тергевлю янашма яхшы. Масала, кёп къолламайгъан яда онча да тарыкъ тюгюл ишлерибизге харж чыгъарамай къойма болабыз.
Еттинчи абат: гелим артдырывну гьайын этив
Агьлюню маялары даим бир даражада болма герек деген ойдан къачма тарыкъ. Гележекде чыгъышлар да, гелим де алышынма болагъанны гьисапдан чыгъарма ярамай. Мисал учун, ишде оьр къуллукъгъа чыгъарып, алапаны гётерме бола. Шо кюйде о-бу себеп болуп, масала, башгъа ерге гёчюп, ондагъы уьй харжлар артма бола.
Агьлю бюджет янгырылма болагъанлыкъ алышынып турагъан яшавгъа къыйышмагъа кёмек эте.
Акъча гелишлик
Агьлю маяланы дурус харжлап болмакъ – агьамиятлы хасият, шону кёмеги булан акъча гелишликге етмеге ва гьар-тюрлю мал масъаладан сакъланма бола.
Бюджетни юрютмек тынч иш тюгюл, шону учун чыдамлыкъ ва заман тарыкъ. Амма низамгъа гёре юрюсе, гьёкюнч болмас, неге десе шолайлыкъ маяланы аявлап харжлама, тарыксыз чыгъышлардан сакъланма ва агьлюню гележеги учун бек пайдалы.
