Насипли этмек учун адамны нечик тарбияламагъа герек?
Гьар ата-ананы уллу умуту – авлетин насипли этмек. Амма шо муратгъа етишмек учун яхшылыкъны орнунуда бир-бирде оьзюбюз яманлыкъ этип къоябыз. Яшланы битимин дурус англамайгъанлыкъ хаталар йибертдире. Шо саялы яшланы насипли гёрмек учун болушлукъ этеген бир-нече ёрав бермеге арив гёрдюк бугюн.
1. Тюз гьакъыл ва агьлю психологлар бир тавушдан «къычырагъан» кюйде, яшлагъа оьзюнг сюегенни сингдирмеге тарыкъ тюгюл, олар сюеген зат сизинкинден башгъа болмагъа бола. Шо ойну къабул эте бусакъ, уланыбызны биз сюеген футбол секциягъа, къызны музыка школагъа бергенче, башлап оланы пикрусун билмеге къарар эдик. Балики, улан шахмат оюнну сюедир, къыз буса, тикмеге гьасиретдир. Шолайлыкъны англай бусакъ, оьзюбюз сюегенни этдирмей, яшланы юреги не якъгъа авагъанны билмеге къарайыкъ. Оьсюп гелеген наслу оьз ёлун танглап уьйренсе яхшы. Бир-бирде ата-ана авлети бир зат да сюймей деп кант эте ва оланы бош заманын оьзлер тюз гёреген кюйде толтурмагъа къаст къыла. Амма шолай янашыв пайда гелтирежеги тамаша, неге десе яшлар тувмадан янгы-янгыны билмеге гьасирет, олар бары да затны ахтармагъа, танымагъа сюе. Биз буса шолар не сюегенни англап-билип болмагъа тарыкъбыз.
2. Психологлар билдирегени йимик, яш оьз-оьзюне тийишли, гьакъыкъатгъа къыйышывлу багьа берип болмакъ ажайып агьамиятлы. Бу гьюнер яшны къалгъан оьмюрюне таъсир этежек. Къайсы касбу танглажагъы, агьлю яшаву нечик болажагъы яш йыллар оьтген кюйге гёре бола. Психологлар ташдырып айтагъан кюйде, яшны уьстюнлюклерин гёрмеге ва шо гьакъда айтмагъа тарыкъ. Гьатта бир-бир ишлер бажарылмай къалса да, яшны гёнгюн алмагъа, болгъан ишни яхшы янларын ачыкъ этип болмагъа тарыкъ. Масала, ол бир оюн ойнап утдургъан. Амма яш шондан уьлгю алмагъа болагъанын англатмагъа яхшы болур. Авлетлеригизни макътайгъанда гьакъ юрекден гелеген сёзлени къолламаса пайда болмас. Янгыз олагъа хас мердешни, пагьмуну табып болмакъ ва шо гьакъда айтмакъ яшны бек иштагьландырар. Мисал учун: «Къызым, сени иржайывунгну гёрсем, аркъама къанатлар чыгъа» яда: «Балам, сен герти спортчу йимик чалт чабасан», – десек оланы юреклери тавдай болажакъ.
3. Ата-ана яшын янгыз оьз уьлгюсюнде насипли этмеге бола. Эгер авлет гьар гюн гёреген кюйде, атасы анасын сюе, огъар гьюрмет эте буса, ол да шолагъа къарап илиякълы адам болуп оьсер. Яшны гёз алдында парахат яшав болмагъа тарыкъ: ата-ана бир-бирин аявлай, уьй къуллукъда кёмек эте, иржайывлу бети булан эртен-ахшам хабарлай, оланы къатнаву татли. Шолайлыкъ булан оьсген яш ачувлу болмас, яшавдан гёнгю чыкъмас, айлана якъгъа яман янашмас.
4. Гьалиги девюрде яшланы бек гиччиден уьйретмеге герек деген ой бар. Нечакъы тамаша тийсе де, тек адамлар башгъаланы уьлгюсюнден пайда алмай. Айлана якъда азмы яшланы бек итти гьакъыллы этебиз де, ата-ана яшына авур «юклейгени» ва натижада шо нарыста хыйлы психология масъалалагъа тарыйгъан гезиклер? Охув яшгъа яман таъсир этмеге герекмей, ол къангъан чакъы ойнамагъа, таза гьавада геземеге ва ата-анасы булан ойнап оьсмеге, оланы сюювюнден тоймагъа герек.
5. Уллулар бирче иш гёрмек агьамиятлы. Анасы ону айтып, атасы башгъагъа уьйрете буса, уллута ва уллана оьзленикин «баса» буса, яшгъа шондан баш чыгъармагъа, олар не сюегенин билмеге бек къыйын бола. Биз барыбыз да – ювукъ къардашларбыз ва авлетибизге яхшылыкъ болгъанны сюебиз. Шо саялы яшны башы чырмалмасны ва ол уллулар не сюегенни тынч англамагъа болгъанны сюе бусакъ, биригип чалышмагъа тарыкъбыз. Уллулар бир-биринден къалышмай бир ёлда буса, яш адашмас ва толу инсан болуп оьсер.
6. Уллуланы уллу янгылышы – авлетлерине не йимик буса да бир иш ойлашмакъ. Алимлер айтагъан кюйде, ялкъывлукъ яшланы ойлашдырмагъа уьйретеген зат, шону «яхшылыгъы» булан яш оьз-оьзюне иш таба. Ата-ана кёбюсю гезикде яшы бош турмас учун, огъар бир-бир иш тапшурмагъа оьзлени борчлу гёре. Оланы эсине гелеген кюйде, яш даим пайдалы иш булан машгъул болмагъа герек. Амма оьсюп гелеген адам оьзюню гьайын оьзю этмеге бажарагъан ва бош заманын да оьзю толтурмагъа герек кюйде оьсмеге герек.
