Яш ананы хаталары
Яшны ач болгъандамы яда сагьатгъа гёре ашатамы? Чырмап байлаймы яда байламаймы? Эмизлик (соска) тарыкъмы яда о болмаса да яраймы? Яшгъа токътагъан къатын булай нечесе соравлагъа къаршы бола. Огъар кёмекге сынавлу къурдашлары, къардашлары алгъасай ва, озокъда, интернет «насигьатчы» да ягъада къалмай. Гьалиги заманда интернетден таба адамлар хыйлыны билмеге, уьйренмеге бола ва шоланы арасында лап яхшы ана нечик болмагъа бола деген ёравлар да хаптаны йимик.
Амма дазусуз дерия йимик шо соравлардан баш чыгъарма башлагъан къатын, дагъыдан бек адашма бола. Шогъар не этме тарыкъ дагъы? Кимни ёравлары лап пайдалы болур? Яда, балики, биревге де тынглап турмай, юрек буюрагъанны этсе яхшымы?
Гертиден де, яш тувмакъ булан байлавлу хыйлы масъалаларда, ана оьзю бары да затны бек яхшы англай. Гьар ана йылайгъан баласын нечик токътатма болагъанны, огъар не зат гийдирегенни, гёнгюн алагъан кюйню билмейми дагъы?! Амма бир-бирде касбучуну ёравлары болмаса бажарылмай. Инг башлап яшны савлугъу булангъы ишлерде педиатр къошулмаса ярамай. Айрокъда биринчи яш тувгъан ата-ана учун ол бек тарыкълы. Бары да яш бир йимик оьсмейгени белгили ва шо саялы китаплардан, интернетден алынгъан ёравлар пелен нарыста учун пайдасыз болма ярай. Озокъда, гьар тувгъан яш учун умуми ёравлар болагъаны да ачыкъ. Тёбенде берилежек ёравлагъа агьамият бермеге чакъырабыз. Шоланы гьисапгъа алса, яшгъа къаравда хыйлы хаталардан къутулма да, ананы гьар гюнлюк къуллугъун енгил этме де бола.
Колясканы ичинде юхлатмакъ
Анасы янгы тувгъан яшы булан чыгъып геземекде бир тамашалыкъ да ёгъу ачыкъ. Яш колясканы ичинде парахат юхлайгъан заманны ичинде ана тюкенлерден ва паркдан айланып чыкъмагъа бола. Нарыстагъа таза гьава тарыкъ экени англашыла, тек гезейген вакътиде ону юхусу къатты ва толу болмажагъын да билме тюше. Коляска юрюйген вакътиде яшны къаркъарасы ёлну сезе, ону баш майы рагьат тююл, шо саялы юху да къатты болмай. Автобусда яда самолётда юхлагъан сонг, оьзюгюзню нечик сезесиз? Шону эсге алыгъыз. Коляскада юхлап чыкъгъан яш да шо гьалда бола. Ёлдагъы юхуну бирдагъы бир кемчилиги – юхуну «адатын» бузув бола. Демек, коляска гезейген заманда юхлап уьйренген яш, уьйде оьзюн чайкъамаса, сонг юхугъа батмагъа бек къыйын болажакъ.
Юхлап къалгъанча инжитип турмакъ
Юху булан байлавлу ишде бирдагъы хата – нарыстаны узакъ заман ятдырмай инжитмек. Сайки о кюйде арыгъан-талгъан яш къатты юхлажакъ. Эгер тангда, сагьат уьчде яш акъырагъанындан уянма сюймей бусагъыз, шолай бирт де этмегиз. Гьар чагъына гёре яшны юхламай турагъан оьз вакътиси бола. Заманында ятмагъан буса, яшны къаркъарасында кортизол деген гормон ишленме башлай. Шо буса, ону гьалек эте. Шо саялы яш гьасси бола, ону нерва системасы башлангъан галекликни басылтма бажармай. Натижада, юхлатма ятдыргъанча нарыста акъыра-къычыра, юхусу да къатты болмай, сонг да йылай туруп уяна.
Йылайгъангъа агьамият бермейгенлик
Дюньядагъы бары да яшлар бир тилде сёйлей. Гиччи адамны йылаву – оьзюн эшитмекни, агьамият тартмакъны ва къучакъламакъны, оьзюне языгъы чыкъмакъны яда ашатмакъны белгиси. Йылап турагъан яшгъа тергев бермей къойма яраймы? Йылап-йылап, токътап къалажакъмы? Къалмажакъ! Ахтарывлар гёрсетеген кюйде, бир йыл болгъанча яшны къаркъарасы чалт оьсеген заман ва ондан къайры, ону психикасы да амалгъа гелмеге башлай. Яшны шо чагъында ананы агьамияты огъар бек тарыкъ. Йылайгъан яшны нечик токътатма бола? Инг башлап огъар не тарыгъын англап билме герек. Нарыста ач буса, ол авзун ача ва къыйшайта. Юхлама сюе буса, эсней ва гёзлерин окъалай, йылавунда буса, «о» ва «у» авазлар кёп чалынажакъ. Йибиген тюбю, багъыйсыз кюйде исси ва гьалекли гьалда буса – янгы тувгъан яшда булар лап кёп ёлугъагъан гьал. Амма яшны йылавунда башгъа гьаллар – эзилгенлиги, иссилиги артгъан, ашама сюймей, къуса буса – шо заман айрыча тергев бермеге ва чалт кюйде герекли ишлени гьайын этмеге тарыкъ. Шолай заманларда тезокъда докторгъа бармагъа тарыкъ.
Эмчекден айырмакъ
Яшгъа эмчек сют нечик тарыгъын бары да адам бек яхшы биледир. Эмчек ичеген яшны иммунитети къатты бола, аш ишлетив системасы тюзевлю ишлей, аллергиядан сакълана. Ана сютню пайдасын айтып битдирме къыйын. Амма яш аналар, бир-биревлеге тынглап, баласын ичирип боларгъа шеклене ва тёшю булан ичирмекни токътатып къоягъан гезиклер бола. Шону орнунда яшына сатып алгъан сютлени бере. Гьакъыкъатда буса, аналагъа эмчек булан ичирегенин токътатма аслу гьалда себеп ёкъ.
Бу бек агьамиятлы ишни нечик узатмагъа бола? Педиатрлар ёрайгъан кюйде, мунда чыдамлыкъ болмаса ярамай. Яш твгъан биринчи жумалар нарыстаны ва ону анасыны къаркъаралары бир-бирине «къыйышма» къарайгъан вакъти. Шо саялы сют етишмей, деп аналаны эсине гелме бола. Биринчи айда яшгъа ол гьар талап этгенде эмчек берме къаст этигиз, эмизликни къолламагъыз. Ана буса болгъан чакъы кёп сувлу зат ичмеге ва аллергенлерден сакъланма тарыкъ. Уьч ва алты айдан сонг сют етишмей къалма болагъангъа гьазир турма тарыкъ. Шо вакътилерде яш бирден-бир кёп сют ичме сююп йибере ва шо саялы ол бираз гьалек болма бола. Амма бир жуманы ичинде сют янгыдан кююне къайта ва эмчек ичирив ерине геле.
